Phebe Hoeven
2024-2025
SOCIAAL BELEID
→
EXAMEN: take-home examenvraag die je aan het begin van de blokperiode krijgt. Laatste
indiendatum is op de dag van het examen. We hebben voor de rest niets anders.
Vrijdag 27 september:
Vlaanderen en Brussel zijn geen twee aparte entiteiten, ook al wordt dat soms zo voorgesteld.
Werkbezoeken:
- 25 oktober: VWGC Goujonissimo – 14u ter plaatse (adres: Grondelsstraat 85, Anderlecht)
- 22 november: debat in het kader van de week van de Brusselse thuislozenzorg – 11u30
Pianofabriek (adres: Fortstraat 35, Sint-Gillis)
FILMPJE: tricky tijden van transformaties – Jitske Kramer (toekomstblik)
- In tijden van transformaties zien we drie fases (zowel bij individuen, groepen als
samenleving):
Separatiefase: liminaliteit - tussen twee grenzen in
Permanente liminaliteit: blijven hangen in het ondertussen. Niet
aanpakken van structurele problemen geeft onzekerheid en stress.
Verslaving aan ervaringen: lopen het liefst om de veranderpijn heen.
Rush van een bijzondere ervaring, maar niet de pijn om tot de
daadwerkelijke verandering te komen.
Wilde verhalen: bij gebruikelijke ideeën over goed en fout, waar en
niet waar die ter discussie staan is het onduidelijk wie of wat we
moeten geloven.
De trickster: bevrijdt mensen van oude ideeën, schudt de boel op en
biedt ruimte voor vernieuwing. Spelen tussen feit en fictie. Grootste
gevaar komt van mensen die te weinig weerstand bieden tegen valse
beloftes en leugens. Figuur uit verhalen, de pestkop die tegen de
schenen schopt en de maatschappelijke orde in vraag stelt. Er zijn in
onze samenleving ook wel wat tricksters aan de macht (voorbeeld:
Trump). Die rommelen aan ons beeld van stabiliteit. Je kunt ook
positieve tricksters hebben (voorbeeld: kunstenaars – Banksy).
Intense machtsstrijd: fundamentele veranderingen brengen
onvermijdelijk machtsverschuivingen met zich mee.
Overgangsfase
Integratiefase
- Doel van het filmpje: link met verandering, blik op de toekomst. Als je als eerstelijnswerker
met de mensen zelf aan de slag gaat, dan zit je er ook middenin.
- Link sociaal beleid: ook in de huidige politiek is er heel veel discussie rond sociaal beleid
(voorbeeld: sociale huisvesting). De transformatie naar een samenleving dat het sociaal beleid
zou moeten oplossen, gebeurt niet op dit moment.
Pagina 1 van 27
,Phebe Hoeven
2024-2025
- Nadenken over sociaal beleid betekent dat je met de constante stroom van verandering
rekening moet houden.
Wat is sociaal beleid?
Sociaal beleid in Vlaanderen en Brussel kan niet losgekoppeld zijn van alle beleidsniveaus in België.
In Vlaanderen hebben we meer dan 300 gemeenten. Elke gemeente voert een eigen lokaal sociaal
beleid. Brussel zelf heeft ook 19 gemeenten en hebben allemaal een eigen beleidsstructuur.
EXAMENVRAAG: op welk beleidsniveau zit dit?
Europa voert ook sociaal beleid en we vergeten soms dat ze een belangrijke impact hebben op het
beleid van onze staten. Ze voeren de laatste jaren meer en meer sociaal beleid of er toch meer kader
rond proberen schetsen. Europa heeft een erg economische insteek. Het zet in op het controleren van
de technologische vernieuwing. Het is lang niet zo sterk geweest in het sociale thema. De laatste jaren
al wat meer, maar het sociale beleid ligt bij de deelstaten. Europa gaat hier dus niet heel sterk op
ingrijpen. Ze ontwikkelden wel een aantal stroomlijnen om hier toch wat controle op te hebben.
Europese Pijler van Sociale Rechten 2017: kader die men meegeeft aan de lidstaten en hen gaat
proberen overtuigen om in die richting te gaan. Het zijn adviezen om daarop in te zetten (voorbeeld:
gelijke kansen, gelijkheid mannen en vrouwen, inclusie van mensen met een handicap,
gezondheidszorg, inkomen voor ouderen en pensioenen). Hun doel is om een gelijkaardig sociaal
beleid te creëren bij de verschillende lidstaten.
Europa regelt dingen zoals de vermarkting in de zorg. De laatste jaren een serieuze opkomst van de
markt in de zorg (voorbeeld: psychiatrische instellingen, rusthuizen). Ook daar zit Europa achter.
