GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG:
D. DE CLERCQ
INHOUDSOPGAVE
Verpleegkundige begeleiding en interventies in de GGZ .............................................................. 4
Algemeen verpleegkundige begeleiding en interventies bij psychopathologie ..................... 4
Verpleegkundige interventies gekoppelde aan specifieke psychopathologie ....................... 4
Begeleiden van mensen met somatoforme stoornissen ........................................................... 4
Begeleiden van mensen met een psychotische stoornis ......................................................... 5
Begeleiden van mensen met een bipolaire-stemmingsstoornis .............................................. 9
Begeleiden van mensen met een angststoornis en OCD ...................................................... 12
Begeleiden van mensen met een depressieve stoornis ......................................................... 14
Begeleiden van mensen met een dissociatieve stoornis ........................................................ 16
Kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP) ............................................................ 19
Inleiding............................................................................................................................................. 19
Wat is KOPP? .................................................................................................................................... 19
Prevalentie........................................................................................................................................ 19
Mogelijke gevolgen......................................................................................................................... 19
Vergeten en moeilijk te bereiken .................................................................................................. 19
Heterogene doelgroep .................................................................................................................. 20
Vroegdetectie: observeren van risicofactoren en beschermende factoren.......................... 20
Risicofactoren ............................................................................................................................... 20
Beschermende factoren ............................................................................................................. 22
Uitingsvormen: gevoelens en rollen van KOPP-kinderen ............................................................ 23
Uitingsvormen: rollen van KOPP-kinderen ..................................................................................... 23
Preventiemaatregelen .................................................................................................................... 24
Veerkracht ontwikkelen .............................................................................................................. 25
Interventies via de ouders: vier basisprincipes ............................................................................. 25
Gespreksvaardigheden GGZ: gespreksvoering met suïcidale personen ................................... 26
Hoe ga ik het gesprek aan met iemand die aan zelfmoord denkt? ........................................ 26
Stap 1: signalen van suïcidaliteit herkennen ............................................................................ 26
Stap 2: zelfmoordgedachten bevragen ................................................................................... 26
Stap 3: suïcidaliteit verder exploreren ....................................................................................... 27
Wat bij weerstand? ...................................................................................................................... 28
1
,Familiebetrokkenheid ....................................................................................................................... 29
Inleiding............................................................................................................................................. 29
Waarom kan het meer kwaliteit en efficiëntie geven? .............................................................. 29
Hoe interpreteren we het begrip ‘familie’.................................................................................... 29
Hindernissen bij familiebetrokkenheid ........................................................................................... 29
Waar botst de omgeving op? .................................................................................................... 29
Waar botst de verpleegkundige op? ........................................................................................ 30
Behoeften van familieleden ........................................................................................................... 30
Drie belangrijke aspecten voor familieleden mbt een goede aanpak ............................... 30
Rol verpleegkundige mbt familiebetrokkenheid ......................................................................... 30
Beroepsgeheim versus familiebetrokkenheid .............................................................................. 31
Motiverende gespreksvoering .................................................................................................... 31
Noteren van afspraken ............................................................................................................... 31
Recht op algemene informatie.................................................................................................. 31
Euthanasie bij psychisch lijden ........................................................................................................ 32
Wettelijke en ethische kaders ........................................................................................................ 32
Morele en ethische overwegingen/dilemma’s voor zorgverleners........................................... 33
