Middeleeuwen samenvatting
Inhoud
Inleiding..............................................................................................................................................4
Romeinse Rijk .....................................................................................................................................5
Situatie Late Keizerrijk (3de-5de E) .....................................................................................................5
BESLUIT...........................................................................................................................................7
Volksverhuizingen...............................................................................................................................8
Barbaren .........................................................................................................................................8
De volkeren vd volksverhuizingen ................................................................................................. 10
Benaming .................................................................................................................................. 10
Types bewegingen ................................................................................................................. 11
Pull-factoren ............................................................................................................................. 11
Push-factoren............................................................................................................................ 12
Chronologie verhuizingen.......................................................................................................... 12
BESLUIT..................................................................................................................................... 17
Byzantium na Justinianus .................................................................................................................. 18
Situatie rond dood Justinianus ...................................................................................................... 18
540-1050 ...................................................................................................................................... 18
Constantinopel.............................................................................................................................. 19
Merovingische Rijk............................................................................................................................ 21
Duurzaamheid .............................................................................................................................. 21
Rijksdelingen................................................................................................................................. 21
Hofmeiers ................................................................................................................................... 22
Bestuur en rechtspraak VM............................................................................................................... 23
Bestuur ......................................................................................................................................... 23
Rechtspraak .................................................................................................................................. 23
Adel .................................................................................................................................................. 24
Landbouw en handel ........................................................................................................................ 25
Religie............................................................................................................................................... 26
Westerse monnikendom ............................................................................................................... 27
Kerstening..................................................................................................................................... 29
Begripsomschrijving .................................................................................................................. 29
1
, Bronnen .................................................................................................................................... 29
Heidendom ............................................................................................................................... 30
Bekering.................................................................................................................................... 30
Karolingers........................................................................................................................................ 33
Politieke ontwikkelingen ............................................................................................................... 33
Sociaal-economische verhoudingen .............................................................................................. 36
Karolingische Kerk......................................................................................................................... 38
Verwezenlijkingen ..................................................................................................................... 38
Karolingische Renaissance............................................................................................................. 39
Post-Karolingisch Europa .................................................................................................................. 41
Politieke ontwikkelingen ............................................................................................................... 41
Invallen Vikingen ....................................................................................................................... 41
Hongaren (kaart 9) .................................................................................................................... 46
