SAMENVATTING
BELEIDSWETENSCHAP
2020-2021
Universiteit Antwerpen
Gegeven door Edwin Wouters
Xanthe Hellemans
,Samenvatting Beleidswetenschappen 2020-2021
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave....................................................................................................... 1
1. Wat is beleid(swetenschap)? (H1)......................................................................3
1.1 Geschiedenis van het woord ‘beleid’.............................................................3
1.2 Nood aan overheidsbeleid............................................................................. 3
1.3 Wat is beleid?................................................................................................ 9
1.4 Geschiedenis van de beleidswetenschap....................................................11
1.5 Wat is beleidswetenschap?.........................................................................12
De beleidsanalyse-driehoek................................................................................. 14
2. De beleidsinhoud (H2)...................................................................................... 15
2.1 Typologie van problemen............................................................................ 15
2.2 Onderdelen van beleid................................................................................ 17
2.3 Structuur van beleid.................................................................................... 18
3. De beleidscontext (H3)..................................................................................... 20
3.1 Een voorbeeld: de dioxinecrisis...................................................................20
3.2 Algemeen kader.......................................................................................... 20
3.3 De meervoudige context van beleid............................................................20
3.4 Overzicht..................................................................................................... 24
4. Beleidsactoren (H4).......................................................................................... 25
Inhoudstabel...................................................................................................... 25
4.1 Definitie van een beleidsactor.....................................................................26
4.2 Individuele en samengestelde actoren........................................................27
4.3 Belangrijke actoren in het beleidsproces....................................................32
4.4 Beleidsarena’s............................................................................................. 36
5. Het beleidsproces (H5)..................................................................................... 41
5.1 Definitie en onderdelen van het beleidsproces...........................................41
5.2 Fase 1: Agendasetting................................................................................. 42
5.3 Fase 2: Beleidsvoorbereiding......................................................................50
1
,Samenvatting Beleidswetenschappen 2020-2021
5.4 Fase 3: Beleidsbepaling............................................................................... 54
5.5 Fase 4: De uitvoering van overheidsbeleid.................................................57
5.6 Fase 5: De naleving en handhaving van beleid...........................................62
5.7 Fase 6: Evaluatie van beleid........................................................................64
5.8 Besluit......................................................................................................... 68
Theoretische modellen in de beleidswetenschap..............................................69
Overzicht van de verschillende theorieën en modellen.....................................70
6. Normatieve theorieën (H6)............................................................................... 71
6.1 Inleiding....................................................................................................... 71
6.2 Rational choice theory................................................................................. 71
6.3 Public choice theory.................................................................................... 77
7. Descriptieve theorieën (H7)............................................................................. 80
7.1 Inleiding: van normatief naar descriptief.....................................................81
7.2 Bounded rationality..................................................................................... 82
7.3 Prospect theory........................................................................................... 88
7.4 Heuristieken................................................................................................ 91
8. Bestuurskundige benaderingen (H8)................................................................93
8.1 Inleiding: bijdrage van de bestuurskunde...................................................93
8.2 Incrementalisme of ‘muddling through’......................................................93
8.3 Mixed scanning........................................................................................... 95
8.4 Garbage can................................................................................................ 98
9. Politieke theorieën (H9).................................................................................. 101
9.1 Inleiding: een brede waaier.......................................................................101
9.2 Het politieke arenamodel..........................................................................101
9.3 Essence of decision................................................................................... 102
9.4 Nieuw institutionalisme............................................................................. 105
9.5 Netwerktheorieën...................................................................................... 108
9.6 Poliheuristic theory.................................................................................... 111
DEEL 1: Inleiding en definiëring
2
, Samenvatting Beleidswetenschappen 2020-2021
1. Wat is beleid(swetenschap)? (H1)
1.1 Geschiedenis van het woord ‘beleid’
Etymologie van het woord ‘beleid’: beleid komt van het Middeleeuws Nederlands
woord beleiden (= doen gaan, aanvoeren). Een beleider is iemand die doet gaan,
aanvoerder, iemand die stoot aan iets geeft, een aanstoker.
