Samenvatting
BESTUURSRECHT
2023-2024
,INHOUDSTAFEL
Deel I: Definitie, indeling, kenmerken en bronnen van het bestuursrecht ........................................ 8
Hoofdstuk 1. Definitie ..................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 2. Algemeen en bijzonder bestuursrecht .................................................................. 9
Hoofdstuk 3. Kenmerken van het bestuursrecht ...................................................................... 10
Afdeling 1. Uitzonderingsrecht of ius commune van de overheid? .................................................. 10
§1 Bestuursrecht onstaan als uitzonderingsrecht .............................................................................................. 10
§2 … maar in feite het ius commune van de overheid ................................................................................... 10
§3… maar met een blijvende interactie en met toepassing van het privaatrecht door de overheid ..... 10
§4… en een evolutie naar een ‘wederkerig bestuursrecht’? ......................................................................... 10
Afdeling 2. Fragmentarisch karakter van het bestuursrecht ............................................................. 11
Afdeling 3. Van een Belgisch naar een deelstatelijk bestuursrecht? ............................................... 11
Afdeling 4. Van een Belgisch naar een Europees bestuursrecht? .................................................... 11
Hoofdstuk 4. De bronnen van het bestuursrecht ...................................................................... 12
Afdeling 1. De ‘wortels’ van het bestuursrecht .................................................................................... 12
§1. Constitutionele waarden ............................................................................................................................... 12
A. Principe van de scheiding der machten (Montesqieu) .................................................................... 12
B. Rechtstaat- of rule of law-beginsel/rechtmatigheidsbeginsel ............................................................. 13
(1) De hiërarchie van de rechtsregels ................................................................................................... 13
(2) Patere legem quam ipse fecisti ........................................................................................................ 15
(3) De toegewezen aard van de bevoegdheden van de overheidsbesturen ............................... 15
(4) Delegatie van bevoegdheden (en de toewijzing/attributie van bevoegdheden) .................. 15
C. Democratiebeginsel .................................................................................................................................. 16
D. Neutraliteitsbeginsel ............................................................................................................................... 16
E. Duurzame ontwikkeling ............................................................................................................................. 16
§2. De beginselen van ‘good governance’ ..................................................................................................... 17
Afdeling 2. Formele bronnen van bestuursrecht ................................................................................. 17
§1. Opsomming..................................................................................................................................................... 17
§2. Een veelheid van regelgevers ...................................................................................................................... 17
§3. Internationaal en supranationaal recht ...................................................................................................... 17
§4. De grondwet (Zeer belangrijke rechtsbron) ................................................................................................ 18
§5. Bijzondere (meerderheids)wetten en samenwerkingsakkoorden............................................................ 18
§6. Wetten, decreten en ordonnanties ............................................................................................................. 18
§7. Reglementen en besluiten ............................................................................................................................ 18
§8. Pseudowetgeving .......................................................................................................................................... 19
§9. Rechtspraak .................................................................................................................................................... 19
§10. Algemene rechtsbeginselen/beginselen van behoorlijk bestuur........................................................... 20
§11. Gewoonte ..................................................................................................................................................... 20
WOOCLAP ............................................................................................................................................... 20
Deel II. De organisatie van de overheid.............................................................................................. 21
Hoofdstuk 1. De substatelijke gezagsorganisaties ................................................................... 21
Afdeling 1. Centralisatie en verzelfstandiging..................................................................................... 21
§1. Algemeen........................................................................................................................................................ 21
§2. Deconcentratie .............................................................................................................................................. 21
1
, §3. Decentralisatie ................................................................................................................................................ 22
§4. Overzicht ......................................................................................................................................................... 22
Afdeling 2. Bestuurlijk toezicht .............................................................................................................. 25
§1. Begripsomschrijving ........................................................................................................................................ 25
§2. Uitoefeningsvormen van bestuurlijk toezicht ............................................................................................... 25
A. Algemeen bestuurlijk toezicht............................................................................................................... 25
B. Bijzonder bestuurlijk toezicht ..................................................................................................................... 25
C. Dwangtoezicht ........................................................................................................................................... 26
D. Overzicht ................................................................................................................................................. 26
Afdeling 3. De verschillende soorten ‘overheid’ ................................................................................. 27
§1. Situering ........................................................................................................................................................... 27
§2. De administratieve overheid ......................................................................................................................... 27
A. Uitsluitingscriteria .................................................................................................................................... 28
B. Positieve criteria ......................................................................................................................................... 28
C. Poging tot synthese van de rechtspraak over de positieve criteria .................................................... 29
D. Oefeningen in de les.............................................................................................................................. 29
§3. De openbare dienst ....................................................................................................................................... 29
A. Begripsbepaling en -omschrijving ........................................................................................................ 29
B. De beginselen van de openbare dienst................................................................................................. 30
C. Aard van de betrekking tussen de openbare dienst en de gebruikers .............................................. 31
Hoofdstuk 2. De territoriale decentralisatie............................................................................... 32
Afdeling 1. Enkele constitutionele beginselen .................................................................................... 32
§1. Bevoegdheidsverdeling inzake de organieke regelgeving ...................................................................... 32
§2. Grondbeginselen voor de gemeentelijke en provinciale werking .......................................................... 32
§3. Bovenlokale besturen .................................................................................................................................... 33
A. Bovengemeentelijke besturen.............................................................................................................. 33
B. Intergemeentelijke samenwerking art. 162, laatste lid Gw. .................................................................. 33
§4. Andere grondwettelijke beginselen ............................................................................................................. 34
Afdeling 2. De provincies ...................................................................................................................... 34
§1. De provinciale taakstelling ............................................................................................................................ 34
A. Het provinciaal belang.......................................................................................................................... 34
B. Burgerparticipatie ...................................................................................................................................... 34
§2. De bestuursorganen....................................................................................................................................... 34
A. De provincieraad ................................................................................................................................... 35
B. De deputatie .............................................................................................................................................. 35
C. De gouverneur ........................................................................................................................................... 36
Afdeling 3. De gemeente en het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn (OCMW) ..... 36
§1. De taakstelling ................................................................................................................................................ 37
A. De taak van de gemeente ................................................................................................................... 37
Wooclap/voorbeelden ......................................................................................................................... 37
B. De taak van het OCMW ........................................................................................................................... 38
§2. De bestuursorganen....................................................................................................................................... 38
A. De gemeente- en OCMW-raad ........................................................................................................... 39
B. Het college van burgemeester en schepenen en vast bureau .......................................................... 40
C. De burgemeester ....................................................................................................................................... 41