Ottoonse keizers ....................................................................................................................... 47
Landbouw, steden en handel 10eE ................................................................................................ 47
Kerk en cultuur 10eE ...................................................................................................................... 48
Verbreiding christendom ........................................................................................................... 48
Beweging van Cluny .................................................................................................................. 48
Islam ................................................................................................................................................. 49
Arabisch Schiereiland voor Mohammed ........................................................................................ 49
Mohammed (570-632) .................................................................................................................. 49
Geloofsinhoud .............................................................................................................................. 50
Bronnen geloof ......................................................................................................................... 50
5 zuilen/pijlers geloof ................................................................................................................ 50
Volkeren van het Boek = Islam, Christ en Jodendom .................................................................. 50
Nieuwe sociaal-religieuze orde .................................................................................................. 51
Vorming islamitisch Rijk ................................................................................................................ 51
Verbreiding geloof .................................................................................................................... 51
Afsplitsing binnen Dar al-Islam .................................................................................................. 51
Ommayaden (661-750) ............................................................................................................. 52
Abbassieden (750-1258) ............................................................................................................ 52
Islamitisch/Moors Iberië = Al-Andalus ........................................................................................... 53
Emiraat-Kalifaat Ommayaden (711-1031) .................................................................................. 53
Almarovieden (1062-1150) ........................................................................................................ 53
2
, Almohaden (1150-1269)............................................................................................................ 53
Nasriden bij Granada: Alhambra................................................................................................ 53
Politieke geschiedenis HME: koningschap ......................................................................................... 54
Frankrijk: Capetingen .................................................................................................................... 54
Engeland: 11e en 12eE ................................................................................................................... 55
Duitsland en Italië: ........................................................................................................................ 57
Saliërs (1024-1125) ................................................................................................................... 57
Religieuze geschiedenis HME ............................................................................................................ 58
Gregoriaanse hervorming + investituurstrijd ................................................................................. 58
Pre-Gregoriaanse kerk............................................................................................................... 58
Gregoriaanse hervorming .......................................................................................................... 58
Pauselijke initiatieven ............................................................................................................... 59
Investituurstrijd......................................................................................................................... 59
Nieuwe religieuze orden ............................................................................................................... 60
Kruistochten ..................................................................................................................................... 62
Voorgeschiedenis.......................................................................................................................... 62
Eerste kruistocht (1096-1099) ....................................................................................................... 62
Geestelijke ridderorden ................................................................................................................ 63
Verdere kruistochten .................................................................................................................... 64
Gevolgen ...................................................................................................................................... 64
Economische ontwikkelingen ............................................................................................................ 65
Renaissance 12eE .............................................................................................................................. 67
Burchten en ridders .......................................................................................................................... 68
