Persoonlijkheidspsychologie: WPO
Paradigma’s persoonlijkheidsmeting
Paradigma Wat is persoonlijkheid? Hoe kan persoonlijkheid
gemeten worden?
Psychodynamisch De manier waarop het individu Indirecte methoden bv
omgaat met de spanning tss Rorschach, TAT
onbewuste (seksuele of agressieve)
driften en het geweten –
onbewuste/impliciete motieven
Interpersoonlijk De patronen in een individu’s Interpersoonlijk circumplex bv
relaties met anderen NIAS
Personologisch De psychologische Narratieven bv levensverhaal
levensgeschiedenis interview
Multivariate Individuele verschillen in Persoonlijkheidsvragenlijsten
trekdimensies die relatief erfelijk en bv NEO-PI-3, BFI-2
stabiel zijn over de levensloop
Empirische Meten v hypothetische MMPI-familie v testen bv
diagnostische constructen met MMPI-2-RF met schalen zoals
klinische relevantie waarvan de somatische klachten,
betekenis w afgeleid adhv antisociaal gedrag,…
geobserveerde sets v correlaties
Interpersoonlijk paradigma
Inleiding
Historiek
- ‘Meetbaarheid’ centraal oiv empirische, naturalistische aanpak psychologie (jaren ’30) als
rea op klassieke Freudiaanse psychoanalytische visie
➔ Neo-Freudiaanse psychoanalytische theorieën benadrukken sociale dimensie in
persoonlijkheid
• Hechtingsrelaties = prototypes vr latere interpersoonlijke relaties
- Conceptuele grondslag = persoonlijkheidstheorie Harry Stack Sullivan
➔ Radicaal interpersoonlijk standpunt
➔ Persoonlijkheid w gevormd door wederkerende patronen v interpersoonlijke relaties,
zowel reëel als imaginair, doorheen de tijd
➔ “every human being has as many personalities as he has interpersonal relations”
➔ Theoretische constructies obv klinische observaties, maar ontbrak methodologie om
theorie empirisch te ondersteunen
- Kaiser Foundation Psychology Research Project, Berkeley University, California
➔ Observaties v interpersoonlijk gedrag in groepspsychotherapie
➔ Doel: algemeen structureel model dat vgln mogelijk maakt binnen en tss
meetmethoden
➔ Cirkelvormige voorstelling v interpersoonlijk gedrag
➔ Geometrische eigenschappen v circumplex rond Dominantie-liefde
- Eerste instrument: interpersonal check list
Timothy Leary (1920-1996)
,- Invloedrijke, maar controversiële onderzoeker
- ‘interpersonal diagnosis of personality – a functional theory and methodology for
personality evaluation’
- Anti-intrapersoonlijk, anti-psychodynamische focus
- 9 werkprincipes vr een omvattend PH-systeem: visie op PH sterk beïnvl door HS Sullivan
- Een vd grondleggers vh interpersoonlijk circumplex (ICM)
Leary’s principes
- Principe 5: ‘elke uitspraak over persoonlijkheid moet aangeven op welk niveau van de
persoonlijkheid ze betrekking heeft’
- Leary’s ‘multilevel approach’ = persoonlijkheidsconcept met meerdere gedragsniveaus
dia9
1. Overt gedrag:
• Gedrag zoals het direct w waargenomen door anderen
• ‘public communication’ = sociale impact dat iedere persoon op een ander heeft
2. Bewuste zelfbeschrijving:
• Beschrijving vh zelfbeeld door persoon zelf
• Dmv verbale rapporten, tests, interviews of autobiografieën
3. Privaat symboliek:
• Interpersoonlijke attributen toegekend aan figuren v fantasieën, dromen, wensen
en creatieve expressies
• Geoperationaliseerd door interpersoonlijke droomanalyses en projectieve
methoden
4. Onuitgesproken onbewuste:
• Significante weglatingen (v thema’s uit de vorige 3 niveaus) in het verhaal vd
persoon
5. Waarden
• Verwoording v ideaal zelfbeeld: kenmerken die door de persoon als goed w
beschouwd
Interpersoonlijk circumcomplex (ICM)
- ICM = cirkelvormige configuratie v persoonlijkheidsvariabelen
, - Interpersoonlijke variabelen ordenen zich op circulaire wijze rond 2 orthogonale,
bipolaire dimensies:
➔ Status/power: dominantie – onderdanigheid
➔ Liefde/affiliation: affectie/liefde – vijandigheid/haat
- Interpersoonlijk gedrag/variabelen = combi ve bepaalde mate v power & affiliation
➔ Elke var krijgt plaats in 2D-ruimte
➔ 16 categorieën, gecombi in 8 octanten dia13
➔ 2 letters/octant, beginnend bij 12u en tegenwijzerzin
➔ Octantenverdeling meest gebruikt in onderzoek
- Interpersoonlijke cirkel volgens Leary: dia14
➔ Binnenste ring: karakteristieke mechanismen/trekken
➔ Tweede ring: rea v anderen op mechanismen
➔ Derde ring: extreme of rigide expressies v mechanismen
➔ Buitenste ring: octant, adaptieve of maladaptieve vorm v elk mechanisme
- Ideaaltypische correlatiematrix: dia15
- Bloemvormige configuratie:
➔ = roos v Leary
➔ Hoe verder het betrokken segment opgevuld w, hoe meer kenmerken ve bepaalde
gedragscategorie
➔ Straal = intensiteits- of disfunctionaliteitsmaat
- Vectorvoorstelling:
➔ Bloemvormige configuratie = groen
➔ Vector = rode pijl
➔ Weegt de invloed vd versch segmenten
➔ Geeft sv v profiel en is resultaat v spanningsveld tss de segmenten
➔ Vector richting (hoek alpha): kenmerkt de diagnostische categorie waarbinnen indiv
valt, maw kenmerkt iemands interpers gedrag
➔ Vector lengte: index vr functionaliteit/intensiteit/pathologie vh interpers gedrag (=SD
v octanten)
ICM instrumenten
- Interpersonal checklist:
➔ Oudste instrument
• Ontw door onderzoekers v Kaiser Foundation Hospital
• Door Leary weergegeven in ICM
➔ Selectie uit 334 adjectieven checklist vr de 16 segmenten
➔ Beoordeling op vierpuntschaal (intensiteit)
➔ Kritiek:
• Geen perfect circumplex dia19
• Kritiek op multilevel PHM v Leary
➢ Niet bewezen dat niveaus vr alle 16 categorieën toepasbaar z
➢ LaForge: niveaus = versch meetmethodes
➢ Leary: niveaus = versch bewustzijnsniveaus
• Dezelfde problemen vr nederlands vertaling ICL
- Hedendaagse ICI
Paradigma’s persoonlijkheidsmeting
Paradigma Wat is persoonlijkheid? Hoe kan persoonlijkheid
gemeten worden?
Psychodynamisch De manier waarop het individu Indirecte methoden bv
omgaat met de spanning tss Rorschach, TAT
onbewuste (seksuele of agressieve)
driften en het geweten –
onbewuste/impliciete motieven
Interpersoonlijk De patronen in een individu’s Interpersoonlijk circumplex bv
relaties met anderen NIAS
Personologisch De psychologische Narratieven bv levensverhaal
levensgeschiedenis interview
Multivariate Individuele verschillen in Persoonlijkheidsvragenlijsten
trekdimensies die relatief erfelijk en bv NEO-PI-3, BFI-2
stabiel zijn over de levensloop
Empirische Meten v hypothetische MMPI-familie v testen bv
diagnostische constructen met MMPI-2-RF met schalen zoals
klinische relevantie waarvan de somatische klachten,
betekenis w afgeleid adhv antisociaal gedrag,…
geobserveerde sets v correlaties
Interpersoonlijk paradigma
Inleiding
Historiek
- ‘Meetbaarheid’ centraal oiv empirische, naturalistische aanpak psychologie (jaren ’30) als
rea op klassieke Freudiaanse psychoanalytische visie
➔ Neo-Freudiaanse psychoanalytische theorieën benadrukken sociale dimensie in
persoonlijkheid
• Hechtingsrelaties = prototypes vr latere interpersoonlijke relaties
- Conceptuele grondslag = persoonlijkheidstheorie Harry Stack Sullivan
➔ Radicaal interpersoonlijk standpunt
➔ Persoonlijkheid w gevormd door wederkerende patronen v interpersoonlijke relaties,
zowel reëel als imaginair, doorheen de tijd
➔ “every human being has as many personalities as he has interpersonal relations”
➔ Theoretische constructies obv klinische observaties, maar ontbrak methodologie om
theorie empirisch te ondersteunen
- Kaiser Foundation Psychology Research Project, Berkeley University, California
➔ Observaties v interpersoonlijk gedrag in groepspsychotherapie