ESF+ is een fonds waar heel wat mensen die in de sociale sector werken door betaald worden. Het zijn
vaak projecten die rond werkgelegenheid werken. Dit zijn vaak heel grote budgetten.
Definitie sociaal beleid: het optreden van de overheid met het oog op het behouden, scheppen of
veranderen sociale bestaans- en ontwikkelingsvoorwaarden van de burgers in functie van algemeen
welzijn.
Wie maakt sociaal beleid?
- Macroniveau: beleidsmaatregelen, overheden, wetten…
- Mesoniveau: beleidskeuzes van organisaties
o Voorbeeld: digitalisering, waarbij er een trend is dat er heel veel loketten gesloten
worden. Er zijn meer inlogsystemen waarbij je via ITSME moet inloggen om aan
sociale rechten te geraken, om in te loggen, om aan sociale rechten te geraken. Dit zijn
keuzes van de organisaties (soms onder druk). Dat mesoniveau is in die zin ook zeer
belangrijk voor een sociaal beleid.
- Het microbeleid: wij. Het zijn de hulpverleners die per dag talloze beslissingen nemen in
functie van cliënten. Sociaal beleid wordt gemaakt door heel veel mensen. De honderd
beslissingen van die mensen maakt dat het microniveau ook een deel is van dat sociaal beleid.
Sociaal beleid heeft alles te maken met de sociale zekerheid en de welvaartsstaat. We werken binnen
de welvaartsstaat. In de laatste jaren van WOII is de welvaarsstaat gevormd.
Pagina 2 van 27
, Phebe Hoeven
2024-2025
Principes van de welvaartsstaat:
- Inkomensherverdeling waar er een socialezekerheidsprincipe speelt.
- Bijstand (leefloon, OCMW…)
o Gebaseerd op wederkerigheid en solidariteit
- Sociale investeringsparadigma: de visies op de welvaartsstaat is geen statisch gegeven. Het
werd oorspronkelijk gezien als een vangnet, zijn we nu meer geëvolueerd naar de metafoor
van trampoline. Men had het gevoel dat het vangnet zorgt dat mensen daarin blijven hangen
(hangmat). Terwijl de laatste decennia we meer aan het denken zijn in termen van actieve
welvaarsstaat.
Vrijdag 4 oktober:
Bea Cantillon:
- Eén van de grote experten sociaal beleid in Vlaanderen.
- Uitspraak: zonder armoedebeleid geen klimaatbeleid
- Ze ziet drie grote uitdagingen van deze tijd:
o Klimaattransitie
o Vergrijzing
o Digitalisering
Deze drie grote uitdagingen hebben effect over hoe wij moeten kijken naar
sociaal beleid en hoe wij naar een nieuw sociaal contract zouden moeten gaan.
- Nieuw sociaal contract heeft alles te maken met de welvaartsstaat. Burgers hebben allemaal
verschillende visies op de samenleving, maar toch moeten we een soort contract afspreken
over hoe we onze samenleving gaan organiseren. Het woord ‘contract’ verwijst naar: wij als
overheid bieden u dit en dat, daartegenover staat dat jij als burger dit en dat doet. Het huidige
sociaal contract is gevormd na WOII waarin werknemers, werkgevers, vakbonden en de
overheid zich gaan samen zetten zijn en de welvaartsstaat hebben uitgetekend. Dit zorgt voor
stabiliteit, maar niet alle recepten werken nog. Hoe krijg je vergrijzing hierin? Hoe blijf je de
sociale zekerheid betalen? Wat met de digitalisering? Wat zal AI met zich meebrengen? Wat
betekent digitalisering in de zorg?
Klimaatopwarming: hoe zat het ook alweer?
- Vandaag de dag zeer snelle klimaatopwarming.
- IPCC: als je in de media de berekeningen hoort met betrekking tot het klimaat, dan doet het
IPCC dat. Je vindt er rapporten terug van nu, maar die werken ook aan verschillende
scenario’s in de toekomst.
- Er is ook nog iets anders aan de hand met het ecosysteem in het algemeen →
biodiversiteitsverlies. De broerorganisatie van het IPCC is het IPBES. Zij doen de studies rond
het biodiversiteitsverlies in de wereld.
- Wie nu geboren wordt (2020), dan kan je gaan zien welke impact die levens van de
toekomstige generaties gaan hebben.
- We moeten verbeelding hebben om ons in toekomstige generaties te gaan inleven.
Wat is het sociale probleem achter het klimaatprobleem?
