week 1: recht in het algemeen
recht:
- taal
- context (haviltex)
- retoriek
- vb. auto verkopen: mededelingsplicht vs onderzoeksplicht)
- niet 1 vast antwoord → argumentatie van belang
- discursieve grootheid
- beredenerend, niet intuïtief
- dynamisch
- tijdsgebonden: legaliteitsbeginsel
- plaatsgebonden: vb. autoverbod waddeneilanden
- internationalisering: vb. NL bots met DU in FR
- internetionalisering: vb. botsing zelfbesturing Tesla
Celsus: ars bonu en aequi: kunst van het goede en billijke
Ulpianus: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere: eerlijk leven, zonder
anderen te schaden, en datgeen krijgen wat men verdient
Kant: Willkür: vrijheid: vrijheden die naast elkaar kunnen bestaan
- vb. vrijheid van meningsuiting en gelijkheidsbeginsel
basis van ontwikkeling recht: democratische rechtsstaat
● Hobbes (17e eeuw)
○ Leviathan: zeemonster → het soeverein (staat)
○ sociaal contract: macht naar soeverein → orde en rust
○ homo homini lupus
● Locke
○ soeverein moet zich ook aan het recht houden → legaliteitsbeginsel
○ rechtsstaat = legaliteitsbeginsel + grondrechten
● Rousseau
○ volkssoevereiniteit: democratie
■ volk kiest voor bestaan soevereiniteit → volk wil meewerken
democratie:
- formeel recht: vorm
- vb. in een democratie kan de overgrote groep alles bepalen: stemming
- materieel recht: inhoud
- vb. waarborgen minderheden → voorkomen meerderheidsdictatuur
hoger recht dan wettenrecht
oudheid: Sofokles: niet begraven landverrader, zus begraaft hem wel: beroepen natuurrecht
- natuurrecht = mensenrechten, staat boven wettenrecht
,2e eeuw: Radbruch : voor WO2: al het recht staat in de wet, na WO2: ook natuurrecht
- unrichtiges Recht: wanneer de strijd tussen wet en gerechtigheid ondraaglijk groot is
rechtszekerheid vs rechtvaardigheid
- zekerheid → taalkundig precies uitleggen, legaliteitsbeginsel
- vaardigheid → teleologisch
● belangrijk: rechtskennis betrokken partijen
● haviltex criterium: mate van houvast aan taalvaardigheid in recht en zaken
objectief en subjectief recht:
objectief: positief recht: geheel van alle geldende rechtsregels (plaats en tijd)
- law
subjectief: bevoegdheid die een persoon ontleent aan het objectieve recht
- right
18e eeuw: legisme: alles moet in de wet te vinden zijn
Wet Algemene Bepalingen (1829): rechter moet volgens wet spreken & geen rechtsweigering
- wat moet de rechter doen als iets niet in de wet staat?
- ontstaan rechtersrecht: zelf invulling geven aan wetten als het niet duidelijk is
- afname legisme: meer rechtsbronnen dan alleen de wet
rechtsbronnen (positief recht):
1. de wet
2. jurisprudentie
- de facto, niet de iure
3. gewoonte
- langdurig gebruik + rechtsovertuiging
- vb. handjeklap veemarkt, brandstof in nieuwe auto
4. algemene rechtsbeginselen
- vb. vertrouwensbeginsel, verbod op willekeur
5. verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties
6. gepubliceerde beleidsregels
geschreven: de wet, verdragen en besluiten, gepubliceerde beleidsregels, algemene
rechtsbeginselen
ongeschreven: jurisprudentie, gewoonte, algemene rechtsbeginselen
indeling recht:
- publiek (verticaal: overheidsorganen boven burger) en privaat (horizontaal)
- naar functie
- in functionele rechtsgebieden
publiek:
, ● staatsrecht
○ inrichting staat + organen: statuur & grondwet
■ statuut: Koninkrijk: NL, Aruba, Curaçao, Sint Maarten
■ grondwet: NL
○ vb. noodhulp en wederopbouw Sint Maarten
● bestuursrecht
○ juridische bestuursactiviteit van de overheid
■ bestuursorganen
■ besluiten
■ belanghebbende
○ vb. hoofddeksel op pasfoto, vergiet van Vliegend Spaghettimonster
● strafrecht
○ publiekrecht, maar ook privaatrechtelijke stukjes
○ veel conflict tussen burgers (privaat), maar overheid grijpt in (publiek)
○ vervolgmonopolie OM
privaat:
● burgerlijk recht: burgers onderling & burgers en rechtspersonen
○ vb. staat, provincie, verenigingen, bv’s
○ vb. rijdende rechter, klimaatzaak Urgenda
● personen- en familierecht, rechtspersonenrecht, overeenkomstenrecht, goederenrecht,
etc.
