Samenvatting Hulp nodig?

Communicatievaardigheden Nederlands
1 Taal en communicatie
1.1 Taal is meer dan communicatie
o Alledaagse Nederlands is te vinden in
 Dialecten vb. Deerlijks
 Regiolecten vb. Limburgs
 Stadstalen vb. Gents
 Etnolecten vb. Marokkaans- Nederlands
 Sociolecten vb. Verkavelingsvlaams, Poldernederlands (verschuivingen in taal)
 Jongerentaal
 Standaardenederlands
o Verschillende soorten Nederlands
 Standaardtaal
 Tussentaal
 Dialect
o Taal functioneert als communicatiemiddel
o Sociale- culturele aspect van taal
 Vb. Als een Gentenaar een winkel of café in Gent binnenstapt en gebruik maakt van zijn Gents, krijgt
hij een ander onthaal dan wanneer hij zijn min of meer Standaardnederlandse tongval hanteert
o Elk beroep heeft zijn eigen jargon
o Waarom Nederlands?
 Iedereen hetzelfde Nederlands = makkelijk
 Iedereen Engels = handig
 Wereldtaal
 Zakentaal/ handelsverkeer (40%)
 Maar: IDENTITEIT EXAMEN
 Onderscheiden
 Socio- cultureel middel
 Om groepen te vormen en van elkaar te onderscheiden
 Taal is krachtig profileringmiddel, waarvan de mensen om ons heen zullen
verwachten dat we de sociale conventies aanvoelen en de juiste keuzes zullen
maken
 Sociale profilering: sociale identiteit tonen via je taal
 Het belang van ‘insiders’
o In jeugdbeweging, sportvereniging, vriendengroepen  gebruik van insiders
 = woorden waarvan het gebruik en de betekenis alleen steek houden als je tot diezelfde groep
behoort

1.2 Het Nederlands als taal
1.2.1 Nederlands in de wereld
o 23 miljoen sprekers
 Nederland 16 miljoen
 Vlaanderen 6 miljoen
o Nederlands als officiële taal
 België
 Nederland
 Aruba
 Nederlands Antillen
 Suriname

1

, o 8ste grootste taal in EU
o Nederlands op wereldschaal
 Chinees: 1 miljard sprekers
 Engels 350 miljoen spreker
 Spaans 250 miljoen sprekers
 Nederlands op 37ste plaats in de wereld

1.2.2 Het Afrikaans
o Afrikaans als (officiële) dochtertaal vh Nederlands
 18de eeuw
 Nog steeds gesproken in Namibië + Zuid-Afrika
 Cultuurtaal
 13,5% vd bevolking spreekt dit als moedertaal
 Apartheid (1948- 1991)
 Nederlands en Afrikaans geassocieerd et de taal vd blanke onderdrukkers
 Afrikaners maken zich zorgen over het verdere bestaan vd taal
o Afrikaanse klanken en woordenschat
 Grappige klanken
 Schattige woordenschat
 ‘Wie het die soethappies geët wat in die yskas was?’
 Dubbele ontkenning

1.2.3 Officieel Nederlands
o Wie bepaalt wat goed Nederlands is?
 De spraakmakende gemeente
 Niet- afgebakende groep ezaghebbende schrijvers en sprekers
 In culturele, journalistieke en wetenschappelijk sectoren
 Martine Tanghe Nederlands
o Spelling
 Bij wet vastgelegd
 Vastgelegd door Nederlandse Taalunie
 Ambtenaren en onderwijs moeten deze spelling gebruiken
 Laatste spellingaanpassing 2005
 Het Groene Boekje : Woordenlijst vd Nederlandse Taal
 Om de 10 jaar vernieuwd
 Nieuwste woorden toegevoegd: selfie, pandapunten, barista
 Huidige, officiële spelling = Groene Spelling
o Grammatica en uitspraak
 Geen wet, enkel beschrijvingen
 Vb. Hetgene dat daar wordt vermeld vs. Hetgene wat daar wordt vermeld

1.3 Professioneel taaladvies
o Als je twijfelt of iets goed Nederlands is
o www.taaladvies.net
o www.vrttaal.net
o www.onzetaal.nl
o www.woordenlijst.org
o www.vives.be/taalhulp

1.4 Communicatie en communicatiemiddelen
1.4.1 Communicatie als coöperatieve onderneming
o Tussen beide vormen van communicatie bestaan er overeenkomsten en verschilpunten
o Elementen die in mondelinge en schriftelijke communicatie een rol spelen
2

