H1: Ethische theorieën
Ethische theorieën = de basis om naar terug te grijpen bij toepassingen.
(hebben in 1e instantie niets te maken met Public Health)
1. Theorieën gebaseerd op uitkomsten/gevolgen:
Utilitarisme:
WAT? Eenvoudig: Een goede handeling is de handeling met de beste uitkomsten m.a.w.:
Keuze met de meest positieve en minst negatieve gevolgen.
Utilitarisme is impartieel je rekent geluk uit, ongeacht voor wie dit is (bekend/onbekend).
Bv. Iemand met zeldzame ziekte medicijn duur +++ en er wordt een publieke campagne
gestart op geld in te zamelen. Utilitarisme: Geld dat we gebruiken voor betaling medicijn 1
persoon beter gebruiken om 100 mensen te helpen Cfr. Doel: Grootste ‘geluk’/positieve
effect.
Geen verschil tussen daden vs. omissie: Het kwaad dat we aanrichten (daden), vs. Het
kwaad dat we laten gebeuren (omissie) voor utilitaristen is niets doen ook een keuze.
Bv. Veel meldingen rond neveneffecten medicijn, niet ingrijpen is hier ook een keuze?
Voordelen:
o Geen conflict tussen verschillende belangen enkel kijken naar maximaliseren van
positieve gevolgen
o Kan van een moreel probleem een technisch probleem maken kijken naar goede
gevolgen (voorkomen lijden,..) kiezen voor model met beste uitkomst.
o Zoekt naar consensus: eerst afspreken wat we verstaan onder ‘positieve gevolgen’.
Nadelen:
o Utilitarisme voelt vaak koud en contra-intuïtief aan Cfr. ‘Rule of rescue’: Men
probeert altijd iedereen te redden, maar in utilitarisme gaan
rationaliseren/berekenen en dan voor de beste uitkomst kiezen = gaat vaak in tegen
onze intuïtie.
o Niet altijd duidelijk wat goede uitkomst is, moeilijk vooraf te beoordelen.
Consequentialisme
2. Theorieën gebaseerd op regels/principes/waarden
Sociale contract theorie
Deontologie
WAT? = Plichtethiek we kunnen niet oordelen wat de gevolgen zijn. Waar zit dan wel
veiligheid in duidelijke principes maken.
Kijken naar ‘wat zijn goede regels/principes’ Er mag geen willekeur zijn.
Bv. Beroepsgeheim, medicatie terugbetalen wanneer je weet dat het werkt.
, NB/ In sommige gevallen zou doorbreken beroepsgeheim misschien goed zijn voor een
deontoloog is dit net gevaarlijk! Houden aan principes.
Categorisch imperatief: Een centraal concept in de ethiek van Kant = ‘Een morele wet die
onvoorwaardelijk & universeel geldt’. Het is een leidraad voor het handelen, een gebod dat
je volgt (ongeacht je persoonlijke verlangens)
Op zoek gaan naar de juiste (abstracte) principes die van toepassing zijn in alle
omstandigheden.
Deontologen zien gevaar in willekeur en het maken van uitzonderingen.
Ethische waarden in Public Health
Stapje verder: ethische waarden specifiek in context van PH.
PH ethics onderzoeken in 3 Fases
FASE 1: Wat is er bijzonder aan Public Health Ethics: Scope and
Boundaries
‘Boundary problem’: Waarom PH een moeilijk domein is probleem om te bepalen wat er
onder PH valt (zeer veel heeft te maken met health).
Als bijna alles onder PH valt is het geen specifiek domein? Dan geen thematisch onderscheid
maken (Dit of dat is PH) (?) FADEN et al. doen toch een poging om er een afgebakend
domein van te maken.
Faden et al.: ‘Distinctive challenges of PH ethics’ : Er zijn een aantal elementen (distinctive
challenges) die we kunnen identificeren met PH ethics:
o 1) Betreft publiek/collectief goed: (luchtkwaliteit, vaccinatiegraad, goed werken
gezondheidssysteem,..) iedereen profiteert hiervan = een publiek goed (=iets dat
voor ons allen nuttig is)
o 2) Specifieke focus op preventie: Voorkomen van is toch vnl een domein van PH.
Bv. Maatregelen tijdens COVID, voorkomen dat ziekenhuizen overvol liggen.
‘Rule of rescue’= we moeten mensen helpen wanneer ze in nood zijn. Preventie is
voorkomen, dit is een volledig andere insteek
Bv. Voorkomen klimaatproblemen = andere ethische gevoeligheid dan een acuut
probleem.
Preventie vereist verschuiving/andere focus (meer lange termijn denken).
o 3) Vraagt vaak actie van de overheid: PH ethics heeft vaak betrekking op
overheidsacties/beleid (er is een bepaalde mate van maatschappelijke
verantwoordelijkheid) dit maakt PH ethics anders dan bioethics (relatie patiënt-
arts) qua denkwijze/logica. Wie is actor, wat is zijn bevoegdheid, hoe ver mag de
overheid gaan,..?
o 4) Outcome orientation: PH ethics heeft een sterke focus op outcomes (link
utilitarisme).
