,In opdracht van X , diversiteitsdeskundige bij Pameijer, en X , docent van de Hogeschool Rotterdam, heb ik
met veel plezier aan dit verslag gewerkt.
In dit voorwoord wil ik iedereen bedanken die een (kleine) bijdrage aan dit project heeft geleverd.
Docent X bedank ik voor al zijn begrip, ondersteuning, begeleiding en advies bij het opzetten en uitvoeren
van dit eindverslag.
De opdrachtgever X , die het mogelijk heeft gemaakt dat dit eindverslag kon worden uitgevoerd, bedank
ik voor al haar wijze adviezen en waardevolle feedback.
Zonder de medewerkers van de locatie Ambulante Dienst Jeugd van de organisatie Pameijer die
hebben deelgenomen aan het interview- en observatieonderzoek, was deze studeeropdracht nooit tot
stand gekomen en ik bedank hen allen voor hun inzet en openheid. Daarnaast wil ik alle ouders
bedanken die wilden meewerken aan het interview- en observatieonderzoek.
Tot slot bedank ik X voor haar adviezen en feedback gedurende het schrijfproces van dit verslag.
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Aanleiding ........................................................................................................................................ 9
1. Inleiding......................................................................................................................................................... 9
1.1. Aanleiding .................................................................................................................................................. 9
1.2. Opdrachtgever ........................................................................................................................................... 9
1.3 De organisatie ........................................................................................................................................... 10
1.3.1 Locatie Metronoom ADJ..................................................................................................................... 14
1.4 Vooronderzoek.......................................................................................................................................... 16
1.5 Probleemanalyse macro, meso & micro ................................................................................................... 22
1.6 Probleemstelling ....................................................................................................................................... 24
1.7 Doelstelling................................................................................................................................................ 25
1.8 Deelvragen ................................................................................................................................................ 25
Hoofdstuk 2: Onderzoeksmethode ..................................................................................................................... 27
2. Inleiding....................................................................................................................................................... 27
2.1. Type onderzoek........................................................................................................................................ 27
2.2. Onderzoeksfases ...................................................................................................................................... 28
2.3. Uitvoering ................................................................................................................................................ 29
2.4. Samenvatting ........................................................................................................................................... 33
Hoofdstuk 3: Islamitische gezinnen .................................................................................................................... 34
3. Inleiding....................................................................................................................................................... 34
3.1. Islamitische stromingen Nederland ......................................................................................................... 34
3.2. Substromingen ........................................................................................................................................ 35
3.3 Islamitische behandelwijze bij handicaps ................................................................................................. 38
3.4 Gezinsvormen en de positie van de man en de vrouw ............................................................................. 38
3.5 Cultuur en cultuurverschillen .................................................................................................................... 39
3.6 Cultuurindeling .......................................................................................................................................... 44
Hoofdstuk 4: Interculturele communicatie ......................................................................................................... 46
4. Inleiding....................................................................................................................................................... 46
4.1. Communicatie en omgangsregels ............................................................................................................ 46
4.2 Omgangsregels .......................................................................................................................................... 48
4.3 Intercultureel vakmanschap...................................................................................................................... 49
4.4 Interculturele competent(ie) .................................................................................................................... 51
4.5 Ondersteuningsmethode kwaliteit van bestaan ....................................................................................... 53
Hoofdstuk 5: Interculturele instrumenten/methoden ....................................................................................... 54
5. Inleiding....................................................................................................................................................... 54
5.1. Interculturele trainingen .......................................................................................................................... 54
5.2. De dubbel-perspectiefbenadering (DP) ................................................................................................... 55
