FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Module 1: Schizofreniespectrum en andere
psychotische stoornissen.
→ Over dit deel zullen de meeste punten toegekend zijn op het examen. Goed kennen!
1. Historisch overzicht
1.1. Periode 1: Willekeurige interventies
● Uit moreel oordeel (>Kerk): aanpak van ‘gekte’
→ Periode van willekeurige interventies, er zat geen enkele ratio achter.
Vooral gebaseerd op moreel oordeel = gekke mensen zijn gek door hun eigen schuld
en hebben geen moreel oordeel.
- Kerk ging ‘heksen’ vervolgen
- Kerk ging exorcisten opleiden om duivel uittredingen te doen
- Kerk zei dat men moest bidden tot heiligen. bv. Dymphna, was een plek voor
gekken.
● Er gebeurde is principe niks.
● ‘Chirurgijn babieren’ gingen ‘keisnijden’ doen. Ze dachten dat er keien in de hersenen zaten
en probeerden dit via ‘hersenboringen’ eruit te halen.
1.2. Aspecifieke bewaring: ‘Pest- en Dolhuizen’
● Enige doel = maatschappij beschermen
→ Men gingen mensen die pest hadden of ‘dol’ waren allemaal samen opsluiten
○ 1539: ‘tot Eeuwige dagen in gevangenis geketent ende versekert te worden’.
○ 1593: wedde: 3 ponden en 20 schellingen ‘om miserabelen cranksinnische’ personen
onderdak te geven (+per week 30 schellingen per patiënt).
1.3. Specifieke bewaring: “Asylum”
● Rond 1700
● Men ging de ‘gekken’ afzonderlijk in asielen stoppen.
● Enige doel:
○ Maatschappij beschermen
○ Eerste instelling ‘Bedlam’ (St. Bethlem’s Hospital London)
■ Aanvankelijk straf voor ‘immoraliteit’
■ Later (1700): ‘patiënten’
, ■ Organisatie (1734): zij die genezen konden worden/ zij die niet genezen
konden worden
1.4. Psychosezorg
● Residentieel verblijf
○ ‘Aangeleerde afhankelijkheid’
○ Verlies aan gezonde mentale capaciteiten en coping skills
○ Therapieën: oa koude baden, ergotherapie, bewegingstherapie, ‘bezig zijn’
● Belangrijke rol voor Dr. Guislain → Gent. Heeft dit gestart in samenwerking met de broeders
van liefde.
● Meeste mensen hadden een opstoot van de ziekte rond hun 18e levensjaar en zouden nooit
genezen. Bleven dus levenslang in de instelling.
● Mannen strikt gescheiden van vrouwen.
1.5. Electro-Convulsie-Therapie (elektroshock therapie)
● 1926: ‘insult is belangrijk’
○ ‘Epileptisch insult = aanval van epilepsie
○ Symptomen van schizofrenie waren na een aanval epilepsie enkele dagen
verdwenen
● 1937: ‘Cerletti’ (toestel voor electro shocks)
● Sinds 1940: curanseren (spierverslapping)
● Beroemde ECT patiënten
○ Ernest Hemingway
○ Vladimir Horowitz (pianist)
○ Lou Reed
● Nog steeds belangrijke behandeling (ook voor andere aandoeningen, zie verder in cursus)
1.6. Lobotomie
● Egas Moniz, Portugees → Neurochirurg
○ Heeft Nobelprijs geneeskunde gewonnen (1941)
● Gebruikte specifiek leukotoom via boorgat
● Effectief, maar bijwerkingen…
○ In rug geschoten door één van zijn gelobotomiseerde patiënten
● Ice-pick lobotomy
○ Freeman, uitvinder van de ‘snelle lobotomie’ (1945)
○ Gebruikte een ‘Ice Pick’ ipv een leukotoom
○ Onder lokale anesthesie ingebracht met een hamer
, ■ ‘this perforates skin, subcutaneous tissue, bone and meninges in a single
plunge.
→ Dit was de behandeling tot de jaren ‘50 à ‘60.
2. Symptomen
→ alle patiënten met schizofrenie hebben psychotische symptomen, maar er zijn
ook andere stoornissen die soms psychotische stoornissen hebben, maar soms ook
niet.
● Pathologie = schizofrenie & psychotische stoornissen
● Kernsymptoom = psychotische symptomen
● Behandeling = anti psychotica
● Afwijkingen in één of meer van de volgende vijf symptoomdomeinen:
○ wanen
○ hallucinaties
○ gedesorganiseerd denken
○ gedesorganiseerd of abnormale psychomotoriek
○ negatieve symptomen
→ Eerste drie zijn ‘positieve symptomen’
Begrip ‘positieve symptomen’ = symptomen die iemand anders niet heeft. Ze zijn er extra bij.
● Gedrag + … POSITIEVE SYMPTOMEN
● Biochemie: teveel aan dopamine in het limbisch systeem
, → Twee gebieden: (meso)limbisch systeem en frontaal (mesocorticaal)
2.1. Wanen
Definitie
● = denkstoornis
● Definitie: vaststaande overtuigingen die niet vatbaar zijn voor feiten die ermee in
tegenspraak zijn (= niet corrigeerbaar)
● Niet passend binnen cultuur of religie
○ bv. voodoo
● Zelden heeft de patiënt inzicht in zijn wanen !!
Frequent voorkomende wanen
● Achtervolgingswanen
○ = Iemand heeft de overtuiging dat hem of haar kwaad zal worden berokkend, dat hij
of zij zal worden aangevallen, door een persoon, organisatie of andere groep
mensen
○ Meest voorkomende waan
○ Wordt als zeer bedreigend ervaren door patiënt
○ Bv. film Hugo en Linda: Hugo denkt dat zijn moeder lid is van een geheime dienst en hem iets
wil aandoen
● Betrekkingswanen
○ = Iemand heeft de overtuiging dat bepaalde gebaren, opmerkingen, signalen uit de
omgeving enzovoort aan de betrokkene zelf gericht zijn
○ Bv. film Hugo en Linda: boodschap op TV is specifiek naar Hugo gericht
Minder frequent voorkomende wanen
● Grootheidswanen
Module 1: Schizofreniespectrum en andere
psychotische stoornissen.
→ Over dit deel zullen de meeste punten toegekend zijn op het examen. Goed kennen!
1. Historisch overzicht
1.1. Periode 1: Willekeurige interventies
● Uit moreel oordeel (>Kerk): aanpak van ‘gekte’
→ Periode van willekeurige interventies, er zat geen enkele ratio achter.
Vooral gebaseerd op moreel oordeel = gekke mensen zijn gek door hun eigen schuld
en hebben geen moreel oordeel.
- Kerk ging ‘heksen’ vervolgen
- Kerk ging exorcisten opleiden om duivel uittredingen te doen
- Kerk zei dat men moest bidden tot heiligen. bv. Dymphna, was een plek voor
gekken.
● Er gebeurde is principe niks.
● ‘Chirurgijn babieren’ gingen ‘keisnijden’ doen. Ze dachten dat er keien in de hersenen zaten
en probeerden dit via ‘hersenboringen’ eruit te halen.
1.2. Aspecifieke bewaring: ‘Pest- en Dolhuizen’
● Enige doel = maatschappij beschermen
→ Men gingen mensen die pest hadden of ‘dol’ waren allemaal samen opsluiten
○ 1539: ‘tot Eeuwige dagen in gevangenis geketent ende versekert te worden’.
○ 1593: wedde: 3 ponden en 20 schellingen ‘om miserabelen cranksinnische’ personen
onderdak te geven (+per week 30 schellingen per patiënt).
1.3. Specifieke bewaring: “Asylum”
● Rond 1700
● Men ging de ‘gekken’ afzonderlijk in asielen stoppen.
● Enige doel:
○ Maatschappij beschermen
○ Eerste instelling ‘Bedlam’ (St. Bethlem’s Hospital London)
■ Aanvankelijk straf voor ‘immoraliteit’
■ Later (1700): ‘patiënten’
, ■ Organisatie (1734): zij die genezen konden worden/ zij die niet genezen
konden worden
1.4. Psychosezorg
● Residentieel verblijf
○ ‘Aangeleerde afhankelijkheid’
○ Verlies aan gezonde mentale capaciteiten en coping skills
○ Therapieën: oa koude baden, ergotherapie, bewegingstherapie, ‘bezig zijn’
● Belangrijke rol voor Dr. Guislain → Gent. Heeft dit gestart in samenwerking met de broeders
van liefde.
● Meeste mensen hadden een opstoot van de ziekte rond hun 18e levensjaar en zouden nooit
genezen. Bleven dus levenslang in de instelling.
● Mannen strikt gescheiden van vrouwen.
1.5. Electro-Convulsie-Therapie (elektroshock therapie)
● 1926: ‘insult is belangrijk’
○ ‘Epileptisch insult = aanval van epilepsie
○ Symptomen van schizofrenie waren na een aanval epilepsie enkele dagen
verdwenen
● 1937: ‘Cerletti’ (toestel voor electro shocks)
● Sinds 1940: curanseren (spierverslapping)
● Beroemde ECT patiënten
○ Ernest Hemingway
○ Vladimir Horowitz (pianist)
○ Lou Reed
● Nog steeds belangrijke behandeling (ook voor andere aandoeningen, zie verder in cursus)
1.6. Lobotomie
● Egas Moniz, Portugees → Neurochirurg
○ Heeft Nobelprijs geneeskunde gewonnen (1941)
● Gebruikte specifiek leukotoom via boorgat
● Effectief, maar bijwerkingen…
○ In rug geschoten door één van zijn gelobotomiseerde patiënten
● Ice-pick lobotomy
○ Freeman, uitvinder van de ‘snelle lobotomie’ (1945)
○ Gebruikte een ‘Ice Pick’ ipv een leukotoom
○ Onder lokale anesthesie ingebracht met een hamer
, ■ ‘this perforates skin, subcutaneous tissue, bone and meninges in a single
plunge.
→ Dit was de behandeling tot de jaren ‘50 à ‘60.
2. Symptomen
→ alle patiënten met schizofrenie hebben psychotische symptomen, maar er zijn
ook andere stoornissen die soms psychotische stoornissen hebben, maar soms ook
niet.
● Pathologie = schizofrenie & psychotische stoornissen
● Kernsymptoom = psychotische symptomen
● Behandeling = anti psychotica
● Afwijkingen in één of meer van de volgende vijf symptoomdomeinen:
○ wanen
○ hallucinaties
○ gedesorganiseerd denken
○ gedesorganiseerd of abnormale psychomotoriek
○ negatieve symptomen
→ Eerste drie zijn ‘positieve symptomen’
Begrip ‘positieve symptomen’ = symptomen die iemand anders niet heeft. Ze zijn er extra bij.
● Gedrag + … POSITIEVE SYMPTOMEN
● Biochemie: teveel aan dopamine in het limbisch systeem
, → Twee gebieden: (meso)limbisch systeem en frontaal (mesocorticaal)
2.1. Wanen
Definitie
● = denkstoornis
● Definitie: vaststaande overtuigingen die niet vatbaar zijn voor feiten die ermee in
tegenspraak zijn (= niet corrigeerbaar)
● Niet passend binnen cultuur of religie
○ bv. voodoo
● Zelden heeft de patiënt inzicht in zijn wanen !!
Frequent voorkomende wanen
● Achtervolgingswanen
○ = Iemand heeft de overtuiging dat hem of haar kwaad zal worden berokkend, dat hij
of zij zal worden aangevallen, door een persoon, organisatie of andere groep
mensen
○ Meest voorkomende waan
○ Wordt als zeer bedreigend ervaren door patiënt
○ Bv. film Hugo en Linda: Hugo denkt dat zijn moeder lid is van een geheime dienst en hem iets
wil aandoen
● Betrekkingswanen
○ = Iemand heeft de overtuiging dat bepaalde gebaren, opmerkingen, signalen uit de
omgeving enzovoort aan de betrokkene zelf gericht zijn
○ Bv. film Hugo en Linda: boodschap op TV is specifiek naar Hugo gericht
Minder frequent voorkomende wanen
● Grootheidswanen
