STRAFRECHT
SAMENVATTING
DJENINE DECLERCQ
2024-2025
1e semester
,HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE BEGRIPPEN ........................................................................................................ 2
2. DE BRONNEN VAN HET STRAFRECHT ....................................................................................................................... 2
2.1 Wetgeving ..................................................................................................................................................................... 2
Internationale bronnen: ........................................................................................................................................ 2
Nationale bronnen: .............................................................................................................................................. 2
2.2 Rechtspraak .................................................................................................................................................................. 2
2.3 Rechtsleer ..................................................................................................................................................................... 2
3. DE STRAFGERECHTEN: ORGANIGRAM ...................................................................................................................... 3
4. WERKING IN DE TIJD: DE NIET-RETROACTIVITEIT VAN DE STRAFWET ........................................................................... 3
5. DE WERKING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE ......................................................................................................... 4
5.1 Misdrijven gepleegd in België ....................................................................................................................................... 4
5.2 Misdrijven gepleegd buiten België ............................................................................................................................... 5
6. DE WERKING VAN DE STRAFWET TEN OVERSTAAN VAN PERSONEN............................................................................. 5
7. CASES .................................................................................................................................................................. 6
HOOFDSTUK 2: DE MISDRIJVEN ............................................................................................................................ 7
1. DE INDELING VAN DE MISDRIJVEN ..................................................................................................................... 7
1.1 Het begrip ‘misdrijf’.................................................................................................................................................. 7
1.2 De wettelijke indeling van de gemeenrechtelijke misdrijven ................................................................................... 8
1.3 De indeling op basis van de aard van de misdrijven ............................................................................................... 9
1.4 De indeling van de misdrijven volgens materiële uitvoeringswijze........................................................................ 10
2. DE BESTANDDELEN VAN HET MISDRIJF ............................................................................................................ 11
2.1 Het materieel bestanddeel van een misdrijf .......................................................................................................... 11
2.2 Het moreel bestanddeel van een misdrijf .............................................................................................................. 12
3. MODALITEITEN VAN HET MISDRIJF EN DE STRAFBAARHEID ................................................................................ 14
3.1 De verzwarende omstandigheden ........................................................................................................................ 14
3.2 De poging .............................................................................................................................................................. 15
3.3 Strafbare deelneming ............................................................................................................................................ 16
3.4 Rechtsvaardigingsgronden ................................................................................................................................... 17
3.5 Verschoningsgronden ........................................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK 3: DE STRAFFEN EN SANCTIES.................................................................................................... 26
1. HET STRAFBEGRIP ......................................................................................................................................... 26
2. DE INDELING VAN DE STRAFFEN ..................................................................................................................... 26
2.1 De wettelijke indeling ............................................................................................................................................ 26
2.2 De hoofdstraffen.................................................................................................................................................... 27
2.3 bijkomende straffen ............................................................................................................................................... 33
2.4 de straffen toepasselijk op rechtspersonen........................................................................................................... 35
2.5 de sancties toepasselijk op minderjarigen ............................................................................................................ 36
2.6 de geestegestoorden ............................................................................................................................................ 36
3. DE STRAFTOEMETING .................................................................................................................................... 37
3.1 algemene begrippen ................................................................................................................................................... 37
3.2 omstandigheden die de straf kunnen verminderen ............................................................................................... 38
3.3 omstandigheden die de straf kunnen verzwaren .................................................................................................. 40
4. DE MODALITEITEN VAN DE STRAF .................................................................................................................... 41
4.1 algemeen .................................................................................................................................................................... 41
4.2 de opschorting van de uitspraak van de veroordeling........................................................................................... 41
4.3 het uitstel van de tenuitvoerlegging van de straf ................................................................................................... 42
4.4 de probatie ............................................................................................................................................................ 43
4.5 de uitvoering van de straf ...................................................................................................................................... 44
4.6 het verval van de straffen ...................................................................................................................................... 48
1
,DEEL 1: DE MISDRIJVEN EN DE BESTRAFFING
IN HET ALGEMEEN
HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE BEGRIPPEN
2. DE BRONNEN VAN HET STRAFRECHT
2.1 WETGEVING
INTERNATIONALE BRONNEN:
- Het Europees verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM)
- Het internationaal verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (BUPO)
è Directe werking
è Direct inroepbaar
NATIONALE BRONNEN:
- De Grondwet (+ wetboek strafvordering)
- Het strafwetboek (8 juni 1867) = basis vh strafrecht
- De complementaire wetten: wetten die het strafwetboek aanvullen
o Internering
o Externe rechtspositie vd veroordeelden tot een vrijheidsstraf en de aan het slachtoffer toegekende rechten
o Kinderbescherming
o Voorlopige hechtenis
o Over uitstel, opschorting, probatievoorwaarden
o Geldboeten
o Strafrechtelijke geldboeten
o Verzachtende omstandigheden
- Bijzondere strafwetten: vb/ verkeerswetgeving
2.2 RECHTSPRAAK
Zie schema p.30
2.3 RECHTSLEER
- rechtsgeleerden
- interpretatie in handboeken
Addendum: de interpretatie van het strafrecht
2
, Uit het legaliteitsbeginsel volgt: een gedraging die niet uitdrukkelijk verboden werd door een wet, is strafrechtelijk wel
toegestaan. Daaruit volgt dat de gewoonte geen bron van recht kan uitmaken in het strafrecht
De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden. Als een wet of rechtsregel duidelijk is, is er geen behoefte aan interpretatie
ð Geen plaats voor vrije rechtsvinding
o De interpretatie door de rechtsleer heeft wel moreel gezag, maar heeft geen enkele bindende kracht
o De interpretatie door de rechtsspraak heeft meer gezag; Hof van Cassatie oefent een grote controle uit
over de eenheid van rechtspraak in het strafrecht.