Late ME ............................................................................................................................................ 72
Politieke ontwikkelingen ............................................................................................................... 72
Paus en Kerk ................................................................................................................................. 78
Intellectuele leven ........................................................................................................................ 81
Economisch leven ......................................................................................................................... 81
Laat-middeleeuwe ‘crisis’ (capita selecta) ......................................................................................... 82
Late ME (vervolg) .............................................................................................................................. 85
Politieke geschiedenis ................................................................................................................... 85
Paus en Kerk ................................................................................................................................. 90
Sociaal-economische otwikkelingen .............................................................................................. 91
3
,Inleiding
5 periodes:
• Vroege Middeleeuwen I: 400 - 750
• Vroege Middeleeuwen II: 750 - 1000
• Hoge Middeleeuwen: 1000 - 1200
• Late Middeleeuwen I: 1200 - 1350
• Late Middeleeuwen II: 1350 – 1500
Middeleeuwen = Dark Ages -> periode van achteruitgang
• Petrarca: (14e E) duidt tijden voor zijn tijd aan als duister
o Humanisten verspreiden deze boodschap ook via Latijnse scholen en universiteiten
▪ Beeld verergert tijdens verlichting en Franse Revolutie
! 19de E: Verheerlijking ME ingezet
• Gothic Revival = terug bouw gothische gebouwen (House of Parliaments, Dom Keulen)
o Eugène Viollet-le-Duc: architect
o Literatuur: Victor Hugo: Notre Dame de Paris
o Schilderkunst: Pre-Rafaellieten
In de Middeleeuwen vindt men ook de grondslagen van de huidige maatschappij
• Verspreiding van het Christendom
• Vorming van de taalgebieden en de territoriale gebieden
• Urbanisatie
• Medezeggenschap (parlementen)
• Handelskapitalisme
• Universiteiten en boeken
Beginpunten Middeleeuwen:
• 313: Edict van Milaan: Christendom toegelaten in Romeinse Rijk
• 410: Val (eig. plundering) van Rome door Alarik en de Visigoten
• 476: Afzetting van de laatste keizer van Rome
Eindpunten Middeleeuwen:
• 1453: Val van het Byzantijnse Rijk door de Turken
• 1492: Columbus HERontdekt Amerika
• 1517: De stelling van Luther (reformatie)
4
,Romeinse Rijk
Situatie Late Keizerrijk (3de-5de E)
Politiek-bestuurlijk vlak:
• Onmetelijk gebied
o 1 kern = Rome
o Gezag van bovenaf
▪ Alles opgelegd vanuit Rome
o In naam van ‘staat’ = Keizer himself
▪ Alle veroveringen in naam van republiek
• Alles is in handen van Rome, de staat
o Keizerschap
▪ Iedereen gehoorzaamt aan enkel de keizer
• Militaire organisatie: grensverdeling
o Limes
▪ Grenzen waar rijk stopt (ook aan zee)
• Muren en manschappen
o Staand leger
o 4e E: 3 à 400 000 manschappen
o Hadrian’s Wall
▪ Engeland <-> Schotland
• Bestuurlijke hiërachie
o Hiërarchie en territorialiteit van gezag (vanaf Diocletianus)
• 4 prefecturen
o -> 4 patriarchaten
• 12 diocesen
• 101 provincies
o -> kerkprovincie
i. olv ‘metropoliet’ = aartsbisschop
• Civitates
o -> bisdommen/diocesen
i. olv bisschop
• Hoofdplaatsen
o -> cathedra/zetel bisschop/kathedraal
o = kleinste bestuurlijke instelling
▪ Gedeeltelijke overname door Kerk
• Beginnende kerkelijke hiërarchie gevormd
o Steden
• Vierhoekig grondplan
o Dambordpatroon
• Forum + Basilica
o Centrum stad
o Basilica = overheidsgebouw
▪ Werden bisschopssteden in ME
• Concentrisch ipv vierhoekig
• Basilica werd kerkgebouw
5
, o Ambtenarenapparaat
▪ Abstract begrip in RR
• Personificatie macht bij barbaren
▪ Schrift = Latijn op papyrus
• Nog tot 12e E enige bestuurstaal
• Communicatiesysteem: wegennet
o Kasseiwegen
▪ 80 à 100 000 km
o Militair/bestuurlijk doel
▪ Militair: snelle verplaatsing leger
▪ Bestuurlijk: snelle verplaatsing info
o = ruggengraat Imperium
o ! Tabula Peutingeriana
▪ Alle wegen op kaart van Engeland tot Indus
• Rechtssysteem
o Geschreven recht
o Codificaties
▪ Theodosius II: 440
▪ Justinianus: 530
• Corpus iuris civilis
e
o Pas in 12 E herontdekt
o Wel deel opgenomen in Kerkelijk canoniek recht
Religieus vlak
• Christendom
o 313: Constantijn de Grote
▪ Edict Milaan
• Religio licita
o Toegelaten
o 380 of 390: Theodosius I
▪ Staatsgodsdienst
o Romeinse keizer = hoofd Kerk en Staat
o Neemt bestuursstructuur over
o Kerkpersoneel gerekruteerd uit Rom. senatorenstand
▪ Geletterd en ervaren
• Later de eerste bisschoppen
o Romeinse cultuur wordt verdergezet door Kerkleiders
Sociaal-economisch vlak
• Staatseconomie
o Belastingopbrengsten
▪ Onderhoud leger
▪ Aanleg militaire infrastr.
▪ Belonen veteranen
▪ Betalen ambtenaren
▪ Bevoorrading steden
o Héél veel geld nodig -> problemen
▪ 4e-5e E: economische en fiscale problemen
• Toename druk aan grenzen
o Meer troepen nodig
6
, • Sterke bevolkingsdaling
o Afname agrarische productie
▪ Afname handelsverkeer
• Belang steden vermindert
o Schrompelen ineen
-> Afname staatsinkomsten
-> Belastingsdruk stijgt
➔ Imperial overstretch
o Gevolgen
▪ Muntcirculatie valt stil
▪ Beperkt handelsverkeer
▪ Steden verschrompelen
▪ Ruralisering
• Stad nr platteland (vooral senatoren)
• Grote domeinen op plattegrond moeten verdedigd worden
o Versterkte domeinen
▪ Fragmentering macht
• Immuniteiten
o Seantoren baas over/in eigen domein
▪ Inlijving vrije boeren bij domeinen (= coloni)
• Boeren geven domein aan senatoren wegens financiële ellende
➔ Gaat nog verder in Vroege ME
BESLUIT
• Disconuïteit
o Politiek-bestuurlijk vlak
• Continuïteit
o Sommige delen bestuurlijk vlak
▪ Wegennet
▪ Bepaalde steden
▪ …
o Kerkelijk vlak
o Sociaal-economisch vlak
7
, Volksverhuizingen
Barbaren
• Bronnen
1. Griekse/Romeinse historiografie
▪ Kerkvader Hiëronymus
• Val Rome door Alarik (410)
▪ Veel geschreven bronnen maar niet betrouwbaar