5.3 Drie-stappenmethode (DSM) .................................................................................................................... 56
, 5.4 TOPOI- model ............................................................................................................................................ 57
5.5 Genogram.................................................................................................................................................. 61
Hoofdstuk 6: Resultaten interview- en observatieonderzoek ............................................................................ 65
6. Inleiding....................................................................................................................................................... 65
6.1. Resultaten interviews moslimouders ...................................................................................................... 65
6.2. Resultaten interviews gezinsbegeleiders................................................................................................. 69
6.3. Resultaten observatieonderzoek moslimgezinnen.................................................................................. 74
6.4. Verbale en non-verbale communicatie ................................................................................................... 76
6.5. Resultaten interviews contactfunctionarissen ........................................................................................ 78
6.6. Resultaten interviews deskundigen ......................................................................................................... 82
Hoofdstuk 7: Conclusies en discussie.................................................................................................................. 86
7. Inleiding....................................................................................................................................................... 86
7.1 Discussie .................................................................................................................................................... 86
7.2 Conclusie ................................................................................................................................................... 92
7.3 Beperkingen onderzoek ............................................................................................................................ 94
Hoofdstuk 8: Aanbevelingen ............................................................................................................................... 95
8. Inleiding ...................................................................................................................................................... 95
8.1 Culturele achtergrond islamitische gezinnen - Visie op handicap ............................................................ 95
8.2 Interculturele competenties ..................................................................................................................... 96
Literatuurlijst ....................................................................................................................................................... 97
Bijlagen .............................................................................................................................................................. 105
Bijlage 1: Ondersteuningsmethode Kwaliteit van bestaan ............................................................................... 106
Bijlage 2: Interviewvragen moslimouders......................................................................................................... 107
Bijlage 3: Interviewvragen medewerkers (gezinsbegeleiders) ........................................................................ 108
Bijlage 4: Interviewvragen interculturele deskundigen en contactfunctionarissen ......................................... 110
Bijlage 5: Observatieschema ‘Omgaan met cultuurverschillen’ ....................................................................... 113
Bijlage 6 Het gezin binnen de Islam .................................................................................................................. 121
Bijlage 7: Vakmanschap, interculturele competenties ..................................................................................... 122
Bijlage 8: TOPOI-model schema ........................................................................................................................ 126
Bijlage 9: Genogram .......................................................................................................................................... 128
Bijlage 10: Uitwerking interviews en observaties ............................................................................................. 130
,
,
,Leeswijzer
Dit verslag bestaat uit acht hoofdstukken. In hoofdstuk 1 wordt de aanleiding van dit eindverslag en
de doelgroep van de organisatie uitgebreid beschreven. Verder wordt er een analyse gemaakt van
het probleem op macro-, meso- en microniveau. Om tot deze analyse te komen zijn er interviews
afgenomen met medewerkers binnen het team ADJ en is er literatuuronderzoek gedaan. Aan de
hand van deze analyse zijn de probleemstelling en doelstelling uitgewerkt en deelvragen opgesteld.
In hoofdstuk 2 wordt de onderzoeksmethoden die voor dit onderzoek zijn toegepast uitgebreid
toegelicht en verantwoord. Ook staat beschreven hoe het onderzoek in zijn geheel heeft
plaatsgevonden.
De hoofdstukken 3, 4 en 5 bevatten theoretische informatie met betrekking tot interculturele
communicatie. De hoofdstukonderwerpen en de inhoud vloeien voort uit de gestelde deelvragen
van hoofdstuk 1. De beschreven gegevens in deze hoofdstukken helpen bij het verkrijgen van inzicht
in de culturele omgangsgewoontes van de moslimouders en hoe hiermee kan worden omgegaan.
In detail wordt in hoofdstuk 3 de doelgroep moslimgezinnen uitgebreid toegelicht. Hierbij worden de
volgende onderwerpen besproken:
- islamitische stromingen in Nederland en de algemene kenmerken van de islam;
- islamitische visie op de handicap en de behandelwijzen;
- gezinsvormen die voorkomen in de islamitische cultuur en de positie van de man en vrouw; -
culturele verschillen tussen westerse en niet-westerse landen.
In hoofdstuk 4 is uitgebreid aandacht voor de (non-)verbale communicatieverschillen tussen de
moslim- en de Nederlandse gemeenschap. Hier komen ook de interculturele competenties aan bod
die medewerkers in de culturele omgang zouden moeten hebben en die de interactie met
allochtone cliënten kunnen bevorderen.