§ Uitspraken van Hof van Cassatie zijn strikt genomen niet bindend, maar hebben een zeer grote
invloed
De ANALOGE interpretatie:
= omstandigheden die van toepassing zijn op een misdrijf ook gaat toepassen op een ander misdrijf, zonder dat dat duidelijk
in de wet voorzien is. Als hierdoor de strafbaarstelling verruimd wordt, gaat de rechter nieuw recht scheppen, en dat is
expliciet verboden door het legaliteitsbeginsel.
Een TIJDSGEBONDEN interpretatie:
= bepaalde begrippen in het strafrecht zijn onderheving aan interpretatie naargelang de wijziging van de tijdsgeest
Vb/ openbare zedeschennis
3. DE STRAFGERECHTEN: ORGANIGRAM
Zie p.30
4. WERKING IN DE TIJD: DE NIET-RETROACTIVITEIT VAN DE STRAFWET
= de meest gunstige wet telt
Voorbeeld kunnen geven op examen
De strafwet geldt vanaf ze in werking treedt, tot het ogenblik dat ze opgeheven of vernietigd wordt.
De strafwet is echter nog steeds in beweging; wat gebeurt er als strafwetten wijzigen?
- Nieuwe strafbaarstellingen worden ingevoerd (roken)
- Oude misdrijven zijn ineens niet meer strafbaar (overspel)
- Straffen worden zwaarder, lichter (verkeer: snelheden)
Een strengere strafwet kan niet retroactief toegepast worden; dit zou ingaan tegen het legaliteitsbeginsel. Het is onmogelijk
feiten te bestraffen die op het ogenblik dat ze begaan werden nog niet als misdrijf omschreven en dus niet strafbaar waren.
Stel: je wordt in 2022 bestraft met een boete van 150 euro, en de wet verandert in 2024 naar 250 euro kan je niet nog eens
gestraft worden
3
SAMENVATTING
DJENINE DECLERCQ
2024-2025
1e semester
,HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE BEGRIPPEN ........................................................................................................ 2
2. DE BRONNEN VAN HET STRAFRECHT ....................................................................................................................... 2
2.1 Wetgeving ..................................................................................................................................................................... 2
Internationale bronnen: ........................................................................................................................................ 2
Nationale bronnen: .............................................................................................................................................. 2
2.2 Rechtspraak .................................................................................................................................................................. 2
2.3 Rechtsleer ..................................................................................................................................................................... 2
3. DE STRAFGERECHTEN: ORGANIGRAM ...................................................................................................................... 3
4. WERKING IN DE TIJD: DE NIET-RETROACTIVITEIT VAN DE STRAFWET ........................................................................... 3
5. DE WERKING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE ......................................................................................................... 4
5.1 Misdrijven gepleegd in België ....................................................................................................................................... 4
5.2 Misdrijven gepleegd buiten België ............................................................................................................................... 5
6. DE WERKING VAN DE STRAFWET TEN OVERSTAAN VAN PERSONEN............................................................................. 5
7. CASES .................................................................................................................................................................. 6
HOOFDSTUK 2: DE MISDRIJVEN ............................................................................................................................ 7
1. DE INDELING VAN DE MISDRIJVEN ..................................................................................................................... 7
1.1 Het begrip ‘misdrijf’.................................................................................................................................................. 7
1.2 De wettelijke indeling van de gemeenrechtelijke misdrijven ................................................................................... 8
1.3 De indeling op basis van de aard van de misdrijven ............................................................................................... 9
1.4 De indeling van de misdrijven volgens materiële uitvoeringswijze........................................................................ 10
2. DE BESTANDDELEN VAN HET MISDRIJF ............................................................................................................ 11
2.1 Het materieel bestanddeel van een misdrijf .......................................................................................................... 11
2.2 Het moreel bestanddeel van een misdrijf .............................................................................................................. 12
3. MODALITEITEN VAN HET MISDRIJF EN DE STRAFBAARHEID ................................................................................ 14
3.1 De verzwarende omstandigheden ........................................................................................................................ 14
3.2 De poging .............................................................................................................................................................. 15
3.3 Strafbare deelneming ............................................................................................................................................ 16
3.4 Rechtsvaardigingsgronden ................................................................................................................................... 17
3.5 Verschoningsgronden ........................................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK 3: DE STRAFFEN EN SANCTIES.................................................................................................... 26
