Inhoudsopgave
1 Kinderen en hun ontwikkeling ................................................................................................................ 4
1.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 4
1.2 Normaal of abnormaal gedrag ........................................................................................................ 4
1.3 Pathogenese .................................................................................................................................. 4
1.4 Indeling van psychiatrische aandoeningen ..................................................................................... 5
2 Kinderpsychiatrisch onderzoek .............................................................................................................. 6
2.1 Verloop kinderpsychiatrisch onderzoek .......................................................................................... 6
2.1.1 Aanmelding ............................................................................................................................. 6
2.1.2 Intakegesprek .......................................................................................................................... 6
2.1.3 Diagnostisch interview ouders ................................................................................................. 6
2.1.4 Diagnostisch interview kind ..................................................................................................... 8
2.1.5 Vragenlijsten ........................................................................................................................... 8
2.1.6 Informatie betekenisvolle derden ............................................................................................. 8
2.1.7 Bijkomend onderzoek .............................................................................................................. 9
2.2 Van diagnose naar behandelplan ................................................................................................... 9
2.2.1 Diagnose: ................................................................................................................................ 9
2.2.2 Werkhypothese ..................................................................................................................... 10
2.2.3 Behandelplan ........................................................................................................................ 10
2.2.4 Adviesgesprek ....................................................................................................................... 10
3 Adhd = attention deficit hyperactivity disorder ...................................................................................... 10
3.1 Symptomen .................................................................................................................................. 10
3.1.1 Concentratiestoornis ............................................................................................................. 10
3.1.2 Impulsiviteit ........................................................................................................................... 11
3.1.3 Hyperactiviteit ........................................................................................................................ 11
3.1.4 Bedenkingen ......................................................................................................................... 11
3.2 Syndroombeschrijving .................................................................................................................. 11
3.3 Epidemiologie ............................................................................................................................... 13
3.3.1 Neuropsychologische modellen ............................................................................................. 13
3.3.2 Omgevingsfactoren ............................................................................................................... 13
3.4 Diagnostiek .................................................................................................................................. 14
3.5 Behandeling ................................................................................................................................. 14
3.5.1 Multimodale therapie ............................................................................................................. 14
4 Autismespectrumstoornis .................................................................................................................... 17
4.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 17
4.2 Epidemiologie ............................................................................................................................... 17
4.3 Symptomen .................................................................................................................................. 17
4.3.1 Spectrum van autistische stoornissen volgens wing .............................................................. 17
4.3.2 Dsm-5 criteria ........................................................................................................................ 17
4.3.3 Geassocieerde problemen .................................................................................................... 19
4.4 Etiologie ....................................................................................................................................... 19
4.5 Diagnostiek .................................................................................................................................. 20
4.5.1 Differentiële diagnose ............................................................................................................ 20
4.6 Behandeling ................................................................................................................................. 21
,5 Hechtingsstoornissen .......................................................................................................................... 22
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 22
5.2 Ontwikkeling van gehechtheid ...................................................................................................... 22
5.2.1 Ainsworth .............................................................................................................................. 22
5.3 Epidemiologie ............................................................................................................................... 23
5.4 Dsm 5 ........................................................................................................................................... 23
5.4.1 Reactieve hechtingsstoornis .................................................................................................. 23
5.4.2 Ontremd sociaal contactstoornis ........................................................................................... 24
5.4.3 Ouder- kind relatieprobleem .................................................................................................. 24
5.5 Zero to three ................................................................................................................................. 24
5.5.1 Reactieve hechtingsstoornis op zuigelingenleeftijd of vroege kinderleeftijd (as i)................... 24
5.5.2 Ouder-kind relatiestoornis (as ii) ............................................................................................ 24
5.5.3 Overbetrokken relatie ............................................................................................................ 25
5.6 Charley zeanah ............................................................................................................................ 25
5.7 Nieuw classificatiesysteem ........................................................................................................... 25
5.7.1 Afwezigheid van gehechtheid ................................................................................................ 25
5.7.2 Stoornissen in de basisveiligheid ........................................................................................... 25
5.7.3 Verbroken gehechtsheidsrelatie ............................................................................................ 25
5.8 Etiologie ....................................................................................................................................... 25
5.9 Diagnostiek .................................................................................................................................. 25