• Enkel Romeinse/Kerkelijke visie
• Veel later beschreven + op andere plaats mss
o Mss niet eens kennis gemaakt met barbaren
• Vb: Hiëronymus
o Schreef val Rome in Bethlehem door info via via
o Paste gwn het verhaal van de verwoesting van de tempel van
Jeruzalem aan
▪ Enkele namen gwn veranderd
2. Barbaarse geschreven bronnen
▪ Post factum in Latijn beschreven
• Konden eerst nog ni schijven
• Vben
o 6eE: Ostrogoten
▪ Rijk was al ten val
o 7eE: Visigoten
o 8eE: Angelsaksen
o 9eE: Longobarden
▪ Al sinds begin 6eE in Italië
▪ Les geven aan toenmalige leiders
• Aantonen wat legendarische stichters deden
▪ Gevoel eenheid geven -> al lang 1 volk
3. Archeologie:
▪ Ond. naar materiële cultuur
• Aanvulling bronnen
• Visie op alledaagse leven
▪ Sutton Hoo (Engeland)
• Tumulusgraf
o Begraven in schip 27 m
• Scandinavische gewoonte
o Scandinaviërs in Engeland geweest
• Met munten uit Merov. Rijk + kommen Byz. Rijk
o Contacten in Europa
▪ Southend-on-Sea
• Graf Angelsaksische vorst (630)
o Grafkamer
▪ Versieringen nog aan haken
▪ Alles mee in graf
• Heiden en Christen
o 2 kruisjes onder hoofd
• Overgangsperiode
4. Taalkundig vlak: Taalrelicten
▪ Ontstaan huidige taalzones
8
Inhoud
Inleiding..............................................................................................................................................4
Romeinse Rijk .....................................................................................................................................5
Situatie Late Keizerrijk (3de-5de E) .....................................................................................................5
BESLUIT...........................................................................................................................................7
Volksverhuizingen...............................................................................................................................8
Barbaren .........................................................................................................................................8
De volkeren vd volksverhuizingen ................................................................................................. 10
Benaming .................................................................................................................................. 10
Types bewegingen ................................................................................................................. 11
Pull-factoren ............................................................................................................................. 11
Push-factoren............................................................................................................................ 12
Chronologie verhuizingen.......................................................................................................... 12
BESLUIT..................................................................................................................................... 17
Byzantium na Justinianus .................................................................................................................. 18
Situatie rond dood Justinianus ...................................................................................................... 18
540-1050 ...................................................................................................................................... 18
Constantinopel.............................................................................................................................. 19
Merovingische Rijk............................................................................................................................ 21
Duurzaamheid .............................................................................................................................. 21
Rijksdelingen................................................................................................................................. 21
Hofmeiers ................................................................................................................................... 22
Bestuur en rechtspraak VM............................................................................................................... 23
Bestuur ......................................................................................................................................... 23
Rechtspraak .................................................................................................................................. 23
Adel .................................................................................................................................................. 24
Landbouw en handel ........................................................................................................................ 25
Religie............................................................................................................................................... 26
Westerse monnikendom ............................................................................................................... 27
Kerstening..................................................................................................................................... 29
Begripsomschrijving .................................................................................................................. 29
1
, Bronnen .................................................................................................................................... 29
Heidendom ............................................................................................................................... 30
Bekering.................................................................................................................................... 30
Karolingers........................................................................................................................................ 33
