Samenvatting - Immunologie

Hoofdstuk 1: Inleiding tot de Immunologie
De immunologie is de studie van hoe een organisme zich verdedigt tegen schadelijke
invloeden van buitenaf (zoals bacteriën en virussen) en van binnenuit (zoals kankercellen).
Het immuunsysteem is een team effort tussen het aangeboren (niet-specifieke)
immuunsysteem en het verworven (specifieke) immuunsysteem.
 Aangeboren immuunsysteem: Biedt een snelle, algemene respons.
 Verworven immuunsysteem: Biedt een langzame, maar specifieke respons gericht
op een bepaalde pathogeen.


Hoofdstuk 2: Vijanden van het Lichaam
Het immuunsysteem beschermt ons tegen pathogenen (microben die ziekten veroorzaken)
en ruimt ook kankercellen en afgestorven lichaamscellen op, en handhaaft zo
de homeostase in het lichaam.
Lichaamseigen vs. Niet-lichaamseigen
Het immuunsysteem herkent het verschil tussen ‘lichaamseigen’ (self) en ‘niet-lichaamseigen’
(non-self). Een antigeen (AG) is een lichaamsvreemde stof of veranderde gastheermolecule
die een immuunrespons opwekt.


Hoofdstuk 3: Hoofdrolspelers van het
Immuunsysteem
De belangrijkste cellen van het immuunsysteem zijn de witte bloedcellen of leukocyten.
Deze omvatten:
Granulocyten: Agranulocyten
 Neutrofielen Monocyten (macrofagen)
 Eosinofielen Lymfocyten (NK-cellen, T-cellen, B-
cellen)
 Basofielen Dendritische cellen
 Mestcellen

Functies van de Belangrijkste Cellen
 Neutrofielen en macrofagen: Fagocyteren en ruimen ziekteverwekkers op.
 Eosinofielen: Verdedigen tegen parasitaire wormen door destructieve enzymen vrij te
geven (degranulatie).
 Basofielen en mestcellen: Spelen een rol bij worminfecties en bevatten
ontstekingsmediatoren zoals histamine.
 Dendritische cellen: Activeren T- en B-lymfocyten door antigenen te presenteren.
 NK-cellen: Doden virus-geïnfecteerde en kankercellen.
 T-cellen en B-cellen: Hoofdrolspelers van het verworven immuunsysteem met
specifieke receptoren (antigeenreceptoren) die binden aan antigene
determinanten of epitopen.
 Plasmacellen: Gevormd uit B-cellen en produceren grote hoeveelheden antilichamen
(AL).
 Geheugencellen: Zorgen voor een snellere en sterkere immuunrespons bij een
tweede contact met hetzelfde antigeen (secundaire respons).


1

,Antilichamen = antistoffen of immunoglobulinen, zijn Y-vormige glycoproteïnen die bestaan
uit twee identieke zware (H) ketens en twee identieke lichte (L) ketens. Elke keten bevat:
 Variabele (V)-regio's: Betrokken bij de binding van het AG en bepalen de antigeen-
specificiteit van het AL.
 Constante (C)-gebieden: Bepalen het isotype of de klasse van het antilichaam.

Er zijn vijf hoofdklassen van antilichamen: IgG, IgM, IgD, IgA en IgE.
 IgA: Belangrijkste immuunglobuline in secretoire vloeistoffen (secretoir IgA (SIgA)).
 IgM: Eerste die geproduceerd wordt tijdens een primaire immuunrespons.
 IgG: Meest voorkomende AL in het bloed en wordt geproduceerd tijdens de primaire
respons na IgM.


Hoofdstuk 4: Toepassingen van de Immunologie
Vaccinatie
Vaccinatie versterkt het immuunsysteem tegen infectieziekten door de toediening van
een vaccin. Dit leidt tot de productie van antilichamen en geheugencellen, waardoor het
lichaam bij een volgende blootstelling aan dezelfde ziekteverwekker sneller en krachtiger kan
reageren.
Immunoassays
Immunoassays gebruiken immunologische principes om moleculen in biologische vochten te
bepalen. Ze maken gebruik van de interactie tussen antigenen (AG) en antilichamen (AL) en
staan bekend om hun hoge specificiteit, gevoeligheid en eenvoud.
Immunoassays met Merkers
Enzymimmunoassays (EIA)
Fluoroimmunoassays (FIA)
Chemiluminescence immunoassays (LIA)
Radioimmunoassays (RIA)
Immunoassays met Zichtbare Precipitatie of Agglutinatie
Deze techniek wordt gebruikt voor kwalitatieve of (semi)kwantitatieve bepaling van eiwitten,
waarbij de curve van Heidelberger de precipitatie van AG-AL complexen in functie van de
verhouding van AG en AL beschrijft.


