EUROPESE EN BELGISCHE PRIVAATRECHSGESCHIEDENIS – EXTERN DEEL
INLEIDING DEZE CURSUS
1) WAT
2) WAAROM
3) HOE
1
, 1. WAT?
Recht (= geheel van sanctioneerbare regels die het leven organiseren)
Rechtsgeschiedenis
ð Studie van recht doorheen de eeuwen
o è want recht ≠ logica
§ Mensen volgen maar regels als ze die ook logisch vinden (= niet logisch? = Moeilijker de
regels te volgen)
• è rechtsgeschiedenis nodig om naar terug te grijpen om te begrijpen waarom een
bepaalde regels op een bepaalde manier in elkaar zit
§ Voorbeeld: EOT = echtscheiding onder onderlinge toestemming
• Koppel uit elkaar maar in onderling akkoord, dus geen ruzie enz
• Logica is dan dat die mensen naar gemeentehuis gaan en daar alles simpel regelen, maar
het gebeurt niet op die simpele manier
• Als je in belgie uit elkaar gaat zonder ruzie moet je toch naar rechtbank gaan
• Je kan dat alleen begrijpen vanuit geschiedenis
• = erfenis van kerk in middeleeuwen, want zij wouden dat er niet vanuit de echt werd
gescheiden, maar wel tafel en bed en als je dat toch wil doen moet je via de rechtbank
passeren
• = geschiedenis is dus belangrijk om dat hele proces te begrijpen
§ Voorbeeld: art. 1674 B.W. van 1804
• “indien de verkoper in de verkoopprijs van een onroerend goed voor meer dan zeven
twaalfden is benadeeld, heeft hij het recht om de vernietiging van de koop te eisen, ook al
had hij bij het ctt uitdrukkelijk afstand gedaan van het recht om die vernietiging te
vorderen, en al had hij verklaard de meerdere waarde te schenken”
• Je hebt dus iets verkocht en je kan in dit geval eisen dat die verkoop vernietigd word
• Als je minder dan de helft kreeg dan het waard was = meer dan zeven twaalfden
o = onlogisch?
o Ook hiervoor weer kijken naar geschiedenis
o want logica is soms schijn
§ Voorbeeld: art. 1382 B.W. van 1804 (= onrechtmatige daad, fout, schade)
• Schade berokkend? = vergoeden
• Wij vinden dat logisch, maar eigenlijk is dat niet zo (aanvankelijk wraak nemen)
Opgelet
ð BW van 1804 = ‘Oud Burgerlijk Wetboek’
ð BBW = Burgerlijk Wetboek
ð 1382 zal worden 6.6
Rechtsgeschiedenis
ð 1) EXTERN
ð 2) INTERN
ð A) PUBLIEK
ð B) PRIVAAT
2
, Rechtsgeschiedenis
1) Intern recht
• = “de rechtsregels zelf”
o Bv hoe zat het vroeger met echtscheiding of dwaling
2) Extern recht
• Twee soorten bronnen van het recht
o 1. materiële bronnen van recht
§ = recht ontstaat dus door maatschappelijke veranderingen en die
veranderingen zijn de materiele bronnen van het recht
§ Bv computer die doorbreekt op bepaald moment en daarrond moeten dan rechtsregels
gemaakt worden (= zorgt ervoor dat iets moet veranderen in recht)
o 2. formele bronnen van recht
§ = dat is diegene die het recht gaat moeten veranderen
§ Bv wetgeving (ruime zin) door machthebbers
• algemeen bindende afdwingbare voorschriften, uitgevaardigd door de daarvoor
bevoegde overheid
§ Bv rechtspraak door rechters
§ Bv rechtsleer door geleerden
§ Bv gewoonte door de maatschappij iets op bepaalde manier te doen en dat
moet dat ook zo gebeuren
• = dit zijn historisch gezien de meest voorkomende formele bronnen van recht,
maar we gaan zien dat er ook soms andere bronnen van het recht zijn.
• Formele bronnen = bronnen in DEZE LES
• è OPGELET: NIET ALTIJD ZO IN ROMEINS RECHT
o (3. Kenbronnen)
§ = die dingen die u informeren over de inhoud van de rechtsregels
§ Vandaag de dag is dat niet moeilijk è internet
§ Vroeger was dat lastiger (ongeschreven en onleesbaar)
3) publiek-privaatrecht
• Begrippen
o privaat recht: particulieren onderling
o publiek recht: overheid is partij
• indeling is problematisch
o TE SIMPLISTISCH
§ è Tegenwoordig komt de overheid bijna overal tussen
§ NU: ARBEIDSRECHT
• Bv je hebt studentenjob, opdienen in horeca en je had dan ctt met eigenaar =
privaatrecht, maar er zijn veel dingen waar de overheid zich heeft mee
ingemengd, zoals min loon
• = dus niet echt privaatrecht, maar ook geen publiekrecht
§ VROEGER:
• Feodaliteit, leenrecht
o Twee vrije personen heer en vassal die ctt sluiten waar vassal heer
dient en omgekeerd wordt bescherming en onderhoud geboden
3
, o Kan gaan om graaf van vlaanderen, vassal van koning frankrijk =
publiekrecht, maar kan zijn dat iemand ooievaars kweekt en dat die
heer dat wilt eten en die kweker vassal wordt van de heer en ieder jaar
dus een ooievaar levert = dat is GEEN publiekrecht, maar wel
privaatrecht
o WAT MET STRAFRECHT?