Politieke ontwikkelingen ............................................................................................................... 33
Sociaal-economische verhoudingen .............................................................................................. 36
Karolingische Kerk......................................................................................................................... 38
Verwezenlijkingen ..................................................................................................................... 38
Karolingische Renaissance............................................................................................................. 39
Post-Karolingisch Europa .................................................................................................................. 41
Politieke ontwikkelingen ............................................................................................................... 41
Invallen Vikingen ....................................................................................................................... 41
Hongaren (kaart 9) .................................................................................................................... 46
Ottoonse keizers ....................................................................................................................... 47
Landbouw, steden en handel 10eE ................................................................................................ 47
Kerk en cultuur 10eE ...................................................................................................................... 48
Verbreiding christendom ........................................................................................................... 48
Beweging van Cluny .................................................................................................................. 48
Islam ................................................................................................................................................. 49
Arabisch Schiereiland voor Mohammed ........................................................................................ 49
Mohammed (570-632) .................................................................................................................. 49
Geloofsinhoud .............................................................................................................................. 50
Bronnen geloof ......................................................................................................................... 50
5 zuilen/pijlers geloof ................................................................................................................ 50
Volkeren van het Boek = Islam, Christ en Jodendom .................................................................. 50
Nieuwe sociaal-religieuze orde .................................................................................................. 51
Vorming islamitisch Rijk ................................................................................................................ 51
Verbreiding geloof .................................................................................................................... 51
Afsplitsing binnen Dar al-Islam .................................................................................................. 51
Ommayaden (661-750) ............................................................................................................. 52
Abbassieden (750-1258) ............................................................................................................ 52
Islamitisch/Moors Iberië = Al-Andalus ........................................................................................... 53
Emiraat-Kalifaat Ommayaden (711-1031) .................................................................................. 53
Almarovieden (1062-1150) ........................................................................................................ 53
2
, Almohaden (1150-1269)............................................................................................................ 53
Nasriden bij Granada: Alhambra................................................................................................ 53
Politieke geschiedenis HME: koningschap ......................................................................................... 54
Frankrijk: Capetingen .................................................................................................................... 54
Engeland: 11e en 12eE ................................................................................................................... 55
Duitsland en Italië: ........................................................................................................................ 57
Saliërs (1024-1125) ................................................................................................................... 57
Religieuze geschiedenis HME ............................................................................................................ 58
Gregoriaanse hervorming + investituurstrijd ................................................................................. 58
Pre-Gregoriaanse kerk............................................................................................................... 58
Gregoriaanse hervorming .......................................................................................................... 58
Pauselijke initiatieven ............................................................................................................... 59
Investituurstrijd......................................................................................................................... 59
Nieuwe religieuze orden ............................................................................................................... 60
Kruistochten ..................................................................................................................................... 62
Voorgeschiedenis.......................................................................................................................... 62
Eerste kruistocht (1096-1099) ....................................................................................................... 62
Geestelijke ridderorden ................................................................................................................ 63
Verdere kruistochten .................................................................................................................... 64
Gevolgen ...................................................................................................................................... 64
Economische ontwikkelingen ............................................................................................................ 65
Renaissance 12eE .............................................................................................................................. 67
Burchten en ridders .......................................................................................................................... 68
Late ME ............................................................................................................................................ 72
Politieke ontwikkelingen ............................................................................................................... 72
Paus en Kerk ................................................................................................................................. 78
Intellectuele leven ........................................................................................................................ 81
Economisch leven ......................................................................................................................... 81
Laat-middeleeuwe ‘crisis’ (capita selecta) ......................................................................................... 82
Late ME (vervolg) .............................................................................................................................. 85
Politieke geschiedenis ................................................................................................................... 85
Paus en Kerk ................................................................................................................................. 90
Sociaal-economische otwikkelingen .............................................................................................. 91
3
,Inleiding
5 periodes:
• Vroege Middeleeuwen I: 400 - 750
• Vroege Middeleeuwen II: 750 - 1000
• Hoge Middeleeuwen: 1000 - 1200
• Late Middeleeuwen I: 1200 - 1350
• Late Middeleeuwen II: 1350 – 1500
Middeleeuwen = Dark Ages -> periode van achteruitgang
• Petrarca: (14e E) duidt tijden voor zijn tijd aan als duister
o Humanisten verspreiden deze boodschap ook via Latijnse scholen en universiteiten
▪ Beeld verergert tijdens verlichting en Franse Revolutie
! 19de E: Verheerlijking ME ingezet
• Gothic Revival = terug bouw gothische gebouwen (House of Parliaments, Dom Keulen)
o Eugène Viollet-le-Duc: architect
o Literatuur: Victor Hugo: Notre Dame de Paris
o Schilderkunst: Pre-Rafaellieten
In de Middeleeuwen vindt men ook de grondslagen van de huidige maatschappij
• Verspreiding van het Christendom
• Vorming van de taalgebieden en de territoriale gebieden
• Urbanisatie
• Medezeggenschap (parlementen)
• Handelskapitalisme
• Universiteiten en boeken
Beginpunten Middeleeuwen:
• 313: Edict van Milaan: Christendom toegelaten in Romeinse Rijk
• 410: Val (eig. plundering) van Rome door Alarik en de Visigoten
• 476: Afzetting van de laatste keizer van Rome
Eindpunten Middeleeuwen:
• 1453: Val van het Byzantijnse Rijk door de Turken
• 1492: Columbus HERontdekt Amerika
• 1517: De stelling van Luther (reformatie)
4
,Romeinse Rijk
Situatie Late Keizerrijk (3de-5de E)
Politiek-bestuurlijk vlak:
• Onmetelijk gebied
o 1 kern = Rome
o Gezag van bovenaf
▪ Alles opgelegd vanuit Rome
o In naam van ‘staat’ = Keizer himself
▪ Alle veroveringen in naam van republiek
• Alles is in handen van Rome, de staat
o Keizerschap
▪ Iedereen gehoorzaamt aan enkel de keizer
• Militaire organisatie: grensverdeling
o Limes
▪ Grenzen waar rijk stopt (ook aan zee)
• Muren en manschappen
o Staand leger
o 4e E: 3 à 400 000 manschappen
o Hadrian’s Wall
▪ Engeland <-> Schotland
• Bestuurlijke hiërachie
o Hiërarchie en territorialiteit van gezag (vanaf Diocletianus)
• 4 prefecturen
o -> 4 patriarchaten
• 12 diocesen
• 101 provincies
o -> kerkprovincie
i. olv ‘metropoliet’ = aartsbisschop
• Civitates
o -> bisdommen/diocesen
i. olv bisschop
• Hoofdplaatsen
o -> cathedra/zetel bisschop/kathedraal
o = kleinste bestuurlijke instelling
▪ Gedeeltelijke overname door Kerk
• Beginnende kerkelijke hiërarchie gevormd
o Steden
• Vierhoekig grondplan
o Dambordpatroon
• Forum + Basilica
o Centrum stad
o Basilica = overheidsgebouw
▪ Werden bisschopssteden in ME
• Concentrisch ipv vierhoekig
• Basilica werd kerkgebouw
5
, o Ambtenarenapparaat
▪ Abstract begrip in RR
• Personificatie macht bij barbaren
▪ Schrift = Latijn op papyrus
• Nog tot 12e E enige bestuurstaal
• Communicatiesysteem: wegennet
o Kasseiwegen
▪ 80 à 100 000 km
o Militair/bestuurlijk doel
▪ Militair: snelle verplaatsing leger
▪ Bestuurlijk: snelle verplaatsing info
o = ruggengraat Imperium
o ! Tabula Peutingeriana
▪ Alle wegen op kaart van Engeland tot Indus
• Rechtssysteem
o Geschreven recht
o Codificaties
▪ Theodosius II: 440
▪ Justinianus: 530
• Corpus iuris civilis
e
o Pas in 12 E herontdekt
o Wel deel opgenomen in Kerkelijk canoniek recht
Religieus vlak
• Christendom
o 313: Constantijn de Grote
▪ Edict Milaan
• Religio licita
o Toegelaten
o 380 of 390: Theodosius I
▪ Staatsgodsdienst
o Romeinse keizer = hoofd Kerk en Staat
o Neemt bestuursstructuur over
o Kerkpersoneel gerekruteerd uit Rom. senatorenstand
▪ Geletterd en ervaren
• Later de eerste bisschoppen
o Romeinse cultuur wordt verdergezet door Kerkleiders
Sociaal-economisch vlak
• Staatseconomie
o Belastingopbrengsten
▪ Onderhoud leger
▪ Aanleg militaire infrastr.