Hoofdstuk 5 bevat verschillende interculturele instrumenten/methoden die helpen bij het
achterhalen van misverstanden in de interculturele interactie en hoe die in de praktijk zo goed als
opgelost kunnen worden.
Hoofdstuk 6 bevat relevante resultaten op basis van de uitkomsten van de interviews en observaties.
Deze geven een duidelijk beeld van de knelpunten die in praktijk worden ervaren op het gebied van
interculturele communicatie. De eigen meningen, visies en opvattingen van de respondenten staan
hierbij centraal. Als eerste komen de resultaten van de interviews met de ouders aan de orde,
gevolgd door de uitkomsten van de interviews en observaties met de gezinsbegeleiders van de
organisatie Pameijer. Hierbij komen de volgende onderwerpen expliciet naar voren:
- verschillen in communicatiewijzen;
- religieuze invloeden in de omgang;
- religieuze behandelwijzen;
- interculturele competenties.
Vervolgens worden de uitkomsten van de interviews met interne en externe deskundigen van de
organisatie Pameijer toegelicht. De uitkomsten hiervan slaan terug op de bovengenoemde
onderwerpen en de behandelde theorie uit de hoofdstukken 3 t/m 5.
, De bevindingen van de hoofdstukken 3 t/m 6 worden met elkaar vergeleken in hoofdstuk 7 en aan
de hand van alle gegevens zijn de conclusies geformuleerd. Deze vormen tevens het antwoord op de
probleemstelling. Daarnaast staat beschreven hoe dit onderzoek heeft bijgedragen aan de gestelde
doelstelling (in hoofdstuk 1).
Tot slot staan in hoofdstuk 8 de aanbevelingen voor de organisatie Pameijer, die een bijdrage
leveren aan het bevorderen en optimaliseren van de interculturele communicatie en interactie op
de werkvloer. Deze aanbevelingen zijn gebaseerd op de conclusies uit hoofdstuk 7.
met veel plezier aan dit verslag gewerkt.
In dit voorwoord wil ik iedereen bedanken die een (kleine) bijdrage aan dit project heeft geleverd.
Docent X bedank ik voor al zijn begrip, ondersteuning, begeleiding en advies bij het opzetten en uitvoeren
van dit eindverslag.
De opdrachtgever X , die het mogelijk heeft gemaakt dat dit eindverslag kon worden uitgevoerd, bedank
ik voor al haar wijze adviezen en waardevolle feedback.
Zonder de medewerkers van de locatie Ambulante Dienst Jeugd van de organisatie Pameijer die
hebben deelgenomen aan het interview- en observatieonderzoek, was deze studeeropdracht nooit tot
stand gekomen en ik bedank hen allen voor hun inzet en openheid. Daarnaast wil ik alle ouders
bedanken die wilden meewerken aan het interview- en observatieonderzoek.
Tot slot bedank ik X voor haar adviezen en feedback gedurende het schrijfproces van dit verslag.