D. Bijzonder comité voor sociale dienst (BCSD) ...................................................................................... 41
§3. Personeel ......................................................................................................................................................... 41
Wooclap .................................................................................................................................................. 42
Deel III: Instrumentarium van de overheid .......................................................................................... 45
Hoofdstuk 1. De actiemiddelen van de overheid .................................................................... 45
2
, Afdeling 1. Algemeen ............................................................................................................................ 45
§1. Tweewegenleer .............................................................................................................................................. 45
§2. Beperkingen aan het privaatrechtelijk overheidsoptreden ...................................................................... 45
Afdeling 2. De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR) ........................................................... 46
§1. Begripsbepaling .............................................................................................................................................. 46
A. Omschrijving ........................................................................................................................................... 46
B. Indeling........................................................................................................................................................ 47
§2. Kenmerken van de eenzijdige bestuursrechtshandeling .......................................................................... 49
A. Verbindende kracht .............................................................................................................................. 49
B. Vermoeden van wettigheid ..................................................................................................................... 49
C. Uitvoerbare kracht ..................................................................................................................................... 49
§3. De werking ratione temporis van de eenzijdige bestuursrechtshandeling ............................................. 49
A. Algemeen ............................................................................................................................................... 49
B. De intrekking en opheffing van bestuurshandelingen .......................................................................... 50
Afdeling 3. De overheidsovereenkomst............................................................................................... 50
§1. Begrip en indeling........................................................................................................................................... 50
§2. Enkele algemene principes voor het sluiten van overeenkomsten door overheid ............................... 51
Wooclap .................................................................................................................................................. 52
Afdeling 4. De afsplitsbare akte ............................................................................................................ 53
Hoofdstuk 2. De goederen van de overheid ............................................................................ 54
Afdeling 1. Inleiding ............................................................................................................................... 54
Afdeling 2. Onteigening, opeising en openbare erfdienstbaarheden ............................................. 54
§1. Onteigening .................................................................................................................................................... 54
§2. Opeising........................................................................................................................................................... 54
§3. Openbare erfdienstbaarheden.................................................................................................................... 57
Afdeling 3. Het regime der domeingoederen ..................................................................................... 57
§1. Situering van het rechtsvraagstuk ................................................................................................................ 57
§2. De domeingoederen ..................................................................................................................................... 57
A. Een eigen rechtsregime ........................................................................................................................ 57
B. Goederen van het openbaar domein ................................................................................................... 58
C. Goederen van het privaat domein ......................................................................................................... 58
D. Beslagregeling voor de goederen van de overheid art. 1412bis Ger.W. ....................................... 59
E. Ingebruikneming van openbare domeingoederen.............................................................................. 59
F. Nieuw Burgerlijk Wetboek ‘Goederen’ ................................................................................................... 59
Hoofdstuk 3. Overheidsopdrachten .......................................................................................... 60
Afdeling 1. Algemeen ............................................................................................................................ 60
§1. Inleiding ........................................................................................................................................................... 60
§2. Huidige wetgeving ......................................................................................................................................... 60
Afdeling 2. Beginselen ........................................................................................................................... 61
Afdeling 3. Toepassingsgebied (van overheidsopdrachten in klassieke sector) ........................... 61
§1. Ratione personae ........................................................................................................................................... 61
§2. Rationae materiae ......................................................................................................................................... 62
Afdeling 4. De wijzen van gunning ....................................................................................................... 62
§1. Algemeen........................................................................................................................................................ 62
A. Overzicht van de gunninsprocedures art. 35-42 Overheidsopdrachtenwet .................................. 62
B. Openbare en niet-openbare dialoog .................................................................................................... 63
§2. Het beroep op een procedure met mogelijkheid tot onderhandelingen .............................................. 63
3
, C. Mededingingsproceedure met onderhandeling .................................................................................. 63
D. Vereenvoudigde onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking .................... 64
E. Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking ................................................. 64
§3. De concurrentiegerichte dialoog ................................................................................................................ 64
§4. Overheidsopdrachten van beperkte waarde............................................................................................ 64
Afdeling 5. Verloop van de procedure ................................................................................................ 65
Hoofdstuk 4. Overheidspersoneel .............................................................................................. 68
Afdeling 1. De ontstentenis van een uniform ambtenarenrecht ....................................................... 69
§1. Verschillen naargelang de tewerkstellende overheid............................................................................... 69
§2. Verschillen naargelang de rechtstoestand van het overheidspersoneel: statutair (“ambtenaar”) of
contractueel ......................................................................................................................................................... 70
A. Rechtstoestand van het overheidspersoneel: algemeen ................................................................ 70
B. Belang van het onderscheid tussen statutaire en contractuele tewerkstelling ................................. 71
Afdeling 2. Krachtlijnen van het ambtenarenrecht ............................................................................ 72
§1. Preliminair: de principiële bevoegdheid van de uitvoerende macht ..................................................... 72
§2. Het materieel ambtenarenrecht .................................................................................................................. 72
A. Aanwerving ............................................................................................................................................. 73
B. Rechten en plichten, nevenactiviteiten en onverenigbaarheden ..................................................... 74
C. Evaluatie ..................................................................................................................................................... 74
D. Bevordering ............................................................................................................................................. 74
E. Tuchtrecht en ordemaatregelen ............................................................................................................. 75
Algemeen....................................................................................................................................................... 75
Onderscheid .................................................................................................................................................. 76
Belangrijkste tuchtrechtelijke procedureaspecten ................................................................................... 77
Toepassing bij wijze van illustratie: tucht bij lokale besturen art 198-216 DLB ......................................... 77
F. Ambtsbeëindiging ..................................................................................................................................... 79
Hoofdstuk 5. Bestuurlijke handhaving ....................................................................................... 80
Afdeling 1. Handhaving: begrip, doel en vormen .............................................................................. 80
§1. Begrip ‘handhaving’is zeer ruim ................................................................................................................... 80
§2. Doel(stellingen) van handhaving ................................................................................................................. 80
§3. Vormen van handhaving .............................................................................................................................. 81
A. Principiële keuzevrijheid tussen strafrechtelijke en bestuurlijke handhaving .................................. 81
B. Naar een meer ‘gewapend’ bestuursrecht ........................................................................................... 82
C. Privaatrechtelijke handhaving ................................................................................................................. 82
Afdeling 2. Kenmerken van de bestuurlijke handhaving .................................................................. 83
Afdeling 3. Instrumenten van de bestuurlijke handhaving ................................................................ 83