Beleid heeft een zeer brede betekenis: regering, manier van doen, wijze van
omgang met personen, beheer van zaken, bevelvoering, prudentie,
bedachtzaamheid (bedachtzaam handelen).
In de 19e eeuw werd de betekenis versmald tot prudentie. In de 20 ste eeuw kent
het woord ‘beleid’ echter een heropleving: het zorgt voor een contrast met het
woord ‘politiek’.
Het woord ‘politiek’ betekent de ‘handelswijze van een staatsman’, wat
tweeslachtig overkomt aangezien er goede en slechte staatslieden zijn. De
gevoelswaarde van het woord beleid is ook positiever (zakelijkheid,
deskundigheid, objectiviteit, consensus…); tegenover die van het woord politiek
(controverse, partijdigheid, manipulatie, opportunisme…).
Het woord ‘beleid’ heeft opnieuw succes door twee evoluties:
Evolutie van nomocratie naar teleocratie
o Nomocratie = liberale rechtstaat (regeren door wetten)
o Teleocratie = sociale verzorgingsstaat (regeren door doelstellingen)
Paradox van de moderne samenleving
o Gegeneraliseerde verafhankelijking
De samenleving wordt complexer en er is meer sturing nodig
dit zijn 2
o Sociale atomisering
tegensprekende
We zijn minder verbonden met het grote geheel trends in de
samenleving
Er komt ruimte voor de overheid als ‘beleider’ van de samenleving.
1.2 Nood aan overheidsbeleid
Sturing door de overheid: het maatschappelijk verkeer op een vreedzame en
voorspelbare manier laten verlopen // maatschappelijke veranderingen
teweegbrengen (“de overheid moet iets doen”), bijvoorbeeld:
arbeidsomstandigheden begin 20ste eeuw, vrouwenemancipatie jaren ’60,
klimaatverandering.
3
BELEIDSWETENSCHAP
2020-2021
Universiteit Antwerpen
Gegeven door Edwin Wouters
Xanthe Hellemans
,Samenvatting Beleidswetenschappen 2020-2021
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave....................................................................................................... 1
1. Wat is beleid(swetenschap)? (H1)......................................................................3
1.1 Geschiedenis van het woord ‘beleid’.............................................................3
1.2 Nood aan overheidsbeleid............................................................................. 3
1.3 Wat is beleid?................................................................................................ 9
1.4 Geschiedenis van de beleidswetenschap....................................................11
1.5 Wat is beleidswetenschap?.........................................................................12
De beleidsanalyse-driehoek................................................................................. 14
2. De beleidsinhoud (H2)...................................................................................... 15
2.1 Typologie van problemen............................................................................ 15
2.2 Onderdelen van beleid................................................................................ 17
2.3 Structuur van beleid.................................................................................... 18
3. De beleidscontext (H3)..................................................................................... 20
3.1 Een voorbeeld: de dioxinecrisis...................................................................20
3.2 Algemeen kader.......................................................................................... 20
3.3 De meervoudige context van beleid............................................................20
3.4 Overzicht..................................................................................................... 24
4. Beleidsactoren (H4).......................................................................................... 25
Inhoudstabel...................................................................................................... 25
4.1 Definitie van een beleidsactor.....................................................................26
4.2 Individuele en samengestelde actoren........................................................27
4.3 Belangrijke actoren in het beleidsproces....................................................32
4.4 Beleidsarena’s............................................................................................. 36
5. Het beleidsproces (H5)..................................................................................... 41
5.1 Definitie en onderdelen van het beleidsproces...........................................41
5.2 Fase 1: Agendasetting................................................................................. 42
5.3 Fase 2: Beleidsvoorbereiding......................................................................50
1
,Samenvatting Beleidswetenschappen 2020-2021
5.4 Fase 3: Beleidsbepaling............................................................................... 54
