Zorg voor oudere
volwassenen 2: handboek
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 33: active ageing: actief ouder worden......................................3
Inleiding..................................................................................................................... 3
Context...................................................................................................................... 4
Prevalentie................................................................................................................ 4
Risico’s van inactiviteit.............................................................................................. 5
Lichamelijke functies en anatomische eigenschappen..............................................5
Lichamelijke functies..............................................................................................5
Anatomische eigenschappen..................................................................................6
Activiteiten en participatie........................................................................................6
Beperking in algemene taken en eisen..................................................................6
Beperking in communicatie....................................................................................6
Beperking in mobiliteit........................................................................................... 7
Beperking in belangrijke levensgebieden...............................................................7
Externe factoren........................................................................................................ 7
Producten en technologie.......................................................................................7
Natuurlijke omgeving en door de mens aangebrachte veranderingen daarin........7
Attitudes................................................................................................................. 7
Diensten, systemen en beleid................................................................................8
Interventies............................................................................................................... 8
Preventie en interventies.......................................................................................8
Hoofdstuk 26: ouderenmishandeling..........................................................8
Inleiding..................................................................................................................... 9
Prevalentie................................................................................................................ 9
Externe en persoonlijke factoren...............................................................................9
Ouderenmishandeling door mantelzorger..............................................................9
Mishandeling en grensoverschrijdend gedrag door de professional.....................10
Assessment............................................................................................................. 11
Assessment bij vermoeden van ouderenmishandeling door de mantelzorger......11
Hoofdstuk 15: pijn...................................................................................11
Anatomie en fysieke functies...................................................................................11
Neurologisch systeem/brein.................................................................................11
Zintuigelijk systeem............................................................................................. 12
Motorisch systeem............................................................................................... 12
Cardiovasculair systeem......................................................................................12
Digestief systeem................................................................................................. 12
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................13
Somatische functiekenmerken.............................................................................13
Cognitieve functiekenmerken...............................................................................13
1
, Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................14
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................14
Sociale en omgevingskenmerken en levensgeschiedenis....................................14
Assessment en diagnostiek.....................................................................................15
Zelfrapportage..................................................................................................... 15
Herkenning en behandeling van pijn bij ouderen met communicatieve en/of
cognitieve problemen................................................................................................ 15
Anamnese/heteroanamnese.................................................................................16
Observatie............................................................................................................ 16
Bepalen van de gevolgen van pijn........................................................................16
Lichamelijk onderzoek en vaststellen wat de oorzaken van pijn zijn....................16
Interventies............................................................................................................. 17
Preventieve interventies......................................................................................17
Curatieve interventies.......................................................................................... 17
Bewegingsinterventies......................................................................................... 18
Cognitieve en psychologische interventies...........................................................18
Farmacologische interventies...............................................................................18
Hoofdstuk 9: slaapstoornissen.................................................................19
Inleiding................................................................................................................... 19
Prevalentie.............................................................................................................. 19
Anatomie en fysieke functies...................................................................................19
Neurologisch systeem/brein.................................................................................20
Motorisch systeem............................................................................................... 20
Endocrien systeem............................................................................................... 21
Zintuigelijk systeem............................................................................................. 21
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................22
Somatische functiekenmerken.............................................................................22
Cognitieve functiekenmerken...............................................................................23
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................23
Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................23
Sociale omgevingskenmerken..............................................................................23
Levensloopkenmerken......................................................................................... 24