Afdeling 4. Actoren in de bestuurlijke handhaving ............................................................................ 86
Afdeling 5. Rechtsbescherming tegen de bestuurlijke handhaving ................................................ 86
§1. Een versplinterde rechtsbescherming.......................................................................................................... 86
§2. Invloed van artikel 6 EVRM op de rechtsbescherming .............................................................................. 87
Deel IV. Rechtsbescherming tegen de overheid ............................................................................... 88
Hoofdstuk 1. De preventieve rechtsbescherming .................................................................... 88
Afdeling 1. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur (BBB) ...................................................... 88
§1. Begrip en plaats in de hiërarchie der rechtsnormen ................................................................................. 88
A. Begrip ....................................................................................................................................................... 88
B. Onderscheid ............................................................................................................................................... 88
C. Plaats in de hiërarchie van de normen ................................................................................................... 89
4
, §2. Procedurele vs. materiële beginselen van behoorlijk bestuur .................................................................. 89
§3. Oplijsting van de beginselen van behoorlijk bestuur ................................................................................. 90
A. Zorgvuldigheidsbeginsel ........................................................................................................................ 90
B. Hoorplicht ................................................................................................................................................... 91
C. Onpartijdigheids- (en onafhankelijkheids)beginsel ............................................................................... 92
D. Motiveringsbeginsel ............................................................................................................................... 94
E. Redelijkheids- (en evenredigheids)beginsel ........................................................................................... 94
F. Gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel ............................................................................................... 95
G. Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel ........................................................................................ 95
H. Redelijketermijneis .................................................................................................................................. 96
§4. Beginselen van behoorlijk burgerschap ...................................................................................................... 97
Afdeling 2. Verplichting tot formele motivering .................................................................................. 97
§1. Situering en verhouding ten aanzien van de materiële motiveringsplicht ............................................. 98
§2. Ratio en doelstellingen van de Wet Motivering Bestuurshandelingen .................................................... 98
§3. Bevoegdheidsverdeling op het vlak van de formele motivering............................................................. 98
§4. Toepassingsgebied......................................................................................................................................... 99
§5. Draagwijdte .................................................................................................................................................... 99
§6. Uitzonderingen op de formele motiveringsplicht ..................................................................................... 100
§7. Gevolgen bij niet-naleving van de formele motiveringsplicht ............................................................... 101
§8. Oefeningen ................................................................................................................................................... 101
Afdeling 3. Openbaarheid van bestuur(sdocumenten) .................................................................. 102
§1. Grondslag ...................................................................................................................................................... 102
A. Grondrecht ........................................................................................................................................... 102
B. Uitvoeringsregelgeving ........................................................................................................................... 102
§2. Onderscheid actieve en passieve openbaarheid van bestuur ............................................................. 103
§3. Bespreking van de toepasselijke regelgeving (WOB en + Vlaams Bestuursdecreet) .......................... 103
A. Ten aanzien van wie ............................................................................................................................ 103
B. Ten voordele van wie .............................................................................................................................. 104
C. Ten aanzien van wat kan openbaarheid worden gevraagd? .......................................................... 104
D. Wat kan er worden gevraagd............................................................................................................ 105
E. Hoe gebeurt de aanvraag: modaliteiten en beroepsmogelijkheden ............................................. 105
F. Uitzonderingen op de openbaarheid ................................................................................................... 106
G. Specifieke categorie van milieu-informatie ...................................................................................... 108
Hoofdstuk 2. De curatieve rechtsbescherming ...................................................................... 109
Afdeling 1. Rechtsbescherming via interne klachtenbehandeling en ombudsdiensten ............. 110
Afdeling 2. Rechtsbescherming via Bestuurlijke beroepen ............................................................. 110
§1. Begrip en kenmerken ................................................................................................................................... 110
§2. Vormen van bestuurlijk beroep .................................................................................................................. 111
A. Indeling naargelang de aard van de beroepsinstantie ................................................................. 111
Het willig of oneigenlijk beroep.................................................................................................................. 111
Het hiërarchisch beroep of het beroep bij de hiërarchische overheid ................................................ 112
Het beroep bij de toezichthoudende overheid ...................................................................................... 112
C. Indeling naargelang het beroep al dan niet “georganiseerd” is...................................................... 113
Het georganiseerd bestuurlijk beroep ...................................................................................................... 113
Afdeling 3. Jurisdictionele beroepen ................................................................................................. 113
§1. Kenmerken .................................................................................................................................................... 113
§2. Rechtsmachtverdeling ................................................................................................................................ 114
A. Geschillen .............................................................................................................................................. 114
B. Link met het onderscheid tussen de gebonden en de discretionaire bevoegdheid ..................... 114
C. Gevolgen voor rechtsmachtverdeling ................................................................................................. 114
5
, D. Conflicten van attributie ..................................................................................................................... 115
§3. Rechtsbescherming door de gewone rechter ......................................................................................... 115
§4. Rechtsbescherming door de bestuursrechter .......................................................................................... 116
A. Rechtsbescherming door de Raad van State .................................................................................. 116
(1) Het annulatieberoep en het bestuurlijk kort geding .................................................................... 117
Situering en omschrijving......................................................................................................................... 117
Voorwaarden ........................................................................................................................................... 117
Gevolgen van schorsings- en vernietigingsarresten ............................................................................ 118
Bestuurlijke lus ........................................................................................................................................... 119
(2) Het cassatieberoep (RvS als cassatierechter) .............................................................................. 119
B. Andere bestuurlijke rechtscolleges ........................................................................................................ 119
Afdeling 4. Alternatieve conflictoplossing met de overheid ........................................................... 119
Hoofdstuk 1. Hervorming van de RvS ...................................................................................... 120
Afdeling 1. Inleiding en context.......................................................................................................... 120
Afdeling 2. Inhoudelijke hervormong afdeling Bestuursrechtspraak ............................................. 121
§1. Inkorten van de doorlooptermijn van de procedures ten gronde ........................................................ 121
§2. Energietransitiedossiers ................................................................................................................................ 121
§3. Hervorming van de schorsingsprocedure ................................................................................................. 121
§4. (Her)invoering van de beslissing tot herstel ............................................................................................... 121
Afdeling 3. Inhoudelijk hervorming van de afdeling Wetgeving .................................................... 122
Afdeling 4. Slot ...................................................................................................................................... 122
Hoofdstuk 2. Bestuurlijke handhaving ..................................................................................... 122
Afdeling 1. Inleiding en context.......................................................................................................... 122
Afdeling 2. Systematiek (tijdlijn) cf. foto’s uit het gastcollege ......................................................... 123
Hoofdstuk 3. Specifieke topics ................................................................................................. 124
Rechtsbescherming a posteriori ......................................................................................................... 125
Hoofdstuk 1. Inleiding ................................................................................................................ 125
Hoofdstuk 2. Administratieve rechtsbescherming ................................................................. 125
Hoofdstuk 3. Politieke rechtsbescherming .............................................................................. 127
6
,LES 1 – 29/09
Vooraf: wat is ‘het bestuursrecht’?