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Aanleiding ........................................................................................................................................ 9
1. Inleiding......................................................................................................................................................... 9
1.1. Aanleiding .................................................................................................................................................. 9
1.2. Opdrachtgever ........................................................................................................................................... 9
1.3 De organisatie ........................................................................................................................................... 10
1.3.1 Locatie Metronoom ADJ..................................................................................................................... 14
1.4 Vooronderzoek.......................................................................................................................................... 16
1.5 Probleemanalyse macro, meso & micro ................................................................................................... 22
1.6 Probleemstelling ....................................................................................................................................... 24
1.7 Doelstelling................................................................................................................................................ 25
1.8 Deelvragen ................................................................................................................................................ 25
Hoofdstuk 2: Onderzoeksmethode ..................................................................................................................... 27
2. Inleiding....................................................................................................................................................... 27
2.1. Type onderzoek........................................................................................................................................ 27
2.2. Onderzoeksfases ...................................................................................................................................... 28
2.3. Uitvoering ................................................................................................................................................ 29
2.4. Samenvatting ........................................................................................................................................... 33
Hoofdstuk 3: Islamitische gezinnen .................................................................................................................... 34
3. Inleiding....................................................................................................................................................... 34
3.1. Islamitische stromingen Nederland ......................................................................................................... 34
3.2. Substromingen ........................................................................................................................................ 35
3.3 Islamitische behandelwijze bij handicaps ................................................................................................. 38
3.4 Gezinsvormen en de positie van de man en de vrouw ............................................................................. 38
3.5 Cultuur en cultuurverschillen .................................................................................................................... 39
3.6 Cultuurindeling .......................................................................................................................................... 44
Hoofdstuk 4: Interculturele communicatie ......................................................................................................... 46
4. Inleiding....................................................................................................................................................... 46
4.1. Communicatie en omgangsregels ............................................................................................................ 46
4.2 Omgangsregels .......................................................................................................................................... 48
4.3 Intercultureel vakmanschap...................................................................................................................... 49
4.4 Interculturele competent(ie) .................................................................................................................... 51
4.5 Ondersteuningsmethode kwaliteit van bestaan ....................................................................................... 53
Hoofdstuk 5: Interculturele instrumenten/methoden ....................................................................................... 54
5. Inleiding....................................................................................................................................................... 54
5.1. Interculturele trainingen .......................................................................................................................... 54
5.2. De dubbel-perspectiefbenadering (DP) ................................................................................................... 55
5.3 Drie-stappenmethode (DSM) .................................................................................................................... 56
, 5.4 TOPOI- model ............................................................................................................................................ 57
5.5 Genogram.................................................................................................................................................. 61
Hoofdstuk 6: Resultaten interview- en observatieonderzoek ............................................................................ 65
6. Inleiding....................................................................................................................................................... 65
6.1. Resultaten interviews moslimouders ...................................................................................................... 65
6.2. Resultaten interviews gezinsbegeleiders................................................................................................. 69
6.3. Resultaten observatieonderzoek moslimgezinnen.................................................................................. 74
6.4. Verbale en non-verbale communicatie ................................................................................................... 76
6.5. Resultaten interviews contactfunctionarissen ........................................................................................ 78
6.6. Resultaten interviews deskundigen ......................................................................................................... 82
Hoofdstuk 7: Conclusies en discussie.................................................................................................................. 86
7. Inleiding....................................................................................................................................................... 86
7.1 Discussie .................................................................................................................................................... 86
7.2 Conclusie ................................................................................................................................................... 92
7.3 Beperkingen onderzoek ............................................................................................................................ 94
Hoofdstuk 8: Aanbevelingen ............................................................................................................................... 95
8. Inleiding ...................................................................................................................................................... 95
8.1 Culturele achtergrond islamitische gezinnen - Visie op handicap ............................................................ 95
8.2 Interculturele competenties ..................................................................................................................... 96
Literatuurlijst ....................................................................................................................................................... 97
Bijlagen .............................................................................................................................................................. 105
Bijlage 1: Ondersteuningsmethode Kwaliteit van bestaan ............................................................................... 106
Bijlage 2: Interviewvragen moslimouders......................................................................................................... 107
Bijlage 3: Interviewvragen medewerkers (gezinsbegeleiders) ........................................................................ 108
Bijlage 4: Interviewvragen interculturele deskundigen en contactfunctionarissen ......................................... 110
Bijlage 5: Observatieschema ‘Omgaan met cultuurverschillen’ ....................................................................... 113
Bijlage 6 Het gezin binnen de Islam .................................................................................................................. 121
Bijlage 7: Vakmanschap, interculturele competenties ..................................................................................... 122
Bijlage 8: TOPOI-model schema ........................................................................................................................ 126
Bijlage 9: Genogram .......................................................................................................................................... 128
Bijlage 10: Uitwerking interviews en observaties ............................................................................................. 130
,
,
,Leeswijzer
Dit verslag bestaat uit acht hoofdstukken. In hoofdstuk 1 wordt de aanleiding van dit eindverslag en
de doelgroep van de organisatie uitgebreid beschreven. Verder wordt er een analyse gemaakt van
het probleem op macro-, meso- en microniveau. Om tot deze analyse te komen zijn er interviews
afgenomen met medewerkers binnen het team ADJ en is er literatuuronderzoek gedaan. Aan de
hand van deze analyse zijn de probleemstelling en doelstelling uitgewerkt en deelvragen opgesteld.