§ NU: vooral publiekrecht
• Overheid die via politie enz onderzoek zal voeren, persoon vervolgt,
overheidsrechtbank, straf in overheidsinstelling enz…
§ Aanvankelijk: vooral privaatrecht (overheid komt niet tussen)
• Enige overblijfsel van vroeger = burgerlijke partijstelling
• Indeling is recent
o Doel? = praktische redenen
o Er staat geen muur tussen publiek en privaatrecht => het is een continuum dat op
elkaar volgt
Externe privaatrechtsgeschiedenis: vd romeinen tot vandaag, MAAR:
• NADRUK OP WEST-EUROPA (wat met bv. Oost-/Centraal-Europa?)
o (vooral) Belgie, buurlanden, spanje en italie
• INTERNE PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS:
o ROMEINS (romeinse oudheid), CANONIEK (kerk), COSTUMIER (inheems
gewoonterecht)
§ > de rechtsregels kunnen vanuit 3 blokken komen
§ MAAR: GEEN CHINESE MUREN ERTUSSEN (alles loopt door elkaar)
o NIET: JONGERE TERREINEN
§ WEL Klassieke privaatrecht wordt dus bekeken
§ NIET Bv intellectuele eigendomsrechten, zoals rechten op software worden
niet bekeken, want de romeinen hadden dat niet.
• Voorbeeld van jong terrein zijn verzekeringen
o Oorspronkelijk enkel zeeverzekering
§ Kwam dus al vroeg voor maar voor een beperkt terrein
o Andere verzekeringen veel later
o Gevolg
§ weinig over te vertellen betreffende recht
• Bv napoleon => zelfs hij maakt nog geen recht over verzekering ter land
§ Late regeling door wetgever
§ Pas in jaren ’90 verzekeringen goed geregeld in belgie
§ Regeling vooral in voordeel verzekeringsmaatschappijen
Opletten, want een zeer lange periode
• Gaat over periode van meer dan 2000j, dus 2 grote problemen
o 1) TAALPROBLEEM: LATIJN
§ Er komen vaak latijnse termen voor
o 2) VOORTDUREND VERANDERINGEN*
§ Bv eigendom = kan je doorheen verschillende periodes doornemen en het is dus
belangrijk alles goed uit elkaar te houden
4
INLEIDING DEZE CURSUS
1) WAT
2) WAAROM
3) HOE
1
, 1. WAT?
Recht (= geheel van sanctioneerbare regels die het leven organiseren)
Rechtsgeschiedenis
ð Studie van recht doorheen de eeuwen
o è want recht ≠ logica
§ Mensen volgen maar regels als ze die ook logisch vinden (= niet logisch? = Moeilijker de
regels te volgen)
• è rechtsgeschiedenis nodig om naar terug te grijpen om te begrijpen waarom een
bepaalde regels op een bepaalde manier in elkaar zit
§ Voorbeeld: EOT = echtscheiding onder onderlinge toestemming
• Koppel uit elkaar maar in onderling akkoord, dus geen ruzie enz
• Logica is dan dat die mensen naar gemeentehuis gaan en daar alles simpel regelen, maar
het gebeurt niet op die simpele manier
• Als je in belgie uit elkaar gaat zonder ruzie moet je toch naar rechtbank gaan
• Je kan dat alleen begrijpen vanuit geschiedenis
• = erfenis van kerk in middeleeuwen, want zij wouden dat er niet vanuit de echt werd
gescheiden, maar wel tafel en bed en als je dat toch wil doen moet je via de rechtbank
passeren
• = geschiedenis is dus belangrijk om dat hele proces te begrijpen
§ Voorbeeld: art. 1674 B.W. van 1804
• “indien de verkoper in de verkoopprijs van een onroerend goed voor meer dan zeven
twaalfden is benadeeld, heeft hij het recht om de vernietiging van de koop te eisen, ook al
had hij bij het ctt uitdrukkelijk afstand gedaan van het recht om die vernietiging te
vorderen, en al had hij verklaard de meerdere waarde te schenken”
• Je hebt dus iets verkocht en je kan in dit geval eisen dat die verkoop vernietigd word
• Als je minder dan de helft kreeg dan het waard was = meer dan zeven twaalfden
o = onlogisch?
o Ook hiervoor weer kijken naar geschiedenis
o want logica is soms schijn
§ Voorbeeld: art. 1382 B.W. van 1804 (= onrechtmatige daad, fout, schade)
• Schade berokkend? = vergoeden
• Wij vinden dat logisch, maar eigenlijk is dat niet zo (aanvankelijk wraak nemen)
Opgelet
ð BW van 1804 = ‘Oud Burgerlijk Wetboek’
ð BBW = Burgerlijk Wetboek
ð 1382 zal worden 6.6
Rechtsgeschiedenis
ð 1) EXTERN
ð 2) INTERN
ð A) PUBLIEK
ð B) PRIVAAT
2
, Rechtsgeschiedenis
1) Intern recht
• = “de rechtsregels zelf”
o Bv hoe zat het vroeger met echtscheiding of dwaling
2) Extern recht
• Twee soorten bronnen van het recht
o 1. materiële bronnen van recht
§ = recht ontstaat dus door maatschappelijke veranderingen en die
veranderingen zijn de materiele bronnen van het recht
§ Bv computer die doorbreekt op bepaald moment en daarrond moeten dan rechtsregels
gemaakt worden (= zorgt ervoor dat iets moet veranderen in recht)
o 2. formele bronnen van recht
§ = dat is diegene die het recht gaat moeten veranderen
§ Bv wetgeving (ruime zin) door machthebbers
• algemeen bindende afdwingbare voorschriften, uitgevaardigd door de daarvoor
bevoegde overheid
§ Bv rechtspraak door rechters
§ Bv rechtsleer door geleerden
§ Bv gewoonte door de maatschappij iets op bepaalde manier te doen en dat
moet dat ook zo gebeuren
• = dit zijn historisch gezien de meest voorkomende formele bronnen van recht,
maar we gaan zien dat er ook soms andere bronnen van het recht zijn.
• Formele bronnen = bronnen in DEZE LES
• è OPGELET: NIET ALTIJD ZO IN ROMEINS RECHT
o (3. Kenbronnen)
§ = die dingen die u informeren over de inhoud van de rechtsregels
§ Vandaag de dag is dat niet moeilijk è internet
§ Vroeger was dat lastiger (ongeschreven en onleesbaar)
3) publiek-privaatrecht
• Begrippen
o privaat recht: particulieren onderling
o publiek recht: overheid is partij
• indeling is problematisch
o TE SIMPLISTISCH
§ è Tegenwoordig komt de overheid bijna overal tussen
§ NU: ARBEIDSRECHT
• Bv je hebt studentenjob, opdienen in horeca en je had dan ctt met eigenaar =
privaatrecht, maar er zijn veel dingen waar de overheid zich heeft mee
ingemengd, zoals min loon
• = dus niet echt privaatrecht, maar ook geen publiekrecht
§ VROEGER:
• Feodaliteit, leenrecht
o Twee vrije personen heer en vassal die ctt sluiten waar vassal heer
dient en omgekeerd wordt bescherming en onderhoud geboden
3
, o Kan gaan om graaf van vlaanderen, vassal van koning frankrijk =
publiekrecht, maar kan zijn dat iemand ooievaars kweekt en dat die
heer dat wilt eten en die kweker vassal wordt van de heer en ieder jaar
dus een ooievaar levert = dat is GEEN publiekrecht, maar wel
privaatrecht
o WAT MET STRAFRECHT?
§ NU: vooral publiekrecht
• Overheid die via politie enz onderzoek zal voeren, persoon vervolgt,
overheidsrechtbank, straf in overheidsinstelling enz…
§ Aanvankelijk: vooral privaatrecht (overheid komt niet tussen)
• Enige overblijfsel van vroeger = burgerlijke partijstelling
• Indeling is recent
o Doel? = praktische redenen
o Er staat geen muur tussen publiek en privaatrecht => het is een continuum dat op
elkaar volgt
Externe privaatrechtsgeschiedenis: vd romeinen tot vandaag, MAAR:
• NADRUK OP WEST-EUROPA (wat met bv. Oost-/Centraal-Europa?)
o (vooral) Belgie, buurlanden, spanje en italie
• INTERNE PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS:
o ROMEINS (romeinse oudheid), CANONIEK (kerk), COSTUMIER (inheems
gewoonterecht)
§ > de rechtsregels kunnen vanuit 3 blokken komen
§ MAAR: GEEN CHINESE MUREN ERTUSSEN (alles loopt door elkaar)
o NIET: JONGERE TERREINEN
§ WEL Klassieke privaatrecht wordt dus bekeken
§ NIET Bv intellectuele eigendomsrechten, zoals rechten op software worden
niet bekeken, want de romeinen hadden dat niet.
• Voorbeeld van jong terrein zijn verzekeringen
o Oorspronkelijk enkel zeeverzekering
§ Kwam dus al vroeg voor maar voor een beperkt terrein
o Andere verzekeringen veel later
o Gevolg
§ weinig over te vertellen betreffende recht
• Bv napoleon => zelfs hij maakt nog geen recht over verzekering ter land
§ Late regeling door wetgever
§ Pas in jaren ’90 verzekeringen goed geregeld in belgie
§ Regeling vooral in voordeel verzekeringsmaatschappijen
Opletten, want een zeer lange periode
• Gaat over periode van meer dan 2000j, dus 2 grote problemen
o 1) TAALPROBLEEM: LATIJN
§ Er komen vaak latijnse termen voor
o 2) VOORTDUREND VERANDERINGEN*
§ Bv eigendom = kan je doorheen verschillende periodes doornemen en het is dus
belangrijk alles goed uit elkaar te houden
4