• Bestuursrecht = het geheel van regels die de organisatie, bevoegdheden en werking beheersen van
de organen die (in beginsel) tot de uitvoerende macht behoren (werkdefinitie)
• Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
• De overheid treedt op in het rechtsverkeer via eenzijdige beslissingen
Bv. hoe een gemeenteraad/schepen verkozen wordt, sancties die opgelegd worden in kader van
hooliganisme (voetbal), welke regels een marktkramer moet volgen om op de markt te mogen
staan, mensen die een terras wil plaatsen in horeca-context zullen ook onderworpen zijn aan
bestuursregels, benoemingen van ambtenaren, overheidsopdrachten, de aanleg van de
Oosterweel in Antwerpen bevat heel veel bestuursrechtelijke issues,…
Structuur van de syllabus
Deel I. Definitie, indeling, kenmerken en bronnen van het bestuursrecht
Deel II. Organisatie van de overheid
• Wat valt er allemaal onder “de overheid”?
o Centralisatie en verzelfstandiging, wat is dat?
§ Autonomie geven aan een bepaalde instelling met mogelijkheid voor een entiteit
om controle uit te oefenen
o Bestuurlijk toezicht
§ Controle die een hogere overheid kan uitoefenen op een andere overheid, zonder
sprake van een hiërarchische relatie
o De soorten van overheid
• De territoriale decentralisatie
o De provincies
o De gemeenten
o OCMW
Deel III. Instrumentarium van de overheid
• De eenzijdig bestuurlijke rechtshandeling (EBR) (!)
• De overheidscontracten bv. statuut of arbeidscontract
• De goederen van de overheid
• Overheidsopdrachten
• Overheidspersoneel
• Bestuurlijke handhaving (focus: Gas)
Deel IV. Rechtsbescherming tegen de overheid
• Preventieve rechtsbescherming bv. beginselen van behoorlijk bestuur (BBB), motivering van
bestuurshandelingen, openbaarheid van bestuur
• Curatieve rechtsbescherming bv. klachtenrecht en ombudsdiensten, bestuurlijke beroepen,
jurisdictionele beroepen (RvS), alternatieve geschillenbeslechting
7
, DEEL I: DEFINITIE, INDELING, KENMERKEN EN BRONNEN VAN HET BESTUURSRECHT
HOOFDSTUK 1. DEFINITIE
Onderscheid privaat vs. publiek recht
Privaat recht Publiek recht
Tussen private personen Tussen overheden onderling
Tussen overheid en private personen
Beoogt de regeling van private belangen ó Beoogt de organisatie en werking v/d overheden
Reguleert het algemeen belang en het beheer van
de openbare diensten
Bv. burgerlijk recht, arbeidsrecht, handelsrecht, Bv. staatsrecht, bestuursrecht, fiscaal recht, straf-
vennootschapsrecht, gerechtelijk recht,… recht,…
Publiekrecht = staatsrecht + bestuursrecht
Staatsrecht = het geheel van rechtsregels die de essentiële werking van de staat regelen en de
bevoegdheid van haar instelling bv. regels over de structuur van de staat, de werking van de democratie
en de wetgevende functies, de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers,…
Bestuursrecht = het geheel van geschreven en ongeschreven rechtsregels met betrekking tot de
organisatie, bevoegdheden en werking van ‘het bestuur’, incl. de rechtsbescherming van de bestuurde
tegen het bestuurlijk optreden
Essentiëel element in de definitie van het bestuursrecht: ‘het bestuur’ (tweevoudige betekenis)
1. Organiek benadering: besturen als instelling
• Het bestuur = het geheel van instellingen dat met de realisatie van overheidstaken belast is
o Gaat over de administratieve overheid, haar werking en organen
o Opgericht krachtens de Grondwet
• Organieke overheidsoptreden = de organen van de UM (in ruime zin) die normatief optreden,
besluiten nemen met een individuele strekking of een taak van geschilbeslechting op zich nemen
o Gaat over de handeling en de werking van overheden
o Ruime zin bv. ook de FOD’s, Vlaamse IVA’s en EVA’s, gemeenten, parastatalen…
2. Functionele benadering: besturen als activiteit
• Het bestuur = het eenzijdig uitoefenen v/d beslissingsmacht in het kader van het algemeen belang
o Gaat over het besturen/de beleidsvoering en de besluitvorming
• Functionele overheidsoptreden = de organen van de WM, RM of niet-overheden die een taak van
‘bestuur’ of ‘uitvoering’ uitoefenen
o Gevolg: instellingen die volgens het organieke criterium niet bij het bestuur horen kunnen
soms wel optreden als bestuur in de functionele zin van het woord
Bv. de Kamer van Volksvertegenwoordigers + de RvS: zijn volgens het organieke criterium
geen deel van de bestuurlijke macht (deel van de UM en van de RM) MAAR als zij
beslissingen nemen tot het sluiten van (overheids)contracten, tuchtbeslissingen ten aanzien
van hun personeel of over hun werking als dusdanig zijn ze volgens het functioneel criterium
wel deel van het bestuur
8
, o Gevolg: bepaalde private personen krijgen soms de macht om eenzijdige beslissingen te
nemen in het algemeen belang
Bv. examenbeslissingen van vrije onderwijsinstellingen (zoals KUL): zijn functionele overheden
voor de beslissingen die opgedragen zijn tot de bevoegdheid van die instellingen
Bv. keuringsbewijzen afgeleverd door erkende auto-keuringsinstellingen: zijn private VZW’s
MAAR zij op als overheid in de functionele zin van het woord als ze beslissen om je auto al
dan niet door de keuring te laten
HOOFDSTUK 2. ALGEMEEN EN BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht vs. bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht Bijzonder (of specifiek) bestuursrecht
De werking van het overheidsoptreden, de Is een verzamelnaam voor diverse sectorale
eigenlijke organisatie van de overheid, de regelingen binnen het bestuursrecht
rechtsbescherming tegen de overheid, het
overheidsgoederenrecht en de regels
inzake het overheidspersoneel ó
Betreft de algemene beginselen die het Betreft vaak een zeer technische en gedetailleerde
globale bestuursrecht regelen regelgeving, met een eigen begrippensystematiek
en werking)
Cursus 2e bachelor Keuzevakken in master
Bv. BBB, RvS, overheidsgoederen, Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht,
overheidscontracten, overheidspersoneel,... onderwijsrecht,...