5.5 Fase 4: De uitvoering van overheidsbeleid.................................................57
5.6 Fase 5: De naleving en handhaving van beleid...........................................62
5.7 Fase 6: Evaluatie van beleid........................................................................64
5.8 Besluit......................................................................................................... 68
Theoretische modellen in de beleidswetenschap..............................................69
Overzicht van de verschillende theorieën en modellen.....................................70
6. Normatieve theorieën (H6)............................................................................... 71
6.1 Inleiding....................................................................................................... 71
6.2 Rational choice theory................................................................................. 71
6.3 Public choice theory.................................................................................... 77
7. Descriptieve theorieën (H7)............................................................................. 80
7.1 Inleiding: van normatief naar descriptief.....................................................81
7.2 Bounded rationality..................................................................................... 82
7.3 Prospect theory........................................................................................... 88
7.4 Heuristieken................................................................................................ 91
8. Bestuurskundige benaderingen (H8)................................................................93
8.1 Inleiding: bijdrage van de bestuurskunde...................................................93
8.2 Incrementalisme of ‘muddling through’......................................................93
8.3 Mixed scanning........................................................................................... 95
8.4 Garbage can................................................................................................ 98
9. Politieke theorieën (H9).................................................................................. 101
9.1 Inleiding: een brede waaier.......................................................................101
9.2 Het politieke arenamodel..........................................................................101
9.3 Essence of decision................................................................................... 102
9.4 Nieuw institutionalisme............................................................................. 105
9.5 Netwerktheorieën...................................................................................... 108
9.6 Poliheuristic theory.................................................................................... 111
DEEL 1: Inleiding en definiëring
2
, Samenvatting Beleidswetenschappen 2020-2021
1. Wat is beleid(swetenschap)? (H1)
1.1 Geschiedenis van het woord ‘beleid’
Etymologie van het woord ‘beleid’: beleid komt van het Middeleeuws Nederlands
woord beleiden (= doen gaan, aanvoeren). Een beleider is iemand die doet gaan,
aanvoerder, iemand die stoot aan iets geeft, een aanstoker.
Beleid heeft een zeer brede betekenis: regering, manier van doen, wijze van
omgang met personen, beheer van zaken, bevelvoering, prudentie,
bedachtzaamheid (bedachtzaam handelen).
In de 19e eeuw werd de betekenis versmald tot prudentie. In de 20 ste eeuw kent
het woord ‘beleid’ echter een heropleving: het zorgt voor een contrast met het
woord ‘politiek’.
Het woord ‘politiek’ betekent de ‘handelswijze van een staatsman’, wat
tweeslachtig overkomt aangezien er goede en slechte staatslieden zijn. De
gevoelswaarde van het woord beleid is ook positiever (zakelijkheid,
deskundigheid, objectiviteit, consensus…); tegenover die van het woord politiek
(controverse, partijdigheid, manipulatie, opportunisme…).
Het woord ‘beleid’ heeft opnieuw succes door twee evoluties:
Evolutie van nomocratie naar teleocratie
o Nomocratie = liberale rechtstaat (regeren door wetten)
o Teleocratie = sociale verzorgingsstaat (regeren door doelstellingen)
Paradox van de moderne samenleving
o Gegeneraliseerde verafhankelijking
De samenleving wordt complexer en er is meer sturing nodig
dit zijn 2
o Sociale atomisering
tegensprekende
We zijn minder verbonden met het grote geheel trends in de
samenleving
Er komt ruimte voor de overheid als ‘beleider’ van de samenleving.
1.2 Nood aan overheidsbeleid
Sturing door de overheid: het maatschappelijk verkeer op een vreedzame en
voorspelbare manier laten verlopen // maatschappelijke veranderingen
teweegbrengen (“de overheid moet iets doen”), bijvoorbeeld:
arbeidsomstandigheden begin 20ste eeuw, vrouwenemancipatie jaren ’60,
klimaatverandering.
3
