Samenvatting strafrecht 2

Week 1: Opzet, ontoerekeningsvatbaarheid & AVAS
Opzet= willen en weten van iets
 Vroeger: boos opzet (willens en wetens een strafbaar feit plegen)
 Nu: kleurloos opzet (opzet vervullen bestanddelen, tenzij
bestanddeel wederrechtelijk)

Schuldverband: alle bestanddelen NA opzet worden door opzet beheerst
Geobjectiveerde bestanddelen: bestanddelen onttrokken aan opzet
 Bestanddelen VOOR opzet
 Strafverzwarende bestanddelen
 Gevolgen bij gemeengevaarlijke delicten

4 gradaties van opzet:
1) Opzet als bedoeling: willens en wetens handelen (willen domineert)
2) Opzet als zekerheids- of noodzakelijkheidsbewustzijn: de verdachte
weet dat een gevolg zal intreden, maar wil is niet zozeer hierop
gericht (Weten domineert)
3) Opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn: gevolgen liggen in de
toekomst, maar dader beseft dat het gevolg hoogstwaarschijnlijk zal
intreden (combinatie willen en weten)
4) Voorwaardelijke opzet: bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden
dat ‘iets’ zich voordoet (vormt de grens met culpa)
 Volstaat bij ‘opzettelijk’, ‘weten’, ‘stilzwijgend/impliciet’ opzet
 Volstaat niet bij ‘oogmerk op’
2 culpa gradaties:
1) Bewuste schuld (wel weten maar niet willen)
2) Onbewuste schuld (niet weten/ willen, maar wel behoren te weten)

Stappenplan voorwaardelijke opzet:
1) Een aanmerkelijke kans:
Arrest: ‘Aanmerkelijke kans’: naar de algemene ervaringsregels
aannemelijk
 Omstandigheden van het geval
 Aard van gedraging en de omstandigheden en waaronder deze is
verricht
Geenzins te verwaarloze kans= reële, niet onwaarschijnlijke mogelijkheid
 Beoordeling ex ante niet ex post

2) Weten: bewust/wetenschap van de aanmerkelijke kans:
a. Het normaliteitssyllogisme: wat zou een normaal mens hebben
geweten?
Redenering: ieder normaal mens weet dat de aanmerkelijke kans
bestaat; verdachte is een normaal mens; dus verdachte wist dat de
aanmerkelijke kans bestond
b. Feit van algemene bekendheid: het is algemene bekendheid dat de
aanmerkelijke kans bestaat dat een bepaald gevolg intreedt bij een
bepaalde gedraging, dus verdachte weet dit ook

3) Willen: aanvaarding van de aanmerkelijke kans (op de koop
toenemen):

,Dit hangt af van de feitelijke omstandigheden van het geval (aard van
gedraging en omstandigheden waaronder deze zijn verricht)
 Arresten ‘HIV’ en ‘Slaan met pistool’: naar de uiterlijke
verschijningsnorm kan een gedraging worden aangemerkt als zo
zeer gericht op een bepaald gevolg dat het -behoudens contra-
indicaties- niet anders kan zijn dat de verdachte de aanmerkelijke
kans op het gevolg heeft aanvaard
 Arrest ‘Porsche’: geen voorwaardelijke opzet, als uit gedragingen
verdachte kan worden afgeleid dat hij een bepaald risico niet heeft
aanvaard
 Arrest ‘aanmerkelijke kans’: als verdachte onderzoek plicht nalaat,
heeft hij daarmee de aanmerkelijke kan op het gevolg aanvaard

SJP: Vrijspraak voormalige neuroloog
Rechtsregel: uit de enkele omstandigheid dat de wetenschap bij de
verdachte aanwezig is dan wel zou moeten worden verondersteld, kan niet
zonder meer volgen dat de aanmerkelijke kans op het gevolg ook bewust
is aanvaard. Er kan dan namelijk ook sprake zijn van bewuste schuld, er is
dan in (grove) onachtzaamheid gehandeld.

Ontoerekeningsvatbaarheid
Art. 39 Sr: niet strafbaar is hij die een feit begaat, dat hem wegens de
gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens niet
kan worden toegerekend
 Cognitief gebrek (begrijpt niet dat feit wederrechtelijk is) of volitief
gebrek (niet vrij om wil te bepalen)

Rechter moet zichzelf 3 vragen stellen:
1) Was er ten tijde van het begaan van het strafbare feit sprake
van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van het
geestesvermogen van de verdachte?
2) Is de psychische stoornis van invloed geweest op het ten laste
gelegde feit? (Causaal verband)
3) Welk oordeel moet, gelet op de eerste twee vragen en de
omstandigheden van het geval gegeven worden over de toerekening
van het strafbare feit in kwestie?
 Culpa in causa? (Zoals bij zelfintoxicatie): arrest doodslag op
oma/verdachte pleegt diefstal: beroep op art. 39 Sr slaagt al niet als
de verdachte verwijtbaar in de toestand van de ziekelijke toestand is
gekomen, het is niet vereist dat je hebt voorzien dat bepaalde
gevolgen zouden gebeuren

Verhouding opzet en ontoerekeningsvatbaarheid:
Art. 39 Sr staat alleen opzet in de weg indien bij de verdachte ten tijde van
zijn handelen ieder inzicht in de draagwijdte van zijn gedragingen en de
mogelijke gevolgen zou hebben ontbroken (SJP Tolbert)
 Verdachte is misschien niet vrij om zijn wil te bepalen, maar dat
betekent niet dat de verdachte op het moment van een misdrijf
ieder inzicht in draagwijdte van gedraging en mogelijke gevolgen
daarvan ontbreekt (voorwaardelijk opzet)

,  Ieder inzicht kwijt= geen opzet (dus 1e materiele vraag); niet ieder
inzicht kwijt= wel (voorwaardelijk)opzet (dus 3e materiele vraag)