In hoofdstuk 2 wordt de onderzoeksmethoden die voor dit onderzoek zijn toegepast uitgebreid
toegelicht en verantwoord. Ook staat beschreven hoe het onderzoek in zijn geheel heeft
plaatsgevonden.
De hoofdstukken 3, 4 en 5 bevatten theoretische informatie met betrekking tot interculturele
communicatie. De hoofdstukonderwerpen en de inhoud vloeien voort uit de gestelde deelvragen
van hoofdstuk 1. De beschreven gegevens in deze hoofdstukken helpen bij het verkrijgen van inzicht
in de culturele omgangsgewoontes van de moslimouders en hoe hiermee kan worden omgegaan.
In detail wordt in hoofdstuk 3 de doelgroep moslimgezinnen uitgebreid toegelicht. Hierbij worden de
volgende onderwerpen besproken:
- islamitische stromingen in Nederland en de algemene kenmerken van de islam;
- islamitische visie op de handicap en de behandelwijzen;
- gezinsvormen die voorkomen in de islamitische cultuur en de positie van de man en vrouw; -
culturele verschillen tussen westerse en niet-westerse landen.
In hoofdstuk 4 is uitgebreid aandacht voor de (non-)verbale communicatieverschillen tussen de
moslim- en de Nederlandse gemeenschap. Hier komen ook de interculturele competenties aan bod
die medewerkers in de culturele omgang zouden moeten hebben en die de interactie met
allochtone cliënten kunnen bevorderen.
Hoofdstuk 5 bevat verschillende interculturele instrumenten/methoden die helpen bij het
achterhalen van misverstanden in de interculturele interactie en hoe die in de praktijk zo goed als
opgelost kunnen worden.
Hoofdstuk 6 bevat relevante resultaten op basis van de uitkomsten van de interviews en observaties.
Deze geven een duidelijk beeld van de knelpunten die in praktijk worden ervaren op het gebied van
interculturele communicatie. De eigen meningen, visies en opvattingen van de respondenten staan
hierbij centraal. Als eerste komen de resultaten van de interviews met de ouders aan de orde,
gevolgd door de uitkomsten van de interviews en observaties met de gezinsbegeleiders van de
organisatie Pameijer. Hierbij komen de volgende onderwerpen expliciet naar voren:
- verschillen in communicatiewijzen;
- religieuze invloeden in de omgang;
- religieuze behandelwijzen;
- interculturele competenties.
Vervolgens worden de uitkomsten van de interviews met interne en externe deskundigen van de
organisatie Pameijer toegelicht. De uitkomsten hiervan slaan terug op de bovengenoemde
onderwerpen en de behandelde theorie uit de hoofdstukken 3 t/m 5.
, De bevindingen van de hoofdstukken 3 t/m 6 worden met elkaar vergeleken in hoofdstuk 7 en aan
de hand van alle gegevens zijn de conclusies geformuleerd. Deze vormen tevens het antwoord op de
probleemstelling. Daarnaast staat beschreven hoe dit onderzoek heeft bijgedragen aan de gestelde
doelstelling (in hoofdstuk 1).
Tot slot staan in hoofdstuk 8 de aanbevelingen voor de organisatie Pameijer, die een bijdrage
leveren aan het bevorderen en optimaliseren van de interculturele communicatie en interactie op
de werkvloer. Deze aanbevelingen zijn gebaseerd op de conclusies uit hoofdstuk 7.