5.10 Behandeling ................................................................................................................................. 26
6 Trauma ................................................................................................................................................ 26
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 26
6.1.1 Verschillende types ............................................................................................................... 26
6.1.2 Type reacties ......................................................................................................................... 26
6.2 Symptomen: basiskenmerken ...................................................................................................... 27
6.3 Dsm 5: symptomen ...................................................................................................................... 27
6.3.1 Trauma en stressorgerelateerde stoornissen ........................................................................ 27
6.3.2 Dissociatieve stoornissen ...................................................................................................... 28
6.4 Behandeling ................................................................................................................................. 28
6.4.1 Preventie ............................................................................................................................... 28
6.4.2 Psychotherapie...................................................................................................................... 29
7 Stemmingsstoornissen ........................................................................................................................ 29
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 29
7.2 Depressie ..................................................................................................................................... 30
7.2.1 Epidemiologie ........................................................................................................................ 30
7.2.2 Symptomen ........................................................................................................................... 30
7.2.3 Etiologie ................................................................................................................................ 31
7.2.4 Behandeling .......................................................................................................................... 31
7.2.5 Diagnostiek ........................................................................................................................... 32
7.3 Bipolaire stoornissen bij kinderen en adolescenten ...................................................................... 32
7.3.1 Epidemiologie ........................................................................................................................ 32
7.3.2 Etiologie ................................................................................................................................ 32
2
, 7.3.3 Symptomen bipolaire stoornis ............................................................................................... 33
7.3.4 Behandeling .......................................................................................................................... 33
7.3.5 Diagnostiek ........................................................................................................................... 34
7.4 Disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis ................................................................................... 34
7.5 Stemmingsstoornissen ................................................................................................................. 34
7.5.1 Diagnostiek ........................................................................................................................... 34
7.5.2 Opname en observatie .......................................................................................................... 34
8 Mogelijke examenvragen ..................................................................................................................... 35
3
, PSYCHOPATHOLOGIE: KINDEREN EN ADOLESCENTEN
1 KINDEREN EN HUN ONTWIKKELING
1.1 INLEIDING
• Is gedrag normaal of abnormaal? -> hangt af van leeftijdsgebonden evoluties (anders werken met
een 3-jarige die gevlucht is vanuit Syrië en agressief gedrag vertoont, dan werken met een 13-jarige
die oppositioneel gedrag en agressief gedrag vertoont)
• Ontwikkeling wordt bepaald door biologische (nature) en omgevingsfactoren (nuture): speelt
gedurende heel het leven mee; bv. bij trauma’s speelt de omgeving een grote rol terwijl bij ASS het
genetische belangrijker is)
1.2 NORMAAL OF ABNORMAAL GEDRAG
• Niveaus
✓ Ontwikkelingsniveau: kleuter, lagere schoolkind, puber van 18 jaar,…
✓ Intellectuele mogelijkheden
✓ Emotioneel- affectief functioneren: zit hij goed in zijn vel? Toont hij meer depressieve
klachten?,…
✓ Sociaal functioneren: hoe doet hij het op school? Toont hij daar ook agressief gedrag?
Ongehoorzaam? Goed contact met kleuterjuf?,…
✓ Persoonlijk en adaptief functioneren: hoe gaat hij om met veranderingen? Wat is zijn
temperament? Wat zijn de coping mechanismen?,…
• Ernst
✓ Ten opzichte van leeftijdsgenootjes
✓ Hardnekkig? -> bv. al veel dingen geprobeerd die niet hielpen (door lange wachttijden kunnen
mensen die binnenkomen al hardnekkige problemen hebben, mensen met minder
hardnekkige problemen zijn al geholpen door bv. eerstelijnszorg)
✓ Wat is psychosociale achtergrond? -> waar is het kind opgegroeid? Is er geweld in het gezin?
Is er geweld tussen de ouders? Is het geweld genormaliseerd?,…
✓ Wat is socio- culturele achtergrond? -> bv. in bepaalde culturen is het meer aanvaard om
assertief ligt heel anders bij verschillende omgevingen
✓ Uitgebreidheid, aard, ernst, frequentie en duur van de symptomen, zijn ze situatie gebonden
of niet (bv. enkel op school of enkel thuis -> omgevingsgebonden)
• Gevolgen
✓ Lijdt het kind zelf?
✓ Sociale beperkingen?: genegeerd in de klas?, niet uitgenodigd op feestjes?, grootmoeder zegt
liever dat hij niet komt logeren,…
✓ Invloed op verdere ontwikkeling? -> schorsing op school en dit is niet goed voor hun verdere
schoolse ontwikkeling,…
✓ Effect op omgeving?: broers, zussen, moeder, vader,… -> belangrijk om in kaart te brengen
! opgelet: eigen referentiekader
1.3 PATHOGENESE
• Samenspel van verschillende factoren
✓ Schade
✓ Tekort aan factoren die nodig zijn voor positieve ontwikkeling (= deprivatie)
✓ Genetische
➢ Genafwijkingen (bv. fenylketonurie)
➢ Chromosale afwijkingen (bv. trisomie 21, fragiel X syndroom)
➢ Polygenetisch bepaalde afwijkingen (bv. autisme)
✓ Biofysische factoren
➢ Noxen: infecties, intoxicaties, traumata, metabole afwijkingen,
zwangerschapscomplicaties, cerebrale aandoeningen,…
➢ Deprivatie: voeding, ruimte,…
✓ Psychosociale factoren
➢ Noxen: psychopathologie bij de ouders (KOPP kinderen), symbiose/ ambivalentie,
mishandeling/ misbruik, overstimulatie
➢ Deprivatie: gebrek aan affectieve band (hechting) of aan stimulatie, normering,…
-> deze factoren kunnen op lange termijn leiden tot groeiretardatie,
ontwikkelingsretardatie, hechtingsstoornissen,,…
4
1 Kinderen en hun ontwikkeling ................................................................................................................ 4
1.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 4
1.2 Normaal of abnormaal gedrag ........................................................................................................ 4
1.3 Pathogenese .................................................................................................................................. 4
1.4 Indeling van psychiatrische aandoeningen ..................................................................................... 5
2 Kinderpsychiatrisch onderzoek .............................................................................................................. 6
2.1 Verloop kinderpsychiatrisch onderzoek .......................................................................................... 6
2.1.1 Aanmelding ............................................................................................................................. 6
2.1.2 Intakegesprek .......................................................................................................................... 6
2.1.3 Diagnostisch interview