Straftoemeting
1. Herhaling: instellen strafvordering
Hoe komt een zaak bij de strafrechter?
- OM kan de dader rechtstreeks dagvaarden (en niet kiezen voor sepot of buitenrechtelijke afhandeling)
o Rechtstreekse dagvaarding
o Oproeping bij PV (snelrecht)
- OM kan de onderzoeksrechter vorderen (gerechtelijk onderzoek) Raadkamer
o Raadkamer beslist tot onder andere 1) Buiten vervolging of 2) de zaak naar de vonnisrechter
- Klacht slachtoffer met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter OZR Raadkamer
- Rechtstreekse dagvaarding door slachtoffer voor de vonnisrechter
2. Inleidende begrippen
2.1 Straftoemeting
Toemeten van de straf: opleggen van een straf en een strafmaat in een strafzaak
Misdrijf: gedraging door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld
- 3-deling
- Natuurlijke/rechtspersonen
Straf en strafmaat: SR sanctie op misdrijf, eerder de uitzondering
- Hoofdstraffen en bijkomende straffen
2.2 Misdrijf
Gedraging door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld
- Gedraging: handeling of verzuim
- Wet: enkel de wet kan gedragingen strafbaar stellen (legaliteitsbeginsel: hoeksteen democratische
rechtsstaat)
- Straf: in de wet omschreven gedragingen worden strafbaar gesteld met een strafrechtelijke straf
1
,3-deling misdrijven Belgisch strafrecht: naargelang de ernst van het misdrijf (art 1 Sw.)
Mi As
sd sis
aa en
d
Wanbedrijf Correctionele
As
rechtbank
sis
en
Overtreding Politierechtbank
Wie wordt gestraft: natuurlijke personen versus rechtspersonen
- Pas sinds 1999 strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen (groepen) en niet enkel van
individuen (natuurlijke personen)
o Discussiepunten
Kan een rechtspersoon opzettelijk handelen? Kan een rechtspersoon worden
gestraft?
- “Een rechtspersoon is strafrechtelijk verantwoordelijk voor misdrijven die een intrinsiek verband
hebben met de verwezenlijking van zijn doel of de waarneming van zijn belangen, of die (..) voor zijn
rekening zijn gepleegd” (Art. 5 SW)
- Publiekrechtelijke en privaatrechtelijke rechtspersonen (vzw’s, autonome overheidsbedrijven (Bpost),
beroepsordes)
- Sommige publiekrechtelijke rechtspersonen uitgesloten zoals OCMWs, politiezones
- = Geen schending van het gelijkheidsbeginsel? nee volgens arbitragehof
2
, 2.3 Strafrechtelijke sanctie
Kenmerken:
- Wettelijke basis: enkel de wet kan een strafrechtelijke straf invoeren (legaliteitsbeginsel)
- Een straf wordt opgelegd door een rechter
o Gewone Minnelijke schikking en Bemiddeling in Strafzaken zijn geen strafrechtelijke straffen
want buitenrechtelijke afhandeling door het parket
Onderscheid in de praktijk niet altijd duidelijk. Quid autonome werkstraf
(strafrechtelijke straf) versus dienstverlening als modaliteit binnen de
buitenrechtelijke BiS (niet-strafrechtelijke straf): identieke praktische uitwerking
o GAS boete geen strafrechtelijke straf want wordt opgelegd door de gemeente
- Een straf is persoonlijk en individueel
o Een straf kan enkel opgelegd worden aan de persoon die het misdrijf heeft gepleegd (dader,
mededader, medeplichtige)
Doel straf doorheen de tijd: verschillende strafdoelen
Ancien Régime:
- Vooral wrede en vernederende straffen zoals de doodstraf en lijfstraffen
o Misdijf als aanslag op figuur van de koning
• Zwaar en emotioneel straffen
- Vergelding
Klassieke leer
- Schuld, vaste straffen
- Vergelding (sociaal contract is overtreden), algemene preventie (mens is een vrije mens, rationeel
wezen en maakt dus een gericht kosten-baten analyse) straffen zodat gehele bevolking geen
misdrijf meer zou plegen, bijzondere preventie (door de straf te ondergaan, ‘leert’ men geen nieuwe
strafbare feiten meer te plegen)
- Straf bij uitstek: gevangenisstraf (opvoedend (Villain) moraliserend, controle (Ducpetiaux) )
Positivisme
- Determinisme, van schuld naar sociale gevaarlijkheid
- Bijzondere preventie (geen straf maar sanctie, zorgen dat de dader het feit niet (opnieuw te) plegen).
Andere strafdoelen?
o Enige nuttige
Sociaal verweer:
- Verzoening klassieke leer en positivisme: onderscheid tussen ‘normale’ delinquenten en de ‘andere’
delinquenten
o Normale delinquenten: strafrecht, maar mogelijkheid individualisering
o Andere delinquenten: niet repressief maar opvoeden en genezen, uit het strafrecht halen
Nieuw sociaal verweer:
- Verzet tegen verwerping legaliteitsbeginsel
- Focus op bijzondere preventie eerder dan op algemene
- Straf op maat = individualisering op alle echelons
Huidig Belgisch strafwetboek: product van de klassieke stroming
- Groot deel Strafwetboek 1867 vandaag van kracht
- Strafwetboek 1867 volgt grotendeels voorganger (Code Pénal 1810), maar ideeën van het positivisme
hebben zich doorgezet via Bijzondere Wetten zoals Wet Voorwaardelijke Invrijheidsstelling (Nu:
Externe Rechtspositie), Wet Bescherming Maatschappij (Nu: Internering), Probatiewet
3
1. Herhaling: instellen strafvordering
Hoe komt een zaak bij de strafrechter?