Voorstel zorgvuldigheidscriteria en aanpassingen wetgeving .................................................. 34
Euthanasie is geen patiëntenrecht! .............................................................................................. 36
Tweesporenbeleid ........................................................................................................................... 36
Nooit zelf euthanasie aankaarten ................................................................................................. 37
Goed beluisteren van de doodswens .......................................................................................... 37
Verkennen van het herstelspoor .................................................................................................... 38
De ervaringsdeskundige ................................................................................................................... 40
Ervaringsdeskundigheid en herstel ................................................................................................ 40
Wat is ervaringsdeskundigheid ...................................................................................................... 40
Definitie ......................................................................................................................................... 40
Randvoorwaarden: basiscompetenties van ED ...................................................................... 41
Randvoorwaarden: omkadering door ziekenhuis ................................................................... 41
Wanneer ben je ervaringsdeskundig begeleider? .................................................................. 41
Ervaringsdeskundigheid: al dan niet als beroep met verplichte opleiding?............................ 43
Aspecten om ervaringsdeskundigheid te professionaliseren via opleiding ......................... 43
Mogelijke nadelen van een “verplichte” opleiding ................................................................ 43
Actualiteit op vlak van opleiding ............................................................................................... 43
Inzet en vormen van ervaringsdeskundigheid ............................................................................. 43
De ervaringsdeskundige ............................................................................................................. 44
Begeleider in de GGZ met ervaringsdeskundigheid ............................................................... 44
Meerwaarde van het inzetten van ED ...................................................................................... 45
Gevaren en valkuilen .................................................................................................................. 45
2
, Beroepsgeheim en aansprakelijkheid ........................................................................................... 46
Drugsverslaving: product/verslavingskenmerken en verpleegkundige aandachtspunten ..... 47
Wat zijn drugs? Wat is een drugsverslaving? ................................................................................ 47
Opname/werking/afbraak en uitscheiding van drugs ........................................................... 47
Belangrijke kenmerken bij drugsgebruik ................................................................................... 50
Soorten drugs en verslavingen ....................................................................................................... 53
Opiaten ......................................................................................................................................... 53
Misbruik van en verslaving aan medicatie ............................................................................... 58
Stimulerende middelen: cocaïne .............................................................................................. 61
Amfetamine .................................................................................................................................. 65
Stimulerende middelen: XTC ...................................................................................................... 71
LSD en psychedelische paddenstoelen.................................................................................... 76
Ketamine ....................................................................................................................................... 79
3
, VERPLEEGKUNDIGE BEGELEIDING EN INTERVENTIES IN DE GGZ
• Arts formuleert een diagnose op basis van klachten
o Zo effectief mogelijk de stoornis behandelen
• Verpleegkundige formuleert een diagnose vanuit het oogpunt van de gevolgen van
deze stoornis, beperking of handicap
ALGEMEEN VERPLEEGKUNDIGE BEGELEIDING EN INTERVENTIES BIJ
PSYCHOPATHOLOGIE
• Betrekken van naasten
• Leren omgaan met (het hebben van) de aandoening en de gevolgen
• Omgaan met kwetsbaarheid
o Kwetsbaar voor nieuwe episoden van de stoornis
• Zelfmanagement
o Bevorderen zelfmanagement en zelfredzaamheid
• Gezamenlijke besluitvorming
o Patiënt is deskundige
o Zorgverlener geeft advies
• Psycho-educatie en zelfmanagement
o Individuele psycho-educatie
§ Acute fase
o Groepspsycho-educatie
§ Voortgezette behandeling
• Inzichten en vaardigheden vergroten
• Terugvalpreventie
VERPLEEGKUNDIGE INTERVENTIES GEKOPPELDE AAN SPECIFIEKE
PSYCHOPATHOLOGIE
BEGELEIDEN VAN MENSEN MET SOMATOFORME STOORNISSEN
• Bezorgdheid om niet-aanwezige ziekten
o Patiënt simuleert opzettelijk lichamelijke verschijnselen
§ Onnodige onderzoeken en operaties
o Echt luisteren naar patiënt
o Psychische disfunctioneren omgezet naar lichamelijk functioneren
§ Werkelijkheid voor patiënt
§ Klachten erkennen, niet in discussie gaan
o Zo veel mogelijk betrekken in groepsactiviteiten
o Positieve bekrachtiging gewenste gedrag en sterktes
• Veelvoorkomende verpleegkundige diagnoses en interventies bij somatoforme
stoornissen
o Ineffectieve coping
§ Onvermogen stressoren op waarde te schatten, inadequate
responskeuze en/of onvermogen beschikbare hulpbronnen te
gebruiken
§ Interventies