Pagina 3 van 27
2024-2025
SOCIAAL BELEID
→
EXAMEN: take-home examenvraag die je aan het begin van de blokperiode krijgt. Laatste
indiendatum is op de dag van het examen. We hebben voor de rest niets anders.
Vrijdag 27 september:
Vlaanderen en Brussel zijn geen twee aparte entiteiten, ook al wordt dat soms zo voorgesteld.
Werkbezoeken:
- 25 oktober: VWGC Goujonissimo – 14u ter plaatse (adres: Grondelsstraat 85, Anderlecht)
- 22 november: debat in het kader van de week van de Brusselse thuislozenzorg – 11u30
Pianofabriek (adres: Fortstraat 35, Sint-Gillis)
FILMPJE: tricky tijden van transformaties – Jitske Kramer (toekomstblik)
- In tijden van transformaties zien we drie fases (zowel bij individuen, groepen als
samenleving):
Separatiefase: liminaliteit - tussen twee grenzen in
Permanente liminaliteit: blijven hangen in het ondertussen. Niet
aanpakken van structurele problemen geeft onzekerheid en stress.
Verslaving aan ervaringen: lopen het liefst om de veranderpijn heen.
Rush van een bijzondere ervaring, maar niet de pijn om tot de
daadwerkelijke verandering te komen.
Wilde verhalen: bij gebruikelijke ideeën over goed en fout, waar en
niet waar die ter discussie staan is het onduidelijk wie of wat we
moeten geloven.
De trickster: bevrijdt mensen van oude ideeën, schudt de boel op en
biedt ruimte voor vernieuwing. Spelen tussen feit en fictie. Grootste
gevaar komt van mensen die te weinig weerstand bieden tegen valse
beloftes en leugens. Figuur uit verhalen, de pestkop die tegen de
schenen schopt en de maatschappelijke orde in vraag stelt. Er zijn in
onze samenleving ook wel wat tricksters aan de macht (voorbeeld:
Trump). Die rommelen aan ons beeld van stabiliteit. Je kunt ook
positieve tricksters hebben (voorbeeld: kunstenaars – Banksy).
Intense machtsstrijd: fundamentele veranderingen brengen
onvermijdelijk machtsverschuivingen met zich mee.
Overgangsfase
Integratiefase
- Doel van het filmpje: link met verandering, blik op de toekomst. Als je als eerstelijnswerker
met de mensen zelf aan de slag gaat, dan zit je er ook middenin.
- Link sociaal beleid: ook in de huidige politiek is er heel veel discussie rond sociaal beleid
(voorbeeld: sociale huisvesting). De transformatie naar een samenleving dat het sociaal beleid
zou moeten oplossen, gebeurt niet op dit moment.
Pagina 1 van 27
,Phebe Hoeven
2024-2025
- Nadenken over sociaal beleid betekent dat je met de constante stroom van verandering
rekening moet houden.
Wat is sociaal beleid?
Sociaal beleid in Vlaanderen en Brussel kan niet losgekoppeld zijn van alle beleidsniveaus in België.
In Vlaanderen hebben we meer dan 300 gemeenten. Elke gemeente voert een eigen lokaal sociaal
beleid. Brussel zelf heeft ook 19 gemeenten en hebben allemaal een eigen beleidsstructuur.
EXAMENVRAAG: op welk beleidsniveau zit dit?
Europa voert ook sociaal beleid en we vergeten soms dat ze een belangrijke impact hebben op het
beleid van onze staten. Ze voeren de laatste jaren meer en meer sociaal beleid of er toch meer kader
rond proberen schetsen. Europa heeft een erg economische insteek. Het zet in op het controleren van
de technologische vernieuwing. Het is lang niet zo sterk geweest in het sociale thema. De laatste jaren
al wat meer, maar het sociale beleid ligt bij de deelstaten. Europa gaat hier dus niet heel sterk op
ingrijpen. Ze ontwikkelden wel een aantal stroomlijnen om hier toch wat controle op te hebben.
Europese Pijler van Sociale Rechten 2017: kader die men meegeeft aan de lidstaten en hen gaat
proberen overtuigen om in die richting te gaan. Het zijn adviezen om daarop in te zetten (voorbeeld:
gelijke kansen, gelijkheid mannen en vrouwen, inclusie van mensen met een handicap,
gezondheidszorg, inkomen voor ouderen en pensioenen). Hun doel is om een gelijkaardig sociaal
beleid te creëren bij de verschillende lidstaten.
Europa regelt dingen zoals de vermarkting in de zorg. De laatste jaren een serieuze opkomst van de
markt in de zorg (voorbeeld: psychiatrische instellingen, rusthuizen). Ook daar zit Europa achter.