!! Staan niet los van elkaar à beïnvloeden elkaar intens
• Invloed van het algemeen bestuursrecht op het bijzonder bestuursrecht
o Bevat de basisbeginselen voor het bijzonder bestuursrecht
o Heeft een aanvullende werking = waar het bijzonder bestuursrecht geen afwijkende regeling
heeft geldt het algemeen bestuursrecht
• Invloed van het bijzonder bestuursrecht op het algemeen bestuursrecht
o Specifieke theorieën ontwikkeld in het kader van het bijzonder bestuursrecht gaan soms deel
uitmaken van het algemeen bestuursrecht
o Sommige delen van het bijzonder bestuursrecht worden opnieuw samengebracht onder
meer algemene noemers bv. het Omgevingsrecht = een groepering van het recht van de
ruimtelijke ordening, het milieurecht en het erfgoedrecht
9
BESTUURSRECHT
2023-2024
,INHOUDSTAFEL
Deel I: Definitie, indeling, kenmerken en bronnen van het bestuursrecht ........................................ 8
Hoofdstuk 1. Definitie ..................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 2. Algemeen en bijzonder bestuursrecht .................................................................. 9
Hoofdstuk 3. Kenmerken van het bestuursrecht ...................................................................... 10
Afdeling 1. Uitzonderingsrecht of ius commune van de overheid? .................................................. 10
§1 Bestuursrecht onstaan als uitzonderingsrecht .............................................................................................. 10
§2 … maar in feite het ius commune van de overheid ................................................................................... 10
§3… maar met een blijvende interactie en met toepassing van het privaatrecht door de overheid ..... 10
§4… en een evolutie naar een ‘wederkerig bestuursrecht’? ......................................................................... 10
Afdeling 2. Fragmentarisch karakter van het bestuursrecht ............................................................. 11
Afdeling 3. Van een Belgisch naar een deelstatelijk bestuursrecht? ............................................... 11
Afdeling 4. Van een Belgisch naar een Europees bestuursrecht? .................................................... 11
Hoofdstuk 4. De bronnen van het bestuursrecht ...................................................................... 12
Afdeling 1. De ‘wortels’ van het bestuursrecht .................................................................................... 12
§1. Constitutionele waarden ............................................................................................................................... 12
A. Principe van de scheiding der machten (Montesqieu) .................................................................... 12
B. Rechtstaat- of rule of law-beginsel/rechtmatigheidsbeginsel ............................................................. 13
(1) De hiërarchie van de rechtsregels ................................................................................................... 13
(2) Patere legem quam ipse fecisti ........................................................................................................ 15
(3) De toegewezen aard van de bevoegdheden van de overheidsbesturen ............................... 15
(4) Delegatie van bevoegdheden (en de toewijzing/attributie van bevoegdheden) .................. 15
C. Democratiebeginsel .................................................................................................................................. 16
D. Neutraliteitsbeginsel ............................................................................................................................... 16
E. Duurzame ontwikkeling ............................................................................................................................. 16
§2. De beginselen van ‘good governance’ ..................................................................................................... 17
Afdeling 2. Formele bronnen van bestuursrecht ................................................................................. 17
§1. Opsomming..................................................................................................................................................... 17
§2. Een veelheid van regelgevers ...................................................................................................................... 17
§3. Internationaal en supranationaal recht ...................................................................................................... 17
§4. De grondwet (Zeer belangrijke rechtsbron) ................................................................................................ 18
§5. Bijzondere (meerderheids)wetten en samenwerkingsakkoorden............................................................ 18
§6. Wetten, decreten en ordonnanties ............................................................................................................. 18
§7. Reglementen en besluiten ............................................................................................................................ 18
§8. Pseudowetgeving .......................................................................................................................................... 19
§9. Rechtspraak .................................................................................................................................................... 19
§10. Algemene rechtsbeginselen/beginselen van behoorlijk bestuur........................................................... 20
§11. Gewoonte ..................................................................................................................................................... 20
WOOCLAP ............................................................................................................................................... 20
Deel II. De organisatie van de overheid.............................................................................................. 21
Hoofdstuk 1. De substatelijke gezagsorganisaties ................................................................... 21
Afdeling 1. Centralisatie en verzelfstandiging..................................................................................... 21
§1. Algemeen........................................................................................................................................................ 21
§2. Deconcentratie .............................................................................................................................................. 21
1
, §3. Decentralisatie ................................................................................................................................................ 22
§4. Overzicht ......................................................................................................................................................... 22
Afdeling 2. Bestuurlijk toezicht .............................................................................................................. 25
§1. Begripsomschrijving ........................................................................................................................................ 25
§2. Uitoefeningsvormen van bestuurlijk toezicht ............................................................................................... 25
A. Algemeen bestuurlijk toezicht............................................................................................................... 25
B. Bijzonder bestuurlijk toezicht ..................................................................................................................... 25
C. Dwangtoezicht ........................................................................................................................................... 26
D. Overzicht ................................................................................................................................................. 26
Afdeling 3. De verschillende soorten ‘overheid’ ................................................................................. 27
§1. Situering ........................................................................................................................................................... 27
§2. De administratieve overheid ......................................................................................................................... 27
A. Uitsluitingscriteria .................................................................................................................................... 28
B. Positieve criteria ......................................................................................................................................... 28
C. Poging tot synthese van de rechtspraak over de positieve criteria .................................................... 29
D. Oefeningen in de les.............................................................................................................................. 29
§3. De openbare dienst ....................................................................................................................................... 29
A. Begripsbepaling en -omschrijving ........................................................................................................ 29
B. De beginselen van de openbare dienst................................................................................................. 30
C. Aard van de betrekking tussen de openbare dienst en de gebruikers .............................................. 31
Hoofdstuk 2. De territoriale decentralisatie............................................................................... 32
Afdeling 1. Enkele constitutionele beginselen .................................................................................... 32
§1. Bevoegdheidsverdeling inzake de organieke regelgeving ...................................................................... 32
§2. Grondbeginselen voor de gemeentelijke en provinciale werking .......................................................... 32
§3. Bovenlokale besturen .................................................................................................................................... 33
A. Bovengemeentelijke besturen.............................................................................................................. 33
B. Intergemeentelijke samenwerking art. 162, laatste lid Gw. .................................................................. 33
§4. Andere grondwettelijke beginselen ............................................................................................................. 34
Afdeling 2. De provincies ...................................................................................................................... 34
§1. De provinciale taakstelling ............................................................................................................................ 34
A. Het provinciaal belang.......................................................................................................................... 34
B. Burgerparticipatie ...................................................................................................................................... 34
§2. De bestuursorganen....................................................................................................................................... 34
A. De provincieraad ................................................................................................................................... 35
B. De deputatie .............................................................................................................................................. 35
C. De gouverneur ........................................................................................................................................... 36
Afdeling 3. De gemeente en het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn (OCMW) ..... 36
§1. De taakstelling ................................................................................................................................................ 37
A. De taak van de gemeente ................................................................................................................... 37
Wooclap/voorbeelden ......................................................................................................................... 37
B. De taak van het OCMW ........................................................................................................................... 38