• Besef dat pijn voor patiënt reëel is
4
D. DE CLERCQ
INHOUDSOPGAVE
Verpleegkundige begeleiding en interventies in de GGZ .............................................................. 4
Algemeen verpleegkundige begeleiding en interventies bij psychopathologie ..................... 4
Verpleegkundige interventies gekoppelde aan specifieke psychopathologie ....................... 4
Begeleiden van mensen met somatoforme stoornissen ........................................................... 4
Begeleiden van mensen met een psychotische stoornis ......................................................... 5
Begeleiden van mensen met een bipolaire-stemmingsstoornis .............................................. 9
Begeleiden van mensen met een angststoornis en OCD ...................................................... 12
Begeleiden van mensen met een depressieve stoornis ......................................................... 14
Begeleiden van mensen met een dissociatieve stoornis ........................................................ 16
Kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP) ............................................................ 19
Inleiding............................................................................................................................................. 19
Wat is KOPP? .................................................................................................................................... 19
Prevalentie........................................................................................................................................ 19
Mogelijke gevolgen......................................................................................................................... 19
Vergeten en moeilijk te bereiken .................................................................................................. 19
Heterogene doelgroep .................................................................................................................. 20
Vroegdetectie: observeren van risicofactoren en beschermende factoren.......................... 20
Risicofactoren ............................................................................................................................... 20
Beschermende factoren ............................................................................................................. 22
Uitingsvormen: gevoelens en rollen van KOPP-kinderen ............................................................ 23
Uitingsvormen: rollen van KOPP-kinderen ..................................................................................... 23
Preventiemaatregelen .................................................................................................................... 24
Veerkracht ontwikkelen .............................................................................................................. 25
Interventies via de ouders: vier basisprincipes ............................................................................. 25
Gespreksvaardigheden GGZ: gespreksvoering met suïcidale personen ................................... 26
Hoe ga ik het gesprek aan met iemand die aan zelfmoord denkt? ........................................ 26
Stap 1: signalen van suïcidaliteit herkennen ............................................................................ 26
Stap 2: zelfmoordgedachten bevragen ................................................................................... 26
Stap 3: suïcidaliteit verder exploreren ....................................................................................... 27
Wat bij weerstand? ...................................................................................................................... 28
1
,Familiebetrokkenheid ....................................................................................................................... 29
Inleiding............................................................................................................................................. 29
Waarom kan het meer kwaliteit en efficiëntie geven? .............................................................. 29
Hoe interpreteren we het begrip ‘familie’.................................................................................... 29
Hindernissen bij familiebetrokkenheid ........................................................................................... 29
Waar botst de omgeving op? .................................................................................................... 29
Waar botst de verpleegkundige op? ........................................................................................ 30
Behoeften van familieleden ........................................................................................................... 30
Drie belangrijke aspecten voor familieleden mbt een goede aanpak ............................... 30
Rol verpleegkundige mbt familiebetrokkenheid ......................................................................... 30
Beroepsgeheim versus familiebetrokkenheid .............................................................................. 31
Motiverende gespreksvoering .................................................................................................... 31
Noteren van afspraken ............................................................................................................... 31
Recht op algemene informatie.................................................................................................. 31
Euthanasie bij psychisch lijden ........................................................................................................ 32
Wettelijke en ethische kaders ........................................................................................................ 32
Morele en ethische overwegingen/dilemma’s voor zorgverleners........................................... 33
Voorstel zorgvuldigheidscriteria en aanpassingen wetgeving .................................................. 34