ESF+ is een fonds waar heel wat mensen die in de sociale sector werken door betaald worden. Het zijn
vaak projecten die rond werkgelegenheid werken. Dit zijn vaak heel grote budgetten.
Definitie sociaal beleid: het optreden van de overheid met het oog op het behouden, scheppen of
veranderen sociale bestaans- en ontwikkelingsvoorwaarden van de burgers in functie van algemeen
welzijn.
Wie maakt sociaal beleid?
- Macroniveau: beleidsmaatregelen, overheden, wetten…
- Mesoniveau: beleidskeuzes van organisaties
o Voorbeeld: digitalisering, waarbij er een trend is dat er heel veel loketten gesloten
worden. Er zijn meer inlogsystemen waarbij je via ITSME moet inloggen om aan
sociale rechten te geraken, om in te loggen, om aan sociale rechten te geraken. Dit zijn
keuzes van de organisaties (soms onder druk). Dat mesoniveau is in die zin ook zeer
belangrijk voor een sociaal beleid.
- Het microbeleid: wij. Het zijn de hulpverleners die per dag talloze beslissingen nemen in
functie van cliënten. Sociaal beleid wordt gemaakt door heel veel mensen. De honderd
beslissingen van die mensen maakt dat het microniveau ook een deel is van dat sociaal beleid.
Sociaal beleid heeft alles te maken met de sociale zekerheid en de welvaartsstaat. We werken binnen
de welvaartsstaat. In de laatste jaren van WOII is de welvaarsstaat gevormd.
Pagina 2 van 27
, Phebe Hoeven
2024-2025
Principes van de welvaartsstaat:
- Inkomensherverdeling waar er een socialezekerheidsprincipe speelt.
- Bijstand (leefloon, OCMW…)
o Gebaseerd op wederkerigheid en solidariteit
- Sociale investeringsparadigma: de visies op de welvaartsstaat is geen statisch gegeven. Het
werd oorspronkelijk gezien als een vangnet, zijn we nu meer geëvolueerd naar de metafoor
van trampoline. Men had het gevoel dat het vangnet zorgt dat mensen daarin blijven hangen
(hangmat). Terwijl de laatste decennia we meer aan het denken zijn in termen van actieve
welvaarsstaat.
Vrijdag 4 oktober:
Bea Cantillon:
- Eén van de grote experten sociaal beleid in Vlaanderen.
- Uitspraak: zonder armoedebeleid geen klimaatbeleid
- Ze ziet drie grote uitdagingen van deze tijd:
o Klimaattransitie
o Vergrijzing
o Digitalisering
Deze drie grote uitdagingen hebben effect over hoe wij moeten kijken naar
sociaal beleid en hoe wij naar een nieuw sociaal contract zouden moeten gaan.
- Nieuw sociaal contract heeft alles te maken met de welvaartsstaat. Burgers hebben allemaal
verschillende visies op de samenleving, maar toch moeten we een soort contract afspreken
over hoe we onze samenleving gaan organiseren. Het woord ‘contract’ verwijst naar: wij als
overheid bieden u dit en dat, daartegenover staat dat jij als burger dit en dat doet. Het huidige
sociaal contract is gevormd na WOII waarin werknemers, werkgevers, vakbonden en de
overheid zich gaan samen zetten zijn en de welvaartsstaat hebben uitgetekend. Dit zorgt voor
stabiliteit, maar niet alle recepten werken nog. Hoe krijg je vergrijzing hierin? Hoe blijf je de
sociale zekerheid betalen? Wat met de digitalisering? Wat zal AI met zich meebrengen? Wat
betekent digitalisering in de zorg?
Klimaatopwarming: hoe zat het ook alweer?
- Vandaag de dag zeer snelle klimaatopwarming.
- IPCC: als je in de media de berekeningen hoort met betrekking tot het klimaat, dan doet het
IPCC dat. Je vindt er rapporten terug van nu, maar die werken ook aan verschillende
scenario’s in de toekomst.
- Er is ook nog iets anders aan de hand met het ecosysteem in het algemeen →
biodiversiteitsverlies. De broerorganisatie van het IPCC is het IPBES. Zij doen de studies rond
het biodiversiteitsverlies in de wereld.
- Wie nu geboren wordt (2020), dan kan je gaan zien welke impact die levens van de
toekomstige generaties gaan hebben.
- We moeten verbeelding hebben om ons in toekomstige generaties te gaan inleven.
Wat is het sociale probleem achter het klimaatprobleem?
Pagina 3 van 27
