Inhoudsopgave
Introductiecollege............................................................................................................... 4
Artikel: ‘Preschoolers perceptions of the unfairness of maternal disciplinary practices’
(Toledo)........................................................................................................................... 5
Link artikel.................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 1 – Wijsgerige pedagogiek als de zoektocht naar de essentie van opvoeding
(24/09)................................................................................................................................ 6
inleiding........................................................................................................................... 6
Wat is wijsgerige pedagogiek en waarom wijsgerige pedagogiek?..................................6
Wat?............................................................................................................................. 6
Waarom?...................................................................................................................... 6
Wat is opvoeding?........................................................................................................... 7
Hoe antwoorden mensen op deze vraag?.....................................................................7
twee antwoorden op deze vraag..................................................................................7
Hoofdstuk 2 – Filosofie en opvoeding in de klassieke oudheid (1/10)................................12
historisch overzicht: griekse oudheid.............................................................................12
De presocraten – pre-socratici.......................................................................................12
de sofisten, Socrates en Plato........................................................................................13
De sofisten................................................................................................................. 13
Plato en Socrates........................................................................................................ 14
Socrates..................................................................................................................... 15
Plato........................................................................................................................... 17
Socrates, Plato en de sofisten als filosofen en als opvoeders.....................................20
RECAP: socrates en plato............................................................................................ 22
Aristoteles...................................................................................................................... 23
Aristoteles in relatie tot Plato.....................................................................................23
Aristoteles ‘ opvatting over de werkelijkheid, de mens (en god) en de samenleving..24
Hellenistische filosofie................................................................................................... 31
Hoe kwam hellenisme tot stand?................................................................................32
Epicurisme (epikoeros van samos).............................................................................33
Stoïcisme (stoa).......................................................................................................... 36
Romeinse rijk: Christendom........................................................................................... 41
De radicaliteit van het vroege christendom................................................................41
De scholastieke filosofie als immunisering tegen de radicaliteit van het christendom
................................................................................................................................... 44
Aandacht op 3 zaken – niet volgend op elkaar...........................................................46
bijbelfragmenten - Christendom.................................................................................48
Overgang van Christendom naar nieuwe (moderne) tijd............................................51
hoofdstuk 4: rené descartes als ‘vader’ van de moderniteit (22/10).................................52
1
, bespreking Film: Fahrenheit 451................................................................................52
Nieuwe ontwikkelingen die samengingen met heroriëntering van mens en universum.53
De wending naar het subject en de rationele reconstructie van de werkelijkheid......53
Descartes....................................................................................................................... 55
drie belangrijke zaken................................................................................................ 55
descartes’ tegenpool: Pascal......................................................................................... 59
Kritiek van pascal....................................................................................................... 60
Filosoferen en opvoeden na de breuk tussen subjectiviteit en objectiviteit................61
Een andere ‘vader’ van de moderniteit: John Locke en de samenleving gedacht als
sociaal contract............................................................................................................. 62
Hoofdstuk 5: immanuel kant en de verlichting.................................................................63
Kant (verlichting)........................................................................................................... 63
3 kritieken van kant (op het empirisme)........................................................................64
Kritiek 1: kritiek van de zuivere reden........................................................................64
Kritiek 2: kritiek van de praktische reden: wat moet ik doen? (moreel handelen)......70
Kritiek 3: oordeelsvermogen: wat mag ik hopen?.......................................................75
Link Kritiek van oordeelsvermogen en Kants pedagogiek...........................................78
Andere pedagogische tekst van Kant: ‘uber pedagogiek’...........................................80
Langeveld...................................................................................................................... 82
Boek: ‘Beknopte Theoretische Pedagogiek’................................................................82
Zelfverantwoordelijke zelbepaling..............................................................................82
Locke............................................................................................................................. 84
Sociaal politiek denken ( Rousseau)...........................................................................84
Kritiek van Rousseau op Locke...................................................................................86
hoofdstuk 5: Rousseau en de humanistische pedagogiek (12/11)....................................88
Korte inleiding............................................................................................................... 88
Rousseau.................................................................................................................... 88
Locke – recap.............................................................................................................. 89
Politieke vrijheid als onderwerping aan de algemene wil...............................................89
Rousseau VS Locke..................................................................................................... 89
Kritiek van Rousseau op sociaal contract van Locke...................................................90
Rousseaus pedagogiek: ‘émile’.....................................................................................93
Emile – tekst in reader................................................................................................ 93
Kant en Langeveld VS Rousseau.................................................................................99
carl Rogers en de Humanistische pedagogiek (jaren 60-70)........................................100
Kernideeën humanisme............................................................................................ 100
Roger: 4 principes van zijn opvoedingsvisie.............................................................100
humanistische pedagogiek bouwt verder op gedachtegang van Rousseau..............101
Humanistische pedagogiek = normatieve pedagogiek.............................................104
Hoofdstuk 6: Nietzsche en de geesteswetenschappelijke pedagogiek (26/11)...............104
2
, Nietzsche: hoe de opgevoede mens als een heer/dame door het leven gaat..............104
punten van Nietzsche die impact hadden op pedagogiek.........................................105
Alternatief van Nietzsche = radicale affirmatie van het leven..................................108
Geesteswetenschappelijke pedagogiek (GWP)............................................................114
Uitgangspunten........................................................................................................ 114
Begrip opvoeding..................................................................................................... 114
Voornaamste erfenis van Nietzsche op de geesteswetenschappelijke pedagogiek. .115
3 constitutieve antinomieën (ontleend aan Kant).....................................................117
Link FILM 4 – ‘Miss Jean Brodie’:...............................................................................118
Opvoeding – pedagoog............................................................................................. 120
Opstap naar kritische pedagogiek:...........................................................................120
hoofdstuk 7: karl marx, kritische theorie en kritische pedagogiek (3/12).......................120
Karl marx..................................................................................................................... 120
Kritiek van Marx t.o.v. de cultuur en filosofie............................................................120
Marx: kapitalistische SML......................................................................................... 121
een marxistische pedagogie: de school van freinet.....................................................126
Freinetschool............................................................................................................ 126
Kritische theorie........................................................................................................... 127
kernidee: hoe een revolutie tot stand brengen zonder nieuwe onderdrukking.........127
Kritische pedagogiek (filosofie)....................................................................................128
2 europese denkers (Duitsers)..................................................................................128
2 Amerikaanse denkers............................................................................................ 133
hoofdstuk 8: John Dewey en het pragmatisme (10/12)...................................................138
Inleiding....................................................................................................................... 138
Pragmatisme: waarheid, ervaring en handelen...........................................................138
Verschillende manieren om pragmatisme te definiëren...........................................138
Pragmatisme: kritiek op klassieke filosofie..................................................................139
Klassieke filosofie..................................................................................................... 139
Pragmatisme............................................................................................................ 140
John Dewey.................................................................................................................. 142
Dewey: laboratory school......................................................................................... 142
4 Principes van intensivering van ervaringen...........................................................142
Overstap naar taalfilosofie: rorty en het linguïstisch neopragmatisme........................146
2 bekommernissen van taalfilosofie.........................................................................146
Richard Rorty............................................................................................................ 146
Taal: overgang van Dewey naar Rorty......................................................................148
opvoeden en filosofie................................................................................................ 150
Hoofdstuk 10: besluit...................................................................................................... 150
Wijsgerige pedagogiek en empirisch-analytische pedagogiek.....................................150
Wijsgerige VS pedagogische.....................................................................................150
3
, Empirisch-analytische pedagogiek...........................................................................150
Taak pedagogen....................................................................................................... 151
Wat ‘is’ opvoeding?..................................................................................................... 151
Redenen waarom opvoeding moeilijk te bepalen is:.................................................151
Poging tot centrale kernbegrippen in de wijsgerige-pedagogische conversatie........151
WIJSGERIGE PEDAGOGIEK
INTRODUCTIECOLLEGE
4
Introductiecollege............................................................................................................... 4
Artikel: ‘Preschoolers perceptions of the unfairness of maternal disciplinary practices’
(Toledo)........................................................................................................................... 5
Link artikel.................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 1 – Wijsgerige pedagogiek als de zoektocht naar de essentie van opvoeding
(24/09)................................................................................................................................ 6
inleiding........................................................................................................................... 6
Wat is wijsgerige pedagogiek en waarom wijsgerige pedagogiek?..................................6
Wat?............................................................................................................................. 6
Waarom?...................................................................................................................... 6
Wat is opvoeding?........................................................................................................... 7
Hoe antwoorden mensen op deze vraag?.....................................................................7
twee antwoorden op deze vraag..................................................................................7
Hoofdstuk 2 – Filosofie en opvoeding in de klassieke oudheid (1/10)................................12
historisch overzicht: griekse oudheid.............................................................................12
De presocraten – pre-socratici.......................................................................................12
de sofisten, Socrates en Plato........................................................................................13
De sofisten................................................................................................................. 13
Plato en Socrates........................................................................................................ 14
Socrates..................................................................................................................... 15
Plato........................................................................................................................... 17
Socrates, Plato en de sofisten als filosofen en als opvoeders.....................................20
RECAP: socrates en plato............................................................................................ 22
Aristoteles...................................................................................................................... 23
Aristoteles in relatie tot Plato.....................................................................................23
Aristoteles ‘ opvatting over de werkelijkheid, de mens (en god) en de samenleving..24
Hellenistische filosofie................................................................................................... 31
Hoe kwam hellenisme tot stand?................................................................................32
Epicurisme (epikoeros van samos).............................................................................33
Stoïcisme (stoa).......................................................................................................... 36
Romeinse rijk: Christendom........................................................................................... 41
De radicaliteit van het vroege christendom................................................................41
De scholastieke filosofie als immunisering tegen de radicaliteit van het christendom
................................................................................................................................... 44
Aandacht op 3 zaken – niet volgend op elkaar...........................................................46
bijbelfragmenten - Christendom.................................................................................48
Overgang van Christendom naar nieuwe (moderne) tijd............................................51
hoofdstuk 4: rené descartes als ‘vader’ van de moderniteit (22/10).................................52
1
, bespreking Film: Fahrenheit 451................................................................................52
Nieuwe ontwikkelingen die samengingen met heroriëntering van mens en universum.53
De wending naar het subject en de rationele reconstructie van de werkelijkheid......53
Descartes....................................................................................................................... 55
drie belangrijke zaken................................................................................................ 55
descartes’ tegenpool: Pascal......................................................................................... 59
Kritiek van pascal....................................................................................................... 60
Filosoferen en opvoeden na de breuk tussen subjectiviteit en objectiviteit................61
Een andere ‘vader’ van de moderniteit: John Locke en de samenleving gedacht als
sociaal contract............................................................................................................. 62
Hoofdstuk 5: immanuel kant en de verlichting.................................................................63
Kant (verlichting)........................................................................................................... 63
3 kritieken van kant (op het empirisme)........................................................................64
Kritiek 1: kritiek van de zuivere reden........................................................................64
Kritiek 2: kritiek van de praktische reden: wat moet ik doen? (moreel handelen)......70
Kritiek 3: oordeelsvermogen: wat mag ik hopen?.......................................................75
Link Kritiek van oordeelsvermogen en Kants pedagogiek...........................................78
Andere pedagogische tekst van Kant: ‘uber pedagogiek’...........................................80
Langeveld...................................................................................................................... 82
Boek: ‘Beknopte Theoretische Pedagogiek’................................................................82
Zelfverantwoordelijke zelbepaling..............................................................................82
Locke............................................................................................................................. 84
Sociaal politiek denken ( Rousseau)...........................................................................84
Kritiek van Rousseau op Locke...................................................................................86
hoofdstuk 5: Rousseau en de humanistische pedagogiek (12/11)....................................88
Korte inleiding............................................................................................................... 88
Rousseau.................................................................................................................... 88
Locke – recap.............................................................................................................. 89
Politieke vrijheid als onderwerping aan de algemene wil...............................................89
Rousseau VS Locke..................................................................................................... 89
Kritiek van Rousseau op sociaal contract van Locke...................................................90
Rousseaus pedagogiek: ‘émile’.....................................................................................93
Emile – tekst in reader................................................................................................ 93
Kant en Langeveld VS Rousseau.................................................................................99
carl Rogers en de Humanistische pedagogiek (jaren 60-70)........................................100
Kernideeën humanisme............................................................................................ 100
Roger: 4 principes van zijn opvoedingsvisie.............................................................100
humanistische pedagogiek bouwt verder op gedachtegang van Rousseau..............101
Humanistische pedagogiek = normatieve pedagogiek.............................................104
Hoofdstuk 6: Nietzsche en de geesteswetenschappelijke pedagogiek (26/11)...............104
2
, Nietzsche: hoe de opgevoede mens als een heer/dame door het leven gaat..............104
punten van Nietzsche die impact hadden op pedagogiek.........................................105
Alternatief van Nietzsche = radicale affirmatie van het leven..................................108
Geesteswetenschappelijke pedagogiek (GWP)............................................................114
Uitgangspunten........................................................................................................ 114
Begrip opvoeding..................................................................................................... 114
Voornaamste erfenis van Nietzsche op de geesteswetenschappelijke pedagogiek. .115
3 constitutieve antinomieën (ontleend aan Kant).....................................................117
Link FILM 4 – ‘Miss Jean Brodie’:...............................................................................118
Opvoeding – pedagoog............................................................................................. 120
Opstap naar kritische pedagogiek:...........................................................................120
hoofdstuk 7: karl marx, kritische theorie en kritische pedagogiek (3/12).......................120
Karl marx..................................................................................................................... 120
Kritiek van Marx t.o.v. de cultuur en filosofie............................................................120
Marx: kapitalistische SML......................................................................................... 121
een marxistische pedagogie: de school van freinet.....................................................126
Freinetschool............................................................................................................ 126
Kritische theorie........................................................................................................... 127
kernidee: hoe een revolutie tot stand brengen zonder nieuwe onderdrukking.........127
Kritische pedagogiek (filosofie)....................................................................................128
2 europese denkers (Duitsers)..................................................................................128
2 Amerikaanse denkers............................................................................................ 133
hoofdstuk 8: John Dewey en het pragmatisme (10/12)...................................................138
Inleiding....................................................................................................................... 138
Pragmatisme: waarheid, ervaring en handelen...........................................................138
Verschillende manieren om pragmatisme te definiëren...........................................138
Pragmatisme: kritiek op klassieke filosofie..................................................................139
Klassieke filosofie..................................................................................................... 139
Pragmatisme............................................................................................................ 140
John Dewey.................................................................................................................. 142
Dewey: laboratory school......................................................................................... 142
4 Principes van intensivering van ervaringen...........................................................142
Overstap naar taalfilosofie: rorty en het linguïstisch neopragmatisme........................146
2 bekommernissen van taalfilosofie.........................................................................146
Richard Rorty............................................................................................................ 146
Taal: overgang van Dewey naar Rorty......................................................................148
opvoeden en filosofie................................................................................................ 150
Hoofdstuk 10: besluit...................................................................................................... 150
Wijsgerige pedagogiek en empirisch-analytische pedagogiek.....................................150
Wijsgerige VS pedagogische.....................................................................................150
3
, Empirisch-analytische pedagogiek...........................................................................150
Taak pedagogen....................................................................................................... 151
Wat ‘is’ opvoeding?..................................................................................................... 151
Redenen waarom opvoeding moeilijk te bepalen is:.................................................151
Poging tot centrale kernbegrippen in de wijsgerige-pedagogische conversatie........151
WIJSGERIGE PEDAGOGIEK
INTRODUCTIECOLLEGE
4