Hoofdstuk 5: Antilichamen Gebruikt in
Immunoassays
In immunoassays worden AL opgewekt in proefdieren tegen specifieke analyten en vervolgens
gebruikt om deze analyten in biologische materialen te bepalen. Er zijn twee soorten
antilichamen:
 Polyklonale antilichamen: Geproduceerd door meerdere klonen van plasmacellen en
gericht tegen verschillende antigenische determinanten (epitopen) op het antigeen.
 Monoklonale antilichamen: Geproduceerd door één enkele kloon van plasmacellen
en gericht tegen één specifieke antigenische determinant.
Om polyklonale antilichamen op te wekken, wordt het antigeen (AG) toegediend aan een
proefdier, wat leidt tot een immuunrespons waarbij verschillende klonen van plasmacellen
worden geactiveerd. Elke klone produceert antilichamen gericht tegen verschillende
antigenische determinanten (epitopen) op het AG.
2

, Polyklonale antilichamen interageren met verschillende epitopen
Deze antilichamen vormen samen een groep polyklonale antilichamen die in staat zijn om
diverse antigenische determinanten op hetzelfde AG te herkennen. Na een eerste contact met
het AG transformeren sommige B- en T-cellen in geheugencellen, die bij een tweede contact
met hetzelfde AG sneller een immuunrespons geven met een hogere antilichaamproductie
(secundair immuunrespons).
Monoklonale antilichamen, daarentegen, worden geproduceerd door één enkele klone van
plasmacellen en zijn gericht tegen één specifieke antigenische determinant van het AG. Deze
antilichamen worden geproduceerd door het fuseren van uitgerijpte lymfocyten van een
geïmmuniseerd dier met myeloomcellen, wat resulteert in de vorming van hybridoma’s die
onsterfelijk zijn en een specifiek antilichaam produceren.
Titerbepaling van antilichamen
De titer wordt gedefinieerd als de inverse waarde van de optimale antiserumverdunning
binnen de immunoassay en geeft aan hoe sterk het antiserum kan worden verdund zonder
verlies van effectiviteit.

Affiniteit en Specificiteit van antilichamen
 Affiniteit verwijst naar de sterkte waarmee het AL zijn specifiek AG kan binden en
wordt uitgedrukt als de affiniteitsconstante.
 Specificiteit verwijst naar het vermogen van het AL om alleen met de AG te reageren
waartegen het is opgewekt, zonder kruisreacties met andere antigenen.

Zuivering van Antiserum
Soms is het nodig om de AL af te zonderen uit het antiserum om interferentie in de
immunobepaling te voorkomen, bijvoorbeeld door middel van:
 Ionenuitwisselingschromatografie
 Affiniteitschromatografie
 Immuunchromatografie
 Gelchromatografie

Productie van Antilichamen tegen Haptenen
Veel analyten zijn op zichzelf niet immunogeen, maar kunnen door koppeling aan een eiwit
wel antilichamen (AL) opwekken.
 Het koppelingseiwit wordt de carrier of het dragereiwit genoemd.
 De analyt die eraan gekoppeld wordt, is een hapteen.

Fragmenten van Antilichamen
Het Fab gedeelte staat in voor de specificiteit van het AL of immuunglobuline (Ig). Voor
sommige immunoassays wordt niet het volledige antilichaam gebruikt, maar slechts een
fragment ervan. Dit is het F(ab')2 fragment dat ontstaat na splitsing door pepsine van het
immunoglobuline (Ig).

Het Fc gedeelte bepaalt de biologische activiteit van het Ig en is kenmerkend voor de klasse
en de diersoort die deze Ig geproduceerd heeft. Elk Ig monomeer heeft 1 Fc gedeelte.
Secundaire Antilichamen
Secundaire antilichamen worden geproduceerd tegen het Fc gedeelte van een primair
antilichaam en kunnen universeel worden aangewend in immunoassays waarbij het primair AL
gebruikt werd.
Terminologie van Antilichamen
Verschillende termen worden gebruikt om antilichamen (AL) aan te duiden. Hieronder vallen:

3