naar functie: conflict-voorkomend (ordening) en conflict-oplossend (handhaving)
- c-voorkomend: materieel recht: geboden en verboden
- c-oplossend: formeel recht: handhaving (proces)
- alle regels die erop zien dat ze voor de rechter komen
- vb. Oresteia: ketting van wraak: ius talionis (oog om oog, tand om tand)
- nodig om te straffen, zodat de keten van wraak zou stoppen
- legitimiteit: conflict stoppen
- soorten oplossing:
- mediation
- arbitrage (procedure vrijwillig, uitspraak bindend)
- formele rechtspraak
bestuurs- en strafrecht: geen apart boek voor formeel en materieel recht: gaat over individu
(materieel)
, functionele rechtsgebieden: → publiek- en privaat beide per onderdeel
● IT-recht
● milieurecht
● jeugdrecht
● gezondheidsrecht
● demonstratierecht
● etc.
wet in de formele zin: formele wetgever: Staten-Generaal + regering →
- hoogste wetgever
- maker wet vinden in Wet:
- woordje ‘wet’
- considerans (= motivering wet): noemt ‘in overleg met Staten-Generaal
wet in de materiële zin: algemeen geldend voor iedereen (verbindend)
- vb. huwelijk Koning WA en koningin M: formeel, want materieel is voor iedereen
formeel recht: vorm
materieel recht: inhoud
staatsrecht: alleen materieel recht
trias politica: Montesquieu: wetgevend & uitvoerend & rechtsprekend
- regering: wetgevend en uitvoerend
week 2: recht en staat
staatsrecht: alleen materieel recht, er is geen staatsrechter oid
staatsrecht: democratische rechtsstaat:
1. rechtsstaat
a. legaliteitsbeginsel
b. grondrechten
c. machtenscheiding
d. rechterlijke controle
2. democratie
a. direct vs indirect
b. parlementair stelsel
recht:
- taal
- context (haviltex)
- retoriek
- vb. auto verkopen: mededelingsplicht vs onderzoeksplicht)
- niet 1 vast antwoord → argumentatie van belang
- discursieve grootheid
- beredenerend, niet intuïtief
- dynamisch
- tijdsgebonden: legaliteitsbeginsel
- plaatsgebonden: vb. autoverbod waddeneilanden
- internationalisering: vb. NL bots met DU in FR
- internetionalisering: vb. botsing zelfbesturing Tesla
Celsus: ars bonu en aequi: kunst van het goede en billijke
Ulpianus: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere: eerlijk leven, zonder
anderen te schaden, en datgeen krijgen wat men verdient
Kant: Willkür: vrijheid: vrijheden die naast elkaar kunnen bestaan
- vb. vrijheid van meningsuiting en gelijkheidsbeginsel
basis van ontwikkeling recht: democratische rechtsstaat
● Hobbes (17e eeuw)
○ Leviathan: zeemonster → het soeverein (staat)
○ sociaal contract: macht naar soeverein → orde en rust
○ homo homini lupus
● Locke
○ soeverein moet zich ook aan het recht houden → legaliteitsbeginsel
○ rechtsstaat = legaliteitsbeginsel + grondrechten
● Rousseau
○ volkssoevereiniteit: democratie
■ volk kiest voor bestaan soevereiniteit → volk wil meewerken
democratie:
- formeel recht: vorm
- vb. in een democratie kan de overgrote groep alles bepalen: stemming
- materieel recht: inhoud
- vb. waarborgen minderheden → voorkomen meerderheidsdictatuur
hoger recht dan wettenrecht
oudheid: Sofokles: niet begraven landverrader, zus begraaft hem wel: beroepen natuurrecht
- natuurrecht = mensenrechten, staat boven wettenrecht
,2e eeuw: Radbruch : voor WO2: al het recht staat in de wet, na WO2: ook natuurrecht
- unrichtiges Recht: wanneer de strijd tussen wet en gerechtigheid ondraaglijk groot is
rechtszekerheid vs rechtvaardigheid
- zekerheid → taalkundig precies uitleggen, legaliteitsbeginsel
- vaardigheid → teleologisch
● belangrijk: rechtskennis betrokken partijen
● haviltex criterium: mate van houvast aan taalvaardigheid in recht en zaken
objectief en subjectief recht:
objectief: positief recht: geheel van alle geldende rechtsregels (plaats en tijd)
- law
subjectief: bevoegdheid die een persoon ontleent aan het objectieve recht
- right
18e eeuw: legisme: alles moet in de wet te vinden zijn
Wet Algemene Bepalingen (1829): rechter moet volgens wet spreken & geen rechtsweigering
- wat moet de rechter doen als iets niet in de wet staat?