➔ Doel: algemeen structureel model dat vgln mogelijk maakt binnen en tss
meetmethoden
➔ Cirkelvormige voorstelling v interpersoonlijk gedrag
➔ Geometrische eigenschappen v circumplex rond Dominantie-liefde
- Eerste instrument: interpersonal check list
Timothy Leary (1920-1996)
,- Invloedrijke, maar controversiële onderzoeker
- ‘interpersonal diagnosis of personality – a functional theory and methodology for
personality evaluation’
- Anti-intrapersoonlijk, anti-psychodynamische focus
- 9 werkprincipes vr een omvattend PH-systeem: visie op PH sterk beïnvl door HS Sullivan
- Een vd grondleggers vh interpersoonlijk circumplex (ICM)
Leary’s principes
- Principe 5: ‘elke uitspraak over persoonlijkheid moet aangeven op welk niveau van de
persoonlijkheid ze betrekking heeft’
- Leary’s ‘multilevel approach’ = persoonlijkheidsconcept met meerdere gedragsniveaus
dia9
1. Overt gedrag:
• Gedrag zoals het direct w waargenomen door anderen
• ‘public communication’ = sociale impact dat iedere persoon op een ander heeft
2. Bewuste zelfbeschrijving:
• Beschrijving vh zelfbeeld door persoon zelf
• Dmv verbale rapporten, tests, interviews of autobiografieën
3. Privaat symboliek:
• Interpersoonlijke attributen toegekend aan figuren v fantasieën, dromen, wensen
en creatieve expressies
• Geoperationaliseerd door interpersoonlijke droomanalyses en projectieve
methoden
4. Onuitgesproken onbewuste:
• Significante weglatingen (v thema’s uit de vorige 3 niveaus) in het verhaal vd
persoon
5. Waarden
• Verwoording v ideaal zelfbeeld: kenmerken die door de persoon als goed w
beschouwd
Interpersoonlijk circumcomplex (ICM)
- ICM = cirkelvormige configuratie v persoonlijkheidsvariabelen
, - Interpersoonlijke variabelen ordenen zich op circulaire wijze rond 2 orthogonale,
bipolaire dimensies:
➔ Status/power: dominantie – onderdanigheid
➔ Liefde/affiliation: affectie/liefde – vijandigheid/haat
- Interpersoonlijk gedrag/variabelen = combi ve bepaalde mate v power & affiliation
➔ Elke var krijgt plaats in 2D-ruimte
➔ 16 categorieën, gecombi in 8 octanten dia13
➔ 2 letters/octant, beginnend bij 12u en tegenwijzerzin
➔ Octantenverdeling meest gebruikt in onderzoek
- Interpersoonlijke cirkel volgens Leary: dia14
➔ Binnenste ring: karakteristieke mechanismen/trekken
➔ Tweede ring: rea v anderen op mechanismen
➔ Derde ring: extreme of rigide expressies v mechanismen
➔ Buitenste ring: octant, adaptieve of maladaptieve vorm v elk mechanisme
- Ideaaltypische correlatiematrix: dia15
- Bloemvormige configuratie:
➔ = roos v Leary
➔ Hoe verder het betrokken segment opgevuld w, hoe meer kenmerken ve bepaalde
gedragscategorie
➔ Straal = intensiteits- of disfunctionaliteitsmaat
- Vectorvoorstelling:
➔ Bloemvormige configuratie = groen
➔ Vector = rode pijl
➔ Weegt de invloed vd versch segmenten
➔ Geeft sv v profiel en is resultaat v spanningsveld tss de segmenten
➔ Vector richting (hoek alpha): kenmerkt de diagnostische categorie waarbinnen indiv
valt, maw kenmerkt iemands interpers gedrag
➔ Vector lengte: index vr functionaliteit/intensiteit/pathologie vh interpers gedrag (=SD
v octanten)
ICM instrumenten
- Interpersonal checklist:
➔ Oudste instrument
• Ontw door onderzoekers v Kaiser Foundation Hospital
• Door Leary weergegeven in ICM
➔ Selectie uit 334 adjectieven checklist vr de 16 segmenten
➔ Beoordeling op vierpuntschaal (intensiteit)
➔ Kritiek:
• Geen perfect circumplex dia19
• Kritiek op multilevel PHM v Leary
➢ Niet bewezen dat niveaus vr alle 16 categorieën toepasbaar z
➢ LaForge: niveaus = versch meetmethodes
➢ Leary: niveaus = versch bewustzijnsniveaus
• Dezelfde problemen vr nederlands vertaling ICL
- Hedendaagse ICI