§2. De bestuursorganen....................................................................................................................................... 38
A. De gemeente- en OCMW-raad ........................................................................................................... 39
B. Het college van burgemeester en schepenen en vast bureau .......................................................... 40
C. De burgemeester ....................................................................................................................................... 41
D. Bijzonder comité voor sociale dienst (BCSD) ...................................................................................... 41
§3. Personeel ......................................................................................................................................................... 41
Wooclap .................................................................................................................................................. 42
Deel III: Instrumentarium van de overheid .......................................................................................... 45
Hoofdstuk 1. De actiemiddelen van de overheid .................................................................... 45
2
, Afdeling 1. Algemeen ............................................................................................................................ 45
§1. Tweewegenleer .............................................................................................................................................. 45
§2. Beperkingen aan het privaatrechtelijk overheidsoptreden ...................................................................... 45
Afdeling 2. De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR) ........................................................... 46
§1. Begripsbepaling .............................................................................................................................................. 46
A. Omschrijving ........................................................................................................................................... 46
B. Indeling........................................................................................................................................................ 47
§2. Kenmerken van de eenzijdige bestuursrechtshandeling .......................................................................... 49
A. Verbindende kracht .............................................................................................................................. 49
B. Vermoeden van wettigheid ..................................................................................................................... 49
C. Uitvoerbare kracht ..................................................................................................................................... 49
§3. De werking ratione temporis van de eenzijdige bestuursrechtshandeling ............................................. 49
A. Algemeen ............................................................................................................................................... 49
B. De intrekking en opheffing van bestuurshandelingen .......................................................................... 50
Afdeling 3. De overheidsovereenkomst............................................................................................... 50
§1. Begrip en indeling........................................................................................................................................... 50
§2. Enkele algemene principes voor het sluiten van overeenkomsten door overheid ............................... 51
Wooclap .................................................................................................................................................. 52
Afdeling 4. De afsplitsbare akte ............................................................................................................ 53
Hoofdstuk 2. De goederen van de overheid ............................................................................ 54
Afdeling 1. Inleiding ............................................................................................................................... 54
Afdeling 2. Onteigening, opeising en openbare erfdienstbaarheden ............................................. 54
§1. Onteigening .................................................................................................................................................... 54
§2. Opeising........................................................................................................................................................... 54
§3. Openbare erfdienstbaarheden.................................................................................................................... 57
Afdeling 3. Het regime der domeingoederen ..................................................................................... 57
§1. Situering van het rechtsvraagstuk ................................................................................................................ 57
§2. De domeingoederen ..................................................................................................................................... 57
A. Een eigen rechtsregime ........................................................................................................................ 57
B. Goederen van het openbaar domein ................................................................................................... 58
C. Goederen van het privaat domein ......................................................................................................... 58
D. Beslagregeling voor de goederen van de overheid art. 1412bis Ger.W. ....................................... 59
E. Ingebruikneming van openbare domeingoederen.............................................................................. 59
F. Nieuw Burgerlijk Wetboek ‘Goederen’ ................................................................................................... 59
Hoofdstuk 3. Overheidsopdrachten .......................................................................................... 60
Afdeling 1. Algemeen ............................................................................................................................ 60
§1. Inleiding ........................................................................................................................................................... 60
§2. Huidige wetgeving ......................................................................................................................................... 60
Afdeling 2. Beginselen ........................................................................................................................... 61
Afdeling 3. Toepassingsgebied (van overheidsopdrachten in klassieke sector) ........................... 61
§1. Ratione personae ........................................................................................................................................... 61
§2. Rationae materiae ......................................................................................................................................... 62
Afdeling 4. De wijzen van gunning ....................................................................................................... 62
§1. Algemeen........................................................................................................................................................ 62
A. Overzicht van de gunninsprocedures art. 35-42 Overheidsopdrachtenwet .................................. 62
B. Openbare en niet-openbare dialoog .................................................................................................... 63
§2. Het beroep op een procedure met mogelijkheid tot onderhandelingen .............................................. 63
3
, C. Mededingingsproceedure met onderhandeling .................................................................................. 63
D. Vereenvoudigde onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking .................... 64
E. Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking ................................................. 64
§3. De concurrentiegerichte dialoog ................................................................................................................ 64
§4. Overheidsopdrachten van beperkte waarde............................................................................................ 64
Afdeling 5. Verloop van de procedure ................................................................................................ 65
Hoofdstuk 4. Overheidspersoneel .............................................................................................. 68
Afdeling 1. De ontstentenis van een uniform ambtenarenrecht ....................................................... 69
§1. Verschillen naargelang de tewerkstellende overheid............................................................................... 69
§2. Verschillen naargelang de rechtstoestand van het overheidspersoneel: statutair (“ambtenaar”) of
contractueel ......................................................................................................................................................... 70
A. Rechtstoestand van het overheidspersoneel: algemeen ................................................................ 70
B. Belang van het onderscheid tussen statutaire en contractuele tewerkstelling ................................. 71
Afdeling 2. Krachtlijnen van het ambtenarenrecht ............................................................................ 72
§1. Preliminair: de principiële bevoegdheid van de uitvoerende macht ..................................................... 72
§2. Het materieel ambtenarenrecht .................................................................................................................. 72
A. Aanwerving ............................................................................................................................................. 73
B. Rechten en plichten, nevenactiviteiten en onverenigbaarheden ..................................................... 74
C. Evaluatie ..................................................................................................................................................... 74
D. Bevordering ............................................................................................................................................. 74
E. Tuchtrecht en ordemaatregelen ............................................................................................................. 75
Algemeen....................................................................................................................................................... 75
Onderscheid .................................................................................................................................................. 76
Belangrijkste tuchtrechtelijke procedureaspecten ................................................................................... 77
Toepassing bij wijze van illustratie: tucht bij lokale besturen art 198-216 DLB ......................................... 77
F. Ambtsbeëindiging ..................................................................................................................................... 79
Hoofdstuk 5. Bestuurlijke handhaving ....................................................................................... 80
Afdeling 1. Handhaving: begrip, doel en vormen .............................................................................. 80
§1. Begrip ‘handhaving’is zeer ruim ................................................................................................................... 80
§2. Doel(stellingen) van handhaving ................................................................................................................. 80
§3. Vormen van handhaving .............................................................................................................................. 81
A. Principiële keuzevrijheid tussen strafrechtelijke en bestuurlijke handhaving .................................. 81
B. Naar een meer ‘gewapend’ bestuursrecht ........................................................................................... 82
C. Privaatrechtelijke handhaving ................................................................................................................. 82