- ontstaan rechtersrecht: zelf invulling geven aan wetten als het niet duidelijk is
- afname legisme: meer rechtsbronnen dan alleen de wet
rechtsbronnen (positief recht):
1. de wet
2. jurisprudentie
- de facto, niet de iure
3. gewoonte
- langdurig gebruik + rechtsovertuiging
- vb. handjeklap veemarkt, brandstof in nieuwe auto
4. algemene rechtsbeginselen
- vb. vertrouwensbeginsel, verbod op willekeur
5. verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties
6. gepubliceerde beleidsregels
geschreven: de wet, verdragen en besluiten, gepubliceerde beleidsregels, algemene
rechtsbeginselen
ongeschreven: jurisprudentie, gewoonte, algemene rechtsbeginselen
indeling recht:
- publiek (verticaal: overheidsorganen boven burger) en privaat (horizontaal)
- naar functie
- in functionele rechtsgebieden
publiek:
, ● staatsrecht
○ inrichting staat + organen: statuur & grondwet
■ statuut: Koninkrijk: NL, Aruba, Curaçao, Sint Maarten
■ grondwet: NL
○ vb. noodhulp en wederopbouw Sint Maarten
● bestuursrecht
○ juridische bestuursactiviteit van de overheid
■ bestuursorganen
■ besluiten
■ belanghebbende
○ vb. hoofddeksel op pasfoto, vergiet van Vliegend Spaghettimonster
● strafrecht
○ publiekrecht, maar ook privaatrechtelijke stukjes
○ veel conflict tussen burgers (privaat), maar overheid grijpt in (publiek)
○ vervolgmonopolie OM
privaat:
● burgerlijk recht: burgers onderling & burgers en rechtspersonen
○ vb. staat, provincie, verenigingen, bv’s
○ vb. rijdende rechter, klimaatzaak Urgenda
● personen- en familierecht, rechtspersonenrecht, overeenkomstenrecht, goederenrecht,
etc.
naar functie: conflict-voorkomend (ordening) en conflict-oplossend (handhaving)
- c-voorkomend: materieel recht: geboden en verboden
- c-oplossend: formeel recht: handhaving (proces)
- alle regels die erop zien dat ze voor de rechter komen
- vb. Oresteia: ketting van wraak: ius talionis (oog om oog, tand om tand)
- nodig om te straffen, zodat de keten van wraak zou stoppen
- legitimiteit: conflict stoppen
- soorten oplossing:
- mediation
- arbitrage (procedure vrijwillig, uitspraak bindend)
- formele rechtspraak
bestuurs- en strafrecht: geen apart boek voor formeel en materieel recht: gaat over individu
(materieel)
, functionele rechtsgebieden: → publiek- en privaat beide per onderdeel
● IT-recht
● milieurecht
● jeugdrecht
● gezondheidsrecht
● demonstratierecht
● etc.
wet in de formele zin: formele wetgever: Staten-Generaal + regering →
- hoogste wetgever
- maker wet vinden in Wet:
- woordje ‘wet’
- considerans (= motivering wet): noemt ‘in overleg met Staten-Generaal
wet in de materiële zin: algemeen geldend voor iedereen (verbindend)
- vb. huwelijk Koning WA en koningin M: formeel, want materieel is voor iedereen
formeel recht: vorm
materieel recht: inhoud
staatsrecht: alleen materieel recht
trias politica: Montesquieu: wetgevend & uitvoerend & rechtsprekend
- regering: wetgevend en uitvoerend
week 2: recht en staat
staatsrecht: alleen materieel recht, er is geen staatsrechter oid
staatsrecht: democratische rechtsstaat:
1. rechtsstaat
a. legaliteitsbeginsel
b. grondrechten
c. machtenscheiding
d. rechterlijke controle
2. democratie
a. direct vs indirect
b. parlementair stelsel