Ethische theorieën = de basis om naar terug te grijpen bij toepassingen.
(hebben in 1e instantie niets te maken met Public Health)
1. Theorieën gebaseerd op uitkomsten/gevolgen:
Utilitarisme:
WAT? Eenvoudig: Een goede handeling is de handeling met de beste uitkomsten m.a.w.:
Keuze met de meest positieve en minst negatieve gevolgen.
Utilitarisme is impartieel je rekent geluk uit, ongeacht voor wie dit is (bekend/onbekend).
Bv. Iemand met zeldzame ziekte medicijn duur +++ en er wordt een publieke campagne
gestart op geld in te zamelen. Utilitarisme: Geld dat we gebruiken voor betaling medicijn 1
persoon beter gebruiken om 100 mensen te helpen Cfr. Doel: Grootste ‘geluk’/positieve
effect.
Geen verschil tussen daden vs. omissie: Het kwaad dat we aanrichten (daden), vs. Het
kwaad dat we laten gebeuren (omissie) voor utilitaristen is niets doen ook een keuze.
Bv. Veel meldingen rond neveneffecten medicijn, niet ingrijpen is hier ook een keuze?
Voordelen:
o Geen conflict tussen verschillende belangen enkel kijken naar maximaliseren van
positieve gevolgen
o Kan van een moreel probleem een technisch probleem maken kijken naar goede
gevolgen (voorkomen lijden,..) kiezen voor model met beste uitkomst.
o Zoekt naar consensus: eerst afspreken wat we verstaan onder ‘positieve gevolgen’.
Nadelen:
o Utilitarisme voelt vaak koud en contra-intuïtief aan Cfr. ‘Rule of rescue’: Men
probeert altijd iedereen te redden, maar in utilitarisme gaan
rationaliseren/berekenen en dan voor de beste uitkomst kiezen = gaat vaak in tegen
onze intuïtie.
o Niet altijd duidelijk wat goede uitkomst is, moeilijk vooraf te beoordelen.
Consequentialisme
2. Theorieën gebaseerd op regels/principes/waarden
Sociale contract theorie
Deontologie
WAT? = Plichtethiek we kunnen niet oordelen wat de gevolgen zijn. Waar zit dan wel
veiligheid in duidelijke principes maken.
Kijken naar ‘wat zijn goede regels/principes’ Er mag geen willekeur zijn.
Bv. Beroepsgeheim, medicatie terugbetalen wanneer je weet dat het werkt.
, NB/ In sommige gevallen zou doorbreken beroepsgeheim misschien goed zijn voor een
deontoloog is dit net gevaarlijk! Houden aan principes.
Categorisch imperatief: Een centraal concept in de ethiek van Kant = ‘Een morele wet die
onvoorwaardelijk & universeel geldt’. Het is een leidraad voor het handelen, een gebod dat
je volgt (ongeacht je persoonlijke verlangens)
Op zoek gaan naar de juiste (abstracte) principes die van toepassing zijn in alle
omstandigheden.
Deontologen zien gevaar in willekeur en het maken van uitzonderingen.
Ethische waarden in Public Health
Stapje verder: ethische waarden specifiek in context van PH.
PH ethics onderzoeken in 3 Fases
FASE 1: Wat is er bijzonder aan Public Health Ethics: Scope and
Boundaries
‘Boundary problem’: Waarom PH een moeilijk domein is probleem om te bepalen wat er
onder PH valt (zeer veel heeft te maken met health).
Als bijna alles onder PH valt is het geen specifiek domein? Dan geen thematisch onderscheid
maken (Dit of dat is PH) (?) FADEN et al. doen toch een poging om er een afgebakend
domein van te maken.
Faden et al.: ‘Distinctive challenges of PH ethics’ : Er zijn een aantal elementen (distinctive
challenges) die we kunnen identificeren met PH ethics:
o 1) Betreft publiek/collectief goed: (luchtkwaliteit, vaccinatiegraad, goed werken
gezondheidssysteem,..) iedereen profiteert hiervan = een publiek goed (=iets dat
voor ons allen nuttig is)
o 2) Specifieke focus op preventie: Voorkomen van is toch vnl een domein van PH.
Bv. Maatregelen tijdens COVID, voorkomen dat ziekenhuizen overvol liggen.
‘Rule of rescue’= we moeten mensen helpen wanneer ze in nood zijn. Preventie is
voorkomen, dit is een volledig andere insteek
Bv. Voorkomen klimaatproblemen = andere ethische gevoeligheid dan een acuut
probleem.
Preventie vereist verschuiving/andere focus (meer lange termijn denken).
o 3) Vraagt vaak actie van de overheid: PH ethics heeft vaak betrekking op
overheidsacties/beleid (er is een bepaalde mate van maatschappelijke
verantwoordelijkheid) dit maakt PH ethics anders dan bioethics (relatie patiënt-
arts) qua denkwijze/logica. Wie is actor, wat is zijn bevoegdheid, hoe ver mag de
overheid gaan,..?
o 4) Outcome orientation: PH ethics heeft een sterke focus op outcomes (link
utilitarisme).
