Samenvatting - ontwikkelingspsychologie - 13/20

Ontwikkelingspsychologie
DEEL 1: EMOTIONELE
ONTWIKKELING
Inleiding
 Hedendaagse literatuur over emoties: wordt vaak uitgegaan van
cognitivistische visie die verder gaat dan behavioristische visie
 Behavioristische visie = ziet ontwikkeling van emoties sterk gelinkt aan
conditioneringsproces  slechts een paar emoties zijn aangeboren,
merendeel ontstaat via conditionering
 Cognivistische visie = plaats voor belang van behoeften en verlangens in
het ontstaan van emoties.



1. Beschrijving van de structuur van de
emotionele ontwikkeling
 In literatuur wordt er zelden gesproken over emotionele ontwikkeling
 Omdat emotionele ontwikkeling sterk is verbonden met sociale
ontwikkeling
 Daarom vaak term socio-emotionele ontwikkeling
 Bij bespreking emotionele ontwikkeling wordt altijd het verband met
sociale ontwikkeling gelegd.
 Emotionele ontwikkeling bestaat uit:
- Evolutie van de eigen emoties (zelfbewustzijn en zelfregulatie)
- Inzicht in de emoties van anderen.
 Beide factoren zijn belangrijk voor een gezonde ontwikkeling en goed
functioneren in de omgeving.
 De sociale omgeving + biologische factoren hebben een sterke invloed op
de ontwikkeling van deze factoren.




1.1 Evolutie van de eigen emoties
2 elementen bij bekijken van evolutie van eigen emoties:

1

,  Zelfbewustzijn
 Zelfregulatie


1) Zelfbewustzijn:
De zuigeling
 Geen onderscheid tussen zichzelf – buitenwereld
 Gericht op zichzelf
 Maar wel gevoelig voor omgeving bv. meer wenen in omgeving waar
wenende baby’s zijn
 Gevoelens: voornamelijk opwinding
 ontstaat door sensomotorische ervaringen, gekleurd door lust/onlust
 Na 2 maand: gevoelens worden duurzamer  stemmingen (opgewekt of
neerslachtig)
 Na 3 maand: zintuigen ontwikkeld  baby ontdekt buitenwereld (kijken,
luisteren, grijpen)
 Daardoor wordt affectief leven vaker lustvol gekleurd
 Drie drijfveren:
- Genotsdrang = lust wordt herhaald, onlust vermeden
- Sensatiedrag = kijken en (mond) voelen
- Activiteitsdrang = speldrang, nabootingsdrag van zichzelf en de
andere
 Rond 6 maand
- Bewuster van anderen, zoekt nabijheid
- Meer gedifferentieerde gevoelens
- Bv. gevoelsuitdrukkingen van anderen activeren vergelijkbare
hersengolven als bij volwassenen.
 Rond 1 jaar
- Kan gevoelens lichamelijk uitdrukken (huilen, lachen, gebrek aan
eetlust)
- Dit zijn reacties op emoties die het kind ervaart
 De peuter
- Wil deelnemen aan sociale leven, spelen met anderen
- Leidt tot nieuwe gevoelens bv. twijfel, jaloezie, schaamte, sympathie
 Zelfbewustzijn: de peuter ontwikkelt langzaam een besef van
zelfbewustzijn, wat leidt tot gedrag zoals koppigheid, agressie, of zelfs
brutaal gedrag, maar ook uitingen van affectie.


De kleuter
 Ontwikkeling van het Ik-beleven
- einde peuterfase  kind maakt een duidelijk onderscheid tussen "ik"
en "niet-ik".
- Dit beïnvloed gevoelens over bezit, zelfvertrouwen en relaties met
anderen
 Egocentrisme
- Kind ziet zichzelf als middelpunt van de wereld
- Denkt dat anderen hetzelfde voelen, denken en doen als hij

2

,  Sociale ontwikkeling
- Naar school gaan brengt nieuwe sociale contacten
- In bet begin: bedreigend
- Maar leidt tot aanpassing aan verschillende mensen, cultuur,
opvoeding
 Rol kleuterleidster
- Wordt gezien als gezaghebbend en vertrouwenspersoon buiten het
gezin
- Haar woorden wegen soms zwaarder dan die van de ouders
 Behoefte aan leeftijdsgenootjes
- Actief zoeken naar speelmaatjes
- Bij afwezigheid van vriendjes  fantasievrienden
 Samenspelen
- Functioneel spel (niet volledig empathisch)
- Gedrag van anderen beïnvloedt het spel sterk (actie-reactie).
 Prestatiedrang
- Ontstaat rond 3-4 jaar
- Vergelijkt prestaties met anderen
- Wil het beter doen
- Meisjes = zoeken lof en goedkeuring
- Jongens = gericht op prestaties zelf
 Opgavenbewustzijn
- Ze moeten leren onderscheid maken tussen wat ze willen – wat ze
kunnen
- Bij overschatting  teleurstelling


Het lagere schoolkind
 Beoordelen van eigen prestaties
- Kind leert prestaties te evalueren  gevoelens van meer of
minderwaardigheid
 Zelfwaardegevoel
- Sterk afhankelijk van externe bevestiging bv. schoolprestaties,
goedkeuring van anderen
 Gevoelens over anderen
- Vergelijkt zichzelf met anderen
- Kan gevoelens oproepen zoals bewondering, ijverzucht, spot,
afgunst
 Sociale en morele gevoelens
- Gevoelens worden complexer, bv. schuld, schaamte.
- Tegelijk tegenstrijdige emoties kunnen ervaren (afgunst + respect).
 Weinig diepgang in emoties
- Emoties zijn complex maar oppervlakkig/niet diepgaand
- Gedrag zoals uitlachen of kwellen kan voortkomen uit
nieuwsgierigheid of gebrek aan empathie.
 Invloed sociale omgeving
- Sociale context speelt een grote rol in emotionele ontwikkeling,
samen met aangeboren temperament.


3

, 2) Emotionele zelfregulatie
 Gaat over hoe mensen hun emoties sturen en aanpassen om goed te
kunnen functioneren en hun doelen te behalen.
 Deze vaardigheid hangt nauw samen met de ontwikkeling van de
hersenen.


Hersenontwikkeling
 De prefrontale hersenschors speelt belangrijke rol in vaardigheid om
emoties te controleren
 Deze is bij baby nauwelijks ontwikkeld
 Baby heeft dus geen mogelijkheden om zijn gevoelens te controleren
 Deze weg is lang


Strategie van kleuter
 Kleuters ontdekken dat ze iets anders kunnen gaan doen en zo tot andere
gevoelens kunnen komen
 Ontwikkeling van taal en die leren gebruiken is een belangrijke factor


Probleemgerichte aanpak van lagere schoolkind
 Probleemgerichte coping = wanneer ze ervaren dat de situatie
onaangenaam is en veranderbaar is gaan ze kiezen om het probleem aan
te pakken
 Emotiegerichte coping = wanneer ze het gevoel hebben dat ze weinig
kunnen veranderen aan het probleem staan ze zichzelf toe om emoties die
hierbij horen te ervaren.


Synaptische groei
 12 jaar: periode van synaptische groei in de prefrontale hersenschors
 Belangrijk om emoties te controleren
 17 jaar: tweede fase van synaptogenese in de temporale hersenzones
 Worden meer verbanden gelegd in taalgebied waardoor adolescent
meer in staat is om complexe emoties om te zetten in taal




1.2 Evolutie van het inzicht in emoties van anderen
Temperament
 Temperament = een aangeboren tendens om op prikkels te reageren
 Prikkels komen van binnenuit en buitenaf


4