Euthanasie is geen patiëntenrecht! .............................................................................................. 36
Tweesporenbeleid ........................................................................................................................... 36
Nooit zelf euthanasie aankaarten ................................................................................................. 37
Goed beluisteren van de doodswens .......................................................................................... 37
Verkennen van het herstelspoor .................................................................................................... 38
De ervaringsdeskundige ................................................................................................................... 40
Ervaringsdeskundigheid en herstel ................................................................................................ 40
Wat is ervaringsdeskundigheid ...................................................................................................... 40
Definitie ......................................................................................................................................... 40
Randvoorwaarden: basiscompetenties van ED ...................................................................... 41
Randvoorwaarden: omkadering door ziekenhuis ................................................................... 41
Wanneer ben je ervaringsdeskundig begeleider? .................................................................. 41
Ervaringsdeskundigheid: al dan niet als beroep met verplichte opleiding?............................ 43
Aspecten om ervaringsdeskundigheid te professionaliseren via opleiding ......................... 43
Mogelijke nadelen van een “verplichte” opleiding ................................................................ 43
Actualiteit op vlak van opleiding ............................................................................................... 43
Inzet en vormen van ervaringsdeskundigheid ............................................................................. 43
De ervaringsdeskundige ............................................................................................................. 44
Begeleider in de GGZ met ervaringsdeskundigheid ............................................................... 44
Meerwaarde van het inzetten van ED ...................................................................................... 45
Gevaren en valkuilen .................................................................................................................. 45
2
, Beroepsgeheim en aansprakelijkheid ........................................................................................... 46
Drugsverslaving: product/verslavingskenmerken en verpleegkundige aandachtspunten ..... 47
Wat zijn drugs? Wat is een drugsverslaving? ................................................................................ 47
Opname/werking/afbraak en uitscheiding van drugs ........................................................... 47
Belangrijke kenmerken bij drugsgebruik ................................................................................... 50
Soorten drugs en verslavingen ....................................................................................................... 53
Opiaten ......................................................................................................................................... 53
Misbruik van en verslaving aan medicatie ............................................................................... 58
Stimulerende middelen: cocaïne .............................................................................................. 61
Amfetamine .................................................................................................................................. 65
Stimulerende middelen: XTC ...................................................................................................... 71
LSD en psychedelische paddenstoelen.................................................................................... 76
Ketamine ....................................................................................................................................... 79
3
, VERPLEEGKUNDIGE BEGELEIDING EN INTERVENTIES IN DE GGZ
• Arts formuleert een diagnose op basis van klachten
o Zo effectief mogelijk de stoornis behandelen
• Verpleegkundige formuleert een diagnose vanuit het oogpunt van de gevolgen van
deze stoornis, beperking of handicap
ALGEMEEN VERPLEEGKUNDIGE BEGELEIDING EN INTERVENTIES BIJ
PSYCHOPATHOLOGIE
• Betrekken van naasten
• Leren omgaan met (het hebben van) de aandoening en de gevolgen
• Omgaan met kwetsbaarheid
o Kwetsbaar voor nieuwe episoden van de stoornis
• Zelfmanagement
o Bevorderen zelfmanagement en zelfredzaamheid
• Gezamenlijke besluitvorming
o Patiënt is deskundige
o Zorgverlener geeft advies
• Psycho-educatie en zelfmanagement
o Individuele psycho-educatie
§ Acute fase
o Groepspsycho-educatie
§ Voortgezette behandeling
• Inzichten en vaardigheden vergroten
• Terugvalpreventie
VERPLEEGKUNDIGE INTERVENTIES GEKOPPELDE AAN SPECIFIEKE
PSYCHOPATHOLOGIE
BEGELEIDEN VAN MENSEN MET SOMATOFORME STOORNISSEN
• Bezorgdheid om niet-aanwezige ziekten
o Patiënt simuleert opzettelijk lichamelijke verschijnselen
§ Onnodige onderzoeken en operaties
o Echt luisteren naar patiënt
o Psychische disfunctioneren omgezet naar lichamelijk functioneren
§ Werkelijkheid voor patiënt
§ Klachten erkennen, niet in discussie gaan
o Zo veel mogelijk betrekken in groepsactiviteiten
o Positieve bekrachtiging gewenste gedrag en sterktes
• Veelvoorkomende verpleegkundige diagnoses en interventies bij somatoforme
stoornissen
o Ineffectieve coping
§ Onvermogen stressoren op waarde te schatten, inadequate
responskeuze en/of onvermogen beschikbare hulpbronnen te
gebruiken
§ Interventies
• Besef dat pijn voor patiënt reëel is
4