Afdeling 2. Kenmerken van de bestuurlijke handhaving .................................................................. 83
Afdeling 3. Instrumenten van de bestuurlijke handhaving ................................................................ 83
Afdeling 4. Actoren in de bestuurlijke handhaving ............................................................................ 86
Afdeling 5. Rechtsbescherming tegen de bestuurlijke handhaving ................................................ 86
§1. Een versplinterde rechtsbescherming.......................................................................................................... 86
§2. Invloed van artikel 6 EVRM op de rechtsbescherming .............................................................................. 87
Deel IV. Rechtsbescherming tegen de overheid ............................................................................... 88
Hoofdstuk 1. De preventieve rechtsbescherming .................................................................... 88
Afdeling 1. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur (BBB) ...................................................... 88
§1. Begrip en plaats in de hiërarchie der rechtsnormen ................................................................................. 88
A. Begrip ....................................................................................................................................................... 88
B. Onderscheid ............................................................................................................................................... 88
C. Plaats in de hiërarchie van de normen ................................................................................................... 89
4
, §2. Procedurele vs. materiële beginselen van behoorlijk bestuur .................................................................. 89
§3. Oplijsting van de beginselen van behoorlijk bestuur ................................................................................. 90
A. Zorgvuldigheidsbeginsel ........................................................................................................................ 90
B. Hoorplicht ................................................................................................................................................... 91
C. Onpartijdigheids- (en onafhankelijkheids)beginsel ............................................................................... 92
D. Motiveringsbeginsel ............................................................................................................................... 94
E. Redelijkheids- (en evenredigheids)beginsel ........................................................................................... 94
F. Gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel ............................................................................................... 95
G. Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel ........................................................................................ 95
H. Redelijketermijneis .................................................................................................................................. 96
§4. Beginselen van behoorlijk burgerschap ...................................................................................................... 97
Afdeling 2. Verplichting tot formele motivering .................................................................................. 97
§1. Situering en verhouding ten aanzien van de materiële motiveringsplicht ............................................. 98
§2. Ratio en doelstellingen van de Wet Motivering Bestuurshandelingen .................................................... 98
§3. Bevoegdheidsverdeling op het vlak van de formele motivering............................................................. 98
§4. Toepassingsgebied......................................................................................................................................... 99
§5. Draagwijdte .................................................................................................................................................... 99
§6. Uitzonderingen op de formele motiveringsplicht ..................................................................................... 100
§7. Gevolgen bij niet-naleving van de formele motiveringsplicht ............................................................... 101
§8. Oefeningen ................................................................................................................................................... 101
Afdeling 3. Openbaarheid van bestuur(sdocumenten) .................................................................. 102
§1. Grondslag ...................................................................................................................................................... 102
A. Grondrecht ........................................................................................................................................... 102
B. Uitvoeringsregelgeving ........................................................................................................................... 102
§2. Onderscheid actieve en passieve openbaarheid van bestuur ............................................................. 103
§3. Bespreking van de toepasselijke regelgeving (WOB en + Vlaams Bestuursdecreet) .......................... 103
A. Ten aanzien van wie ............................................................................................................................ 103
B. Ten voordele van wie .............................................................................................................................. 104
C. Ten aanzien van wat kan openbaarheid worden gevraagd? .......................................................... 104
D. Wat kan er worden gevraagd............................................................................................................ 105
E. Hoe gebeurt de aanvraag: modaliteiten en beroepsmogelijkheden ............................................. 105
F. Uitzonderingen op de openbaarheid ................................................................................................... 106
G. Specifieke categorie van milieu-informatie ...................................................................................... 108
Hoofdstuk 2. De curatieve rechtsbescherming ...................................................................... 109
Afdeling 1. Rechtsbescherming via interne klachtenbehandeling en ombudsdiensten ............. 110
Afdeling 2. Rechtsbescherming via Bestuurlijke beroepen ............................................................. 110
§1. Begrip en kenmerken ................................................................................................................................... 110
§2. Vormen van bestuurlijk beroep .................................................................................................................. 111
A. Indeling naargelang de aard van de beroepsinstantie ................................................................. 111
Het willig of oneigenlijk beroep.................................................................................................................. 111
Het hiërarchisch beroep of het beroep bij de hiërarchische overheid ................................................ 112
Het beroep bij de toezichthoudende overheid ...................................................................................... 112
C. Indeling naargelang het beroep al dan niet “georganiseerd” is...................................................... 113
Het georganiseerd bestuurlijk beroep ...................................................................................................... 113
Afdeling 3. Jurisdictionele beroepen ................................................................................................. 113
§1. Kenmerken .................................................................................................................................................... 113
§2. Rechtsmachtverdeling ................................................................................................................................ 114
A. Geschillen .............................................................................................................................................. 114
B. Link met het onderscheid tussen de gebonden en de discretionaire bevoegdheid ..................... 114
C. Gevolgen voor rechtsmachtverdeling ................................................................................................. 114
5
, D. Conflicten van attributie ..................................................................................................................... 115
§3. Rechtsbescherming door de gewone rechter ......................................................................................... 115
§4. Rechtsbescherming door de bestuursrechter .......................................................................................... 116
A. Rechtsbescherming door de Raad van State .................................................................................. 116
(1) Het annulatieberoep en het bestuurlijk kort geding .................................................................... 117
Situering en omschrijving......................................................................................................................... 117
Voorwaarden ........................................................................................................................................... 117
Gevolgen van schorsings- en vernietigingsarresten ............................................................................ 118
Bestuurlijke lus ........................................................................................................................................... 119
(2) Het cassatieberoep (RvS als cassatierechter) .............................................................................. 119
B. Andere bestuurlijke rechtscolleges ........................................................................................................ 119
Afdeling 4. Alternatieve conflictoplossing met de overheid ........................................................... 119
Hoofdstuk 1. Hervorming van de RvS ...................................................................................... 120
Afdeling 1. Inleiding en context.......................................................................................................... 120
Afdeling 2. Inhoudelijke hervormong afdeling Bestuursrechtspraak ............................................. 121
§1. Inkorten van de doorlooptermijn van de procedures ten gronde ........................................................ 121
§2. Energietransitiedossiers ................................................................................................................................ 121
§3. Hervorming van de schorsingsprocedure ................................................................................................. 121
§4. (Her)invoering van de beslissing tot herstel ............................................................................................... 121
Afdeling 3. Inhoudelijk hervorming van de afdeling Wetgeving .................................................... 122
Afdeling 4. Slot ...................................................................................................................................... 122
Hoofdstuk 2. Bestuurlijke handhaving ..................................................................................... 122
Afdeling 1. Inleiding en context.......................................................................................................... 122
Afdeling 2. Systematiek (tijdlijn) cf. foto’s uit het gastcollege ......................................................... 123
Hoofdstuk 3. Specifieke topics ................................................................................................. 124
Rechtsbescherming a posteriori ......................................................................................................... 125
Hoofdstuk 1. Inleiding ................................................................................................................ 125
Hoofdstuk 2. Administratieve rechtsbescherming ................................................................. 125
Hoofdstuk 3. Politieke rechtsbescherming .............................................................................. 127
6
,LES 1 – 29/09
Vooraf: wat is ‘het bestuursrecht’?