, o Communicatie: interactie tss twee of meer personen waarbij een spreker of een schrijver een of meer
uitingen of een tekst richt tot een of meer toegesprokenen of lezers
o Mislukte communicatie: wat loopt fout?
 Toegesprokene begrijpt niet wat we zeggen of interpreteert het verkeerd
 Slechte formulering gebruikt hebben
 Toegesprokene beschikt over te weinig achtergrondkennis
o Voorwaarden voor goede communicatie
 Dezelfde taal
 Uitingen aanpassen aan de gangbare regels vd grammatica, uitspraak, woordbetekenis
 Contextuele en situationele verwijzingen zijn duidelijk voor de toehoorder
 Contextueel: tekst of gesprek
 Situationeel: voorwerpen of omstandigheden
 Verwijzingen moeten precies zijn om de gesprekspartner de kans te geven tot een juist
begrip vd uiting te komen
 Dezelfde achtergrondkennis hebben over het behandelde onderwerp
 Coöperatieve onderneming
 Waarin de betrokkenen hun bijdrage aanpassen aan de situatie en de context vd
communicatie en aan de kennis vd wereld die ze bij de andere menen te mogen
veronderstellen
 Paul Grice: samenwerkingsbeginsel
 ‘Maak je communicatiebijdrage zo dat die, op de plaats waar je hem uit, voldoet aan
de impliciet of expliciet overeengekomen doelen vh gesprek waaraan je deelneemt’

1.4.2 Het communicatiemodel van Jakobson
o Jakobson
 Russische taalkundige
 Grondlegger vh structuralisme (alles in schema’s zetten)
 1952: Fundamentals of Language
 Hij ontwikkelde een aantal ideeën rond taal en communicatie die van grote invloed waren op
de manier waarop taalwetenschappers in de 20 ste eeuw taal zouden onderzoeken
 Uitgangspunt: dubbele basistaak van taal
 Informatieoverdracht: taal dient om informatie over te brengen
 Sociale profilering: het bewust of onbewust geven van info over onze sociale achtergrond
tijdens het communicatieproces
 6 functies van taal onderscheiden
 Referentieel: overdracht van info over de wereld om ons heen
 Conatief: veroorzaken van handelingen bij de luisteraar, aanzetten om iets te doen
 Fatisch: controleren vh spraakkanaal zelf (hoor u mij, hoesten)
 Emotief: uitdrukken van (de gevoelens van) de spreker
 Poëtisch: uitdrukken vd schoonheid vd taal zelf
 Metatalig: het spreken over de taal zelf

3

,  In zakelijke communicatie: vooral referentiële en conatieve functies van belang
 Telefoongesprek: fatische functie
 Marketeer die reclameteksten schrijft: emotieve en poëtische functies
 6 basiselementen in elke communicatievorm  het communicatiemodel




 Zender: persoon die de boodschap produceert en verstuurt
 Ontvanger: persoon die de boodschap ontvangt
 Boodschap: inhoud vd communicatie (waarover gesproken of geschreven wordt
 Code: taal vd boodschap
 Contact: het fysieke kanaal en de psychologische koppeling tussen zender en ontvanger
 Context: gemeenschappelijke achtergrond en voorkennis van beide
communicatiepartners die nodig is opdat de boodschap op een juiste manier
geïnterpreteerd zal worden (gemeenschappelijk referentiekader)
 Communicatiedeskundigen gebruiken dit communicatiemodel om communicatieve
situaties te beschrijven en te ontleden
 Te beperkt?
 Geen rekeninghoudend met externe factoren die communicatie zouden kunnen
bemoeilijken
 Eenrichtingsbenadering van communicatie

1.4.3 Het uitgebreide communicatiemodel
o 6 aanvullende elementen
 Medium : middel waarmee of de wijze waarop de communicatie wordt verstuurd (telefoon, brief, e-
mail, sms..)
 Bedoeling : doel vd communicatie
 Informeren
 Instrueren < instructies
 Activeren
 Persuaderen, overtuigen
 Emotioneren
 Amuseren
 Vb. bijsluiter medicatie: informeren, instrueren
 Vb. Bloed geven doet leven: persuaderen, activeren, informeren
 Ruis : storing die de communicatie in het gedrang kan brengen
 Interne ruis: door de zender zelf veroorzaakt vb. dagdromen, afgeleid zijn
 Externe ruis: komt van buitenaf vb. omgevingslawaai
 Feedback : zorgt ervoor dat communicatie niet eenzijdig is, maar dat er dialoog en interactie mogelijk
is (tweerichtingsverkeer)
 Coderen = omzetten van mentale concepten in gesproken of geschreven taal (de creatie van
gesproken of geschreven taal)

4