- OM kan de dader rechtstreeks dagvaarden (en niet kiezen voor sepot of buitenrechtelijke afhandeling)
o Rechtstreekse dagvaarding
o Oproeping bij PV (snelrecht)
- OM kan de onderzoeksrechter vorderen (gerechtelijk onderzoek) Raadkamer
o Raadkamer beslist tot onder andere 1) Buiten vervolging of 2) de zaak naar de vonnisrechter
- Klacht slachtoffer met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter OZR Raadkamer
- Rechtstreekse dagvaarding door slachtoffer voor de vonnisrechter
2. Inleidende begrippen
2.1 Straftoemeting
Toemeten van de straf: opleggen van een straf en een strafmaat in een strafzaak
Misdrijf: gedraging door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld
- 3-deling
- Natuurlijke/rechtspersonen
Straf en strafmaat: SR sanctie op misdrijf, eerder de uitzondering
- Hoofdstraffen en bijkomende straffen
2.2 Misdrijf
Gedraging door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld
- Gedraging: handeling of verzuim
- Wet: enkel de wet kan gedragingen strafbaar stellen (legaliteitsbeginsel: hoeksteen democratische
rechtsstaat)
- Straf: in de wet omschreven gedragingen worden strafbaar gesteld met een strafrechtelijke straf
1
,3-deling misdrijven Belgisch strafrecht: naargelang de ernst van het misdrijf (art 1 Sw.)
Mi As
sd sis
aa en
d
Wanbedrijf Correctionele
As
rechtbank
sis
en
Overtreding Politierechtbank
Wie wordt gestraft: natuurlijke personen versus rechtspersonen
- Pas sinds 1999 strafrechtelijke verantwoordelijkheid van rechtspersonen (groepen) en niet enkel van
individuen (natuurlijke personen)
o Discussiepunten
Kan een rechtspersoon opzettelijk handelen? Kan een rechtspersoon worden
gestraft?
- “Een rechtspersoon is strafrechtelijk verantwoordelijk voor misdrijven die een intrinsiek verband
hebben met de verwezenlijking van zijn doel of de waarneming van zijn belangen, of die (..) voor zijn
rekening zijn gepleegd” (Art. 5 SW)
- Publiekrechtelijke en privaatrechtelijke rechtspersonen (vzw’s, autonome overheidsbedrijven (Bpost),
beroepsordes)
- Sommige publiekrechtelijke rechtspersonen uitgesloten zoals OCMWs, politiezones
- = Geen schending van het gelijkheidsbeginsel? nee volgens arbitragehof
2
, 2.3 Strafrechtelijke sanctie
Kenmerken:
- Wettelijke basis: enkel de wet kan een strafrechtelijke straf invoeren (legaliteitsbeginsel)
- Een straf wordt opgelegd door een rechter
o Gewone Minnelijke schikking en Bemiddeling in Strafzaken zijn geen strafrechtelijke straffen
want buitenrechtelijke afhandeling door het parket
Onderscheid in de praktijk niet altijd duidelijk. Quid autonome werkstraf
(strafrechtelijke straf) versus dienstverlening als modaliteit binnen de
buitenrechtelijke BiS (niet-strafrechtelijke straf): identieke praktische uitwerking
o GAS boete geen strafrechtelijke straf want wordt opgelegd door de gemeente
- Een straf is persoonlijk en individueel
o Een straf kan enkel opgelegd worden aan de persoon die het misdrijf heeft gepleegd (dader,
mededader, medeplichtige)
Doel straf doorheen de tijd: verschillende strafdoelen
Ancien Régime:
- Vooral wrede en vernederende straffen zoals de doodstraf en lijfstraffen
o Misdijf als aanslag op figuur van de koning
• Zwaar en emotioneel straffen
- Vergelding
Klassieke leer
- Schuld, vaste straffen
- Vergelding (sociaal contract is overtreden), algemene preventie (mens is een vrije mens, rationeel
wezen en maakt dus een gericht kosten-baten analyse) straffen zodat gehele bevolking geen
misdrijf meer zou plegen, bijzondere preventie (door de straf te ondergaan, ‘leert’ men geen nieuwe
strafbare feiten meer te plegen)
- Straf bij uitstek: gevangenisstraf (opvoedend (Villain) moraliserend, controle (Ducpetiaux) )
Positivisme
- Determinisme, van schuld naar sociale gevaarlijkheid
- Bijzondere preventie (geen straf maar sanctie, zorgen dat de dader het feit niet (opnieuw te) plegen).
Andere strafdoelen?
o Enige nuttige
Sociaal verweer:
- Verzoening klassieke leer en positivisme: onderscheid tussen ‘normale’ delinquenten en de ‘andere’
delinquenten
o Normale delinquenten: strafrecht, maar mogelijkheid individualisering
o Andere delinquenten: niet repressief maar opvoeden en genezen, uit het strafrecht halen
Nieuw sociaal verweer:
- Verzet tegen verwerping legaliteitsbeginsel
- Focus op bijzondere preventie eerder dan op algemene
- Straf op maat = individualisering op alle echelons
Huidig Belgisch strafwetboek: product van de klassieke stroming
- Groot deel Strafwetboek 1867 vandaag van kracht
- Strafwetboek 1867 volgt grotendeels voorganger (Code Pénal 1810), maar ideeën van het positivisme
hebben zich doorgezet via Bijzondere Wetten zoals Wet Voorwaardelijke Invrijheidsstelling (Nu:
Externe Rechtspositie), Wet Bescherming Maatschappij (Nu: Internering), Probatiewet
3