Assessment en diagnostiek.....................................................................................24
Interventies............................................................................................................. 24
Zelfmanagementondersteuning...........................................................................24
Preventieve interventies......................................................................................25
Curatieve interventies.......................................................................................... 25
Hoofdstuk 11: ondervoeding en dehydratatie...........................................25
Inleiding................................................................................................................... 26
Prevalentie.............................................................................................................. 26
Ondervoeding....................................................................................................... 26
Dehydratatie........................................................................................................ 27
Anatomische en fysieke functies.............................................................................27
Motorisch systeem............................................................................................... 27
Endocrien systeem en motorisch systeem...........................................................27
Afweersysteem..................................................................................................... 28
Digestief systeem................................................................................................. 28
Zintuigelijk systeem............................................................................................. 29
Vocht- en elektrolytenbalans................................................................................29
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................30
Somatische functiekenmerken.............................................................................30
2
, Cognitieve functiekenmerken...............................................................................30
Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................31
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................31
Levensloopkenmerken......................................................................................... 31
Sociale omgevingskenmerken..............................................................................31
Samengevat: risicofactoren..................................................................................31
Assessment en diagnostiek.....................................................................................32
Ondervoeding....................................................................................................... 32
Dehydratatie........................................................................................................ 32
Interventies............................................................................................................. 33
Zelfmanagementondersteuning...........................................................................33
Preventieve interventies......................................................................................33
Curatieve interventies.......................................................................................... 33
Hoofdstuk 24: mantelzorg onder druk......................................................34
Inleiding................................................................................................................... 34
Prevalentie.............................................................................................................. 34
Etiologie.................................................................................................................. 34
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................34
Somatische functiekenmerken.............................................................................34
Cognitieve functiekenmerken...............................................................................35
Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................35
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................35
Sociale omgevingskenmerken..............................................................................35
Levensgeschiedenis............................................................................................. 35
Assessment en diagnostiek.....................................................................................36
Signaleren............................................................................................................ 36
Interventies............................................................................................................. 36
Preventieve interventies......................................................................................36
Curatieve interventies.......................................................................................... 36
Hoofdstuk 33: active ageing: actief ouder worden
Inleiding
Door vergrijzing neemt het aantal ouderen met mulitmorbiditeit en
functiestoornissen toe
o Groeiende zorglast van de vergrijzing
Stimuleert de overheid en zorgaanbieders en
zorgontvangers en bedrijfsleven nieuwe strategieën te
ontwikkelen
Kosten beperken
Langer leven
Active ageing
o Omvat activiteit, gezondheid, zelfstandigheid
en productiviteit van ouderen
Active ageing als combinatie van
o Active ageing
3
, Proces van optimaliseren van gezondheid, participatie,
veiligheid en mogelijkheden om de levenskwaliteit te
verhogen
o Healthy ageing
Complex aanpassingsproces gerelateerd aan de fysieke en
psychosociale veranderingen van het ouder worden
Gezond oud worden langer vrij van ziekten en
aandoeningen
Zelfstandig leven leiden ADL en IADL niet
afhankelijk van zorgverlening
o Succesful ageing
Niet enkel behalen van een betere fysieke en cognitieve
gezondheidskenmerken
Actief in het leven staan
o Productive ageing
Boven het fysieke en functionele aspect van ouder worden
Richt zich op de capaciteit van ouderen om een zinvol
leven te leiden en een blijvende sociaaleconomische
bijdrage te kunnen leveren aan de maatschappij
Betreft zowel externe als interne factoren
Context
Inactiviteit
o Dagelijks minder dan dertig minuten matig intensief lichamelijk
actief zijn
o Leidt wereldwijd tot veel chronische ziekten en een hoge
morbiditeit
Activiteit
o Lichamelijke functiemogelijkheden, psychosociale en
intellectuele functies
Met elkaar verbonden
Regelmatige fysieke activiteit
o Voordelen gezondheid in alle leeftijdscategorieën
Inactiviteit leidt tot sedentair gedrag
o Gedrag met een laag energieverbruik
Tv kijken, computeren, zitten of liggen
o Lange uren achtereen zitten en een laag energieverbruik
o Men kan lichamelijk voldoende actief zijn en toch sedentair
gedrag vertonen
Prevalentie
Globaal gezien blijkt 31% van de wereldbevolking niet aan de minimum
aanbevolen bewegingsnormen te voldoen
10% van alle doodsoorzaken is terug te voeren op een gebrek aan
fysieke inspanning
o 30% bij hart- en vaatziektes
Bewegingsnormen voor 65-plussers volgens (NISB)
o NNGB: half uur matig intensief lichamelijk actief op minimaal vijf
dagen van de week
o Fitnorm: minimaal driemaal per week twintig minuten zwaar
intensief lichamelijk actief
o Combinorm: NNGB + fitnorm
o Krachtnorm: minimaal twee keer per week krachtoefeningen
4
volwassenen 2: handboek
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 33: active ageing: actief ouder worden......................................3
Inleiding..................................................................................................................... 3
Context...................................................................................................................... 4
Prevalentie................................................................................................................ 4
Risico’s van inactiviteit.............................................................................................. 5
Lichamelijke functies en anatomische eigenschappen..............................................5
Lichamelijke functies..............................................................................................5
Anatomische eigenschappen..................................................................................6
Activiteiten en participatie........................................................................................6
Beperking in algemene taken en eisen..................................................................6
Beperking in communicatie....................................................................................6
Beperking in mobiliteit........................................................................................... 7
Beperking in belangrijke levensgebieden...............................................................7
Externe factoren........................................................................................................ 7
Producten en technologie.......................................................................................7
Natuurlijke omgeving en door de mens aangebrachte veranderingen daarin........7
Attitudes................................................................................................................. 7
Diensten, systemen en beleid................................................................................8
Interventies............................................................................................................... 8
Preventie en interventies.......................................................................................8
Hoofdstuk 26: ouderenmishandeling..........................................................8
Inleiding..................................................................................................................... 9
Prevalentie................................................................................................................ 9
Externe en persoonlijke factoren...............................................................................9
Ouderenmishandeling door mantelzorger..............................................................9
Mishandeling en grensoverschrijdend gedrag door de professional.....................10
Assessment............................................................................................................. 11
Assessment bij vermoeden van ouderenmishandeling door de mantelzorger......11
Hoofdstuk 15: pijn...................................................................................11
Anatomie en fysieke functies...................................................................................11
Neurologisch systeem/brein.................................................................................11
Zintuigelijk systeem............................................................................................. 12
Motorisch systeem............................................................................................... 12
Cardiovasculair systeem......................................................................................12
Digestief systeem................................................................................................. 12
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................13
Somatische functiekenmerken.............................................................................13
Cognitieve functiekenmerken...............................................................................13
1
, Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................14
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................14
Sociale en omgevingskenmerken en levensgeschiedenis....................................14
Assessment en diagnostiek.....................................................................................15
Zelfrapportage..................................................................................................... 15
Herkenning en behandeling van pijn bij ouderen met communicatieve en/of
cognitieve problemen................................................................................................ 15
Anamnese/heteroanamnese.................................................................................16
Observatie............................................................................................................ 16
Bepalen van de gevolgen van pijn........................................................................16
Lichamelijk onderzoek en vaststellen wat de oorzaken van pijn zijn....................16
Interventies............................................................................................................. 17
Preventieve interventies......................................................................................17
Curatieve interventies.......................................................................................... 17
Bewegingsinterventies......................................................................................... 18
Cognitieve en psychologische interventies...........................................................18
Farmacologische interventies...............................................................................18
Hoofdstuk 9: slaapstoornissen.................................................................19
Inleiding................................................................................................................... 19
Prevalentie.............................................................................................................. 19
Anatomie en fysieke functies...................................................................................19
Neurologisch systeem/brein.................................................................................20
Motorisch systeem............................................................................................... 20
Endocrien systeem............................................................................................... 21
Zintuigelijk systeem............................................................................................. 21
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................22
Somatische functiekenmerken.............................................................................22
Cognitieve functiekenmerken...............................................................................23
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................23
Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................23
Sociale omgevingskenmerken..............................................................................23
Levensloopkenmerken......................................................................................... 24
Assessment en diagnostiek.....................................................................................24
Interventies............................................................................................................. 24
Zelfmanagementondersteuning...........................................................................24
Preventieve interventies......................................................................................25
Curatieve interventies.......................................................................................... 25
Hoofdstuk 11: ondervoeding en dehydratatie...........................................25
Inleiding................................................................................................................... 26
Prevalentie.............................................................................................................. 26
Ondervoeding....................................................................................................... 26
Dehydratatie........................................................................................................ 27
Anatomische en fysieke functies.............................................................................27
Motorisch systeem............................................................................................... 27
Endocrien systeem en motorisch systeem...........................................................27
Afweersysteem..................................................................................................... 28
Digestief systeem................................................................................................. 28
Zintuigelijk systeem............................................................................................. 29
Vocht- en elektrolytenbalans................................................................................29
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................30
Somatische functiekenmerken.............................................................................30
2
, Cognitieve functiekenmerken...............................................................................30
Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................31
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................31
Levensloopkenmerken......................................................................................... 31
Sociale omgevingskenmerken..............................................................................31
Samengevat: risicofactoren..................................................................................31
Assessment en diagnostiek.....................................................................................32
Ondervoeding....................................................................................................... 32
Dehydratatie........................................................................................................ 32
Interventies............................................................................................................. 33
Zelfmanagementondersteuning...........................................................................33
Preventieve interventies......................................................................................33
Curatieve interventies.......................................................................................... 33
Hoofdstuk 24: mantelzorg onder druk......................................................34
Inleiding................................................................................................................... 34
Prevalentie.............................................................................................................. 34
Etiologie.................................................................................................................. 34
Externe en persoonlijke factoren.............................................................................34
Somatische functiekenmerken.............................................................................34
Cognitieve functiekenmerken...............................................................................35
Persoonlijkheidsfunctiekenmerken.......................................................................35
Belevingsfunctiekenmerken.................................................................................35
Sociale omgevingskenmerken..............................................................................35
Levensgeschiedenis............................................................................................. 35
Assessment en diagnostiek.....................................................................................36
Signaleren............................................................................................................ 36
Interventies............................................................................................................. 36
Preventieve interventies......................................................................................36
Curatieve interventies.......................................................................................... 36
Hoofdstuk 33: active ageing: actief ouder worden
Inleiding
Door vergrijzing neemt het aantal ouderen met mulitmorbiditeit en
functiestoornissen toe
o Groeiende zorglast van de vergrijzing
Stimuleert de overheid en zorgaanbieders en
zorgontvangers en bedrijfsleven nieuwe strategieën te
ontwikkelen
Kosten beperken
Langer leven
Active ageing
o Omvat activiteit, gezondheid, zelfstandigheid
en productiviteit van ouderen
Active ageing als combinatie van
o Active ageing
3
, Proces van optimaliseren van gezondheid, participatie,
veiligheid en mogelijkheden om de levenskwaliteit te
verhogen
o Healthy ageing
Complex aanpassingsproces gerelateerd aan de fysieke en
psychosociale veranderingen van het ouder worden
Gezond oud worden langer vrij van ziekten en
aandoeningen
Zelfstandig leven leiden ADL en IADL niet
afhankelijk van zorgverlening
o Succesful ageing
Niet enkel behalen van een betere fysieke en cognitieve
gezondheidskenmerken
Actief in het leven staan
o Productive ageing
Boven het fysieke en functionele aspect van ouder worden
Richt zich op de capaciteit van ouderen om een zinvol
leven te leiden en een blijvende sociaaleconomische
bijdrage te kunnen leveren aan de maatschappij
Betreft zowel externe als interne factoren
Context
Inactiviteit
o Dagelijks minder dan dertig minuten matig intensief lichamelijk
actief zijn
o Leidt wereldwijd tot veel chronische ziekten en een hoge
morbiditeit
Activiteit
o Lichamelijke functiemogelijkheden, psychosociale en
intellectuele functies
Met elkaar verbonden
Regelmatige fysieke activiteit
o Voordelen gezondheid in alle leeftijdscategorieën
Inactiviteit leidt tot sedentair gedrag
o Gedrag met een laag energieverbruik
Tv kijken, computeren, zitten of liggen
o Lange uren achtereen zitten en een laag energieverbruik
o Men kan lichamelijk voldoende actief zijn en toch sedentair
gedrag vertonen
Prevalentie
Globaal gezien blijkt 31% van de wereldbevolking niet aan de minimum
aanbevolen bewegingsnormen te voldoen
10% van alle doodsoorzaken is terug te voeren op een gebrek aan
fysieke inspanning
o 30% bij hart- en vaatziektes
Bewegingsnormen voor 65-plussers volgens (NISB)
o NNGB: half uur matig intensief lichamelijk actief op minimaal vijf
dagen van de week
o Fitnorm: minimaal driemaal per week twintig minuten zwaar
intensief lichamelijk actief
o Combinorm: NNGB + fitnorm
o Krachtnorm: minimaal twee keer per week krachtoefeningen
4