• Bestuursrecht = het geheel van regels die de organisatie, bevoegdheden en werking beheersen van
de organen die (in beginsel) tot de uitvoerende macht behoren (werkdefinitie)
• Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
• De overheid treedt op in het rechtsverkeer via eenzijdige beslissingen
Bv. hoe een gemeenteraad/schepen verkozen wordt, sancties die opgelegd worden in kader van
hooliganisme (voetbal), welke regels een marktkramer moet volgen om op de markt te mogen
staan, mensen die een terras wil plaatsen in horeca-context zullen ook onderworpen zijn aan
bestuursregels, benoemingen van ambtenaren, overheidsopdrachten, de aanleg van de
Oosterweel in Antwerpen bevat heel veel bestuursrechtelijke issues,…
Structuur van de syllabus
Deel I. Definitie, indeling, kenmerken en bronnen van het bestuursrecht
Deel II. Organisatie van de overheid
• Wat valt er allemaal onder “de overheid”?
o Centralisatie en verzelfstandiging, wat is dat?
§ Autonomie geven aan een bepaalde instelling met mogelijkheid voor een entiteit
om controle uit te oefenen
o Bestuurlijk toezicht
§ Controle die een hogere overheid kan uitoefenen op een andere overheid, zonder
sprake van een hiërarchische relatie
o De soorten van overheid
• De territoriale decentralisatie
o De provincies
o De gemeenten
o OCMW
Deel III. Instrumentarium van de overheid
• De eenzijdig bestuurlijke rechtshandeling (EBR) (!)
• De overheidscontracten bv. statuut of arbeidscontract
• De goederen van de overheid
• Overheidsopdrachten
• Overheidspersoneel
• Bestuurlijke handhaving (focus: Gas)
Deel IV. Rechtsbescherming tegen de overheid
• Preventieve rechtsbescherming bv. beginselen van behoorlijk bestuur (BBB), motivering van
bestuurshandelingen, openbaarheid van bestuur
• Curatieve rechtsbescherming bv. klachtenrecht en ombudsdiensten, bestuurlijke beroepen,
jurisdictionele beroepen (RvS), alternatieve geschillenbeslechting
7
, DEEL I: DEFINITIE, INDELING, KENMERKEN EN BRONNEN VAN HET BESTUURSRECHT
HOOFDSTUK 1. DEFINITIE
Onderscheid privaat vs. publiek recht
Privaat recht Publiek recht
Tussen private personen Tussen overheden onderling
Tussen overheid en private personen
Beoogt de regeling van private belangen ó Beoogt de organisatie en werking v/d overheden
Reguleert het algemeen belang en het beheer van
de openbare diensten
Bv. burgerlijk recht, arbeidsrecht, handelsrecht, Bv. staatsrecht, bestuursrecht, fiscaal recht, straf-
vennootschapsrecht, gerechtelijk recht,… recht,…
Publiekrecht = staatsrecht + bestuursrecht
Staatsrecht = het geheel van rechtsregels die de essentiële werking van de staat regelen en de
bevoegdheid van haar instelling bv. regels over de structuur van de staat, de werking van de democratie
en de wetgevende functies, de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers,…
Bestuursrecht = het geheel van geschreven en ongeschreven rechtsregels met betrekking tot de
organisatie, bevoegdheden en werking van ‘het bestuur’, incl. de rechtsbescherming van de bestuurde
tegen het bestuurlijk optreden
Essentiëel element in de definitie van het bestuursrecht: ‘het bestuur’ (tweevoudige betekenis)
1. Organiek benadering: besturen als instelling
• Het bestuur = het geheel van instellingen dat met de realisatie van overheidstaken belast is
o Gaat over de administratieve overheid, haar werking en organen
o Opgericht krachtens de Grondwet
• Organieke overheidsoptreden = de organen van de UM (in ruime zin) die normatief optreden,
besluiten nemen met een individuele strekking of een taak van geschilbeslechting op zich nemen
o Gaat over de handeling en de werking van overheden
o Ruime zin bv. ook de FOD’s, Vlaamse IVA’s en EVA’s, gemeenten, parastatalen…
2. Functionele benadering: besturen als activiteit
• Het bestuur = het eenzijdig uitoefenen v/d beslissingsmacht in het kader van het algemeen belang
o Gaat over het besturen/de beleidsvoering en de besluitvorming
• Functionele overheidsoptreden = de organen van de WM, RM of niet-overheden die een taak van
‘bestuur’ of ‘uitvoering’ uitoefenen
o Gevolg: instellingen die volgens het organieke criterium niet bij het bestuur horen kunnen
soms wel optreden als bestuur in de functionele zin van het woord
Bv. de Kamer van Volksvertegenwoordigers + de RvS: zijn volgens het organieke criterium
geen deel van de bestuurlijke macht (deel van de UM en van de RM) MAAR als zij
beslissingen nemen tot het sluiten van (overheids)contracten, tuchtbeslissingen ten aanzien
van hun personeel of over hun werking als dusdanig zijn ze volgens het functioneel criterium
wel deel van het bestuur
8
, o Gevolg: bepaalde private personen krijgen soms de macht om eenzijdige beslissingen te
nemen in het algemeen belang
Bv. examenbeslissingen van vrije onderwijsinstellingen (zoals KUL): zijn functionele overheden
voor de beslissingen die opgedragen zijn tot de bevoegdheid van die instellingen
Bv. keuringsbewijzen afgeleverd door erkende auto-keuringsinstellingen: zijn private VZW’s
MAAR zij op als overheid in de functionele zin van het woord als ze beslissen om je auto al
dan niet door de keuring te laten
HOOFDSTUK 2. ALGEMEEN EN BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht vs. bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht Bijzonder (of specifiek) bestuursrecht
De werking van het overheidsoptreden, de Is een verzamelnaam voor diverse sectorale
eigenlijke organisatie van de overheid, de regelingen binnen het bestuursrecht
rechtsbescherming tegen de overheid, het
overheidsgoederenrecht en de regels
inzake het overheidspersoneel ó
Betreft de algemene beginselen die het Betreft vaak een zeer technische en gedetailleerde
globale bestuursrecht regelen regelgeving, met een eigen begrippensystematiek
en werking)
Cursus 2e bachelor Keuzevakken in master
Bv. BBB, RvS, overheidsgoederen, Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht,
overheidscontracten, overheidspersoneel,... onderwijsrecht,...
!! Staan niet los van elkaar à beïnvloeden elkaar intens
• Invloed van het algemeen bestuursrecht op het bijzonder bestuursrecht
o Bevat de basisbeginselen voor het bijzonder bestuursrecht
o Heeft een aanvullende werking = waar het bijzonder bestuursrecht geen afwijkende regeling
heeft geldt het algemeen bestuursrecht
• Invloed van het bijzonder bestuursrecht op het algemeen bestuursrecht
o Specifieke theorieën ontwikkeld in het kader van het bijzonder bestuursrecht gaan soms deel
uitmaken van het algemeen bestuursrecht
o Sommige delen van het bijzonder bestuursrecht worden opnieuw samengebracht onder
meer algemene noemers bv. het Omgevingsrecht = een groepering van het recht van de
ruimtelijke ordening, het milieurecht en het erfgoedrecht
9