▪ Belonen veteranen
▪ Betalen ambtenaren
▪ Bevoorrading steden
o Héél veel geld nodig -> problemen
▪ 4e-5e E: economische en fiscale problemen
• Toename druk aan grenzen
o Meer troepen nodig
6
, • Sterke bevolkingsdaling
o Afname agrarische productie
▪ Afname handelsverkeer
• Belang steden vermindert
o Schrompelen ineen
-> Afname staatsinkomsten
-> Belastingsdruk stijgt
➔ Imperial overstretch
o Gevolgen
▪ Muntcirculatie valt stil
▪ Beperkt handelsverkeer
▪ Steden verschrompelen
▪ Ruralisering
• Stad nr platteland (vooral senatoren)
• Grote domeinen op plattegrond moeten verdedigd worden
o Versterkte domeinen
▪ Fragmentering macht
• Immuniteiten
o Seantoren baas over/in eigen domein
▪ Inlijving vrije boeren bij domeinen (= coloni)
• Boeren geven domein aan senatoren wegens financiële ellende
➔ Gaat nog verder in Vroege ME
BESLUIT
• Disconuïteit
o Politiek-bestuurlijk vlak
• Continuïteit
o Sommige delen bestuurlijk vlak
▪ Wegennet
▪ Bepaalde steden
▪ …
o Kerkelijk vlak
o Sociaal-economisch vlak
7
, Volksverhuizingen
Barbaren
• Bronnen
1. Griekse/Romeinse historiografie
▪ Kerkvader Hiëronymus
• Val Rome door Alarik (410)
▪ Veel geschreven bronnen maar niet betrouwbaar
• Enkel Romeinse/Kerkelijke visie
• Veel later beschreven + op andere plaats mss
o Mss niet eens kennis gemaakt met barbaren
• Vb: Hiëronymus
o Schreef val Rome in Bethlehem door info via via
o Paste gwn het verhaal van de verwoesting van de tempel van
Jeruzalem aan
▪ Enkele namen gwn veranderd
2. Barbaarse geschreven bronnen
▪ Post factum in Latijn beschreven
• Konden eerst nog ni schijven
• Vben
o 6eE: Ostrogoten
▪ Rijk was al ten val
o 7eE: Visigoten
o 8eE: Angelsaksen
o 9eE: Longobarden
▪ Al sinds begin 6eE in Italië
▪ Les geven aan toenmalige leiders
• Aantonen wat legendarische stichters deden
▪ Gevoel eenheid geven -> al lang 1 volk
3. Archeologie:
▪ Ond. naar materiële cultuur
• Aanvulling bronnen
• Visie op alledaagse leven
▪ Sutton Hoo (Engeland)
• Tumulusgraf
o Begraven in schip 27 m
• Scandinavische gewoonte
o Scandinaviërs in Engeland geweest
• Met munten uit Merov. Rijk + kommen Byz. Rijk
o Contacten in Europa
▪ Southend-on-Sea
• Graf Angelsaksische vorst (630)
o Grafkamer
▪ Versieringen nog aan haken
▪ Alles mee in graf
• Heiden en Christen
o 2 kruisjes onder hoofd
• Overgangsperiode
4. Taalkundig vlak: Taalrelicten
▪ Ontstaan huidige taalzones
8