1. HET STRAFBEGRIP ......................................................................................................................................... 26
2. DE INDELING VAN DE STRAFFEN ..................................................................................................................... 26
2.1 De wettelijke indeling ............................................................................................................................................ 26
2.2 De hoofdstraffen.................................................................................................................................................... 27
2.3 bijkomende straffen ............................................................................................................................................... 33
2.4 de straffen toepasselijk op rechtspersonen........................................................................................................... 35
2.5 de sancties toepasselijk op minderjarigen ............................................................................................................ 36
2.6 de geestegestoorden ............................................................................................................................................ 36
3. DE STRAFTOEMETING .................................................................................................................................... 37
3.1 algemene begrippen ................................................................................................................................................... 37
3.2 omstandigheden die de straf kunnen verminderen ............................................................................................... 38
3.3 omstandigheden die de straf kunnen verzwaren .................................................................................................. 40
4. DE MODALITEITEN VAN DE STRAF .................................................................................................................... 41
4.1 algemeen .................................................................................................................................................................... 41
4.2 de opschorting van de uitspraak van de veroordeling........................................................................................... 41
4.3 het uitstel van de tenuitvoerlegging van de straf ................................................................................................... 42
4.4 de probatie ............................................................................................................................................................ 43
4.5 de uitvoering van de straf ...................................................................................................................................... 44
4.6 het verval van de straffen ...................................................................................................................................... 48
1
,DEEL 1: DE MISDRIJVEN EN DE BESTRAFFING
IN HET ALGEMEEN
HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE BEGRIPPEN
2. DE BRONNEN VAN HET STRAFRECHT
2.1 WETGEVING
INTERNATIONALE BRONNEN:
- Het Europees verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM)
- Het internationaal verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (BUPO)
è Directe werking
è Direct inroepbaar
NATIONALE BRONNEN:
- De Grondwet (+ wetboek strafvordering)
- Het strafwetboek (8 juni 1867) = basis vh strafrecht
- De complementaire wetten: wetten die het strafwetboek aanvullen
o Internering
o Externe rechtspositie vd veroordeelden tot een vrijheidsstraf en de aan het slachtoffer toegekende rechten
o Kinderbescherming
o Voorlopige hechtenis
o Over uitstel, opschorting, probatievoorwaarden
o Geldboeten
o Strafrechtelijke geldboeten
o Verzachtende omstandigheden
- Bijzondere strafwetten: vb/ verkeerswetgeving
2.2 RECHTSPRAAK
Zie schema p.30
2.3 RECHTSLEER
- rechtsgeleerden
- interpretatie in handboeken
Addendum: de interpretatie van het strafrecht
2
, Uit het legaliteitsbeginsel volgt: een gedraging die niet uitdrukkelijk verboden werd door een wet, is strafrechtelijk wel
toegestaan. Daaruit volgt dat de gewoonte geen bron van recht kan uitmaken in het strafrecht
De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden. Als een wet of rechtsregel duidelijk is, is er geen behoefte aan interpretatie
ð Geen plaats voor vrije rechtsvinding
o De interpretatie door de rechtsleer heeft wel moreel gezag, maar heeft geen enkele bindende kracht
o De interpretatie door de rechtsspraak heeft meer gezag; Hof van Cassatie oefent een grote controle uit
over de eenheid van rechtspraak in het strafrecht.
§ Uitspraken van Hof van Cassatie zijn strikt genomen niet bindend, maar hebben een zeer grote
invloed
De ANALOGE interpretatie:
= omstandigheden die van toepassing zijn op een misdrijf ook gaat toepassen op een ander misdrijf, zonder dat dat duidelijk
in de wet voorzien is. Als hierdoor de strafbaarstelling verruimd wordt, gaat de rechter nieuw recht scheppen, en dat is
expliciet verboden door het legaliteitsbeginsel.
Een TIJDSGEBONDEN interpretatie:
= bepaalde begrippen in het strafrecht zijn onderheving aan interpretatie naargelang de wijziging van de tijdsgeest
Vb/ openbare zedeschennis
3. DE STRAFGERECHTEN: ORGANIGRAM
Zie p.30
4. WERKING IN DE TIJD: DE NIET-RETROACTIVITEIT VAN DE STRAFWET
= de meest gunstige wet telt
Voorbeeld kunnen geven op examen
De strafwet geldt vanaf ze in werking treedt, tot het ogenblik dat ze opgeheven of vernietigd wordt.
De strafwet is echter nog steeds in beweging; wat gebeurt er als strafwetten wijzigen?
- Nieuwe strafbaarstellingen worden ingevoerd (roken)
- Oude misdrijven zijn ineens niet meer strafbaar (overspel)
- Straffen worden zwaarder, lichter (verkeer: snelheden)
Een strengere strafwet kan niet retroactief toegepast worden; dit zou ingaan tegen het legaliteitsbeginsel. Het is onmogelijk
feiten te bestraffen die op het ogenblik dat ze begaan werden nog niet als misdrijf omschreven en dus niet strafbaar waren.
Stel: je wordt in 2022 bestraft met een boete van 150 euro, en de wet verandert in 2024 naar 250 euro kan je niet nog eens
gestraft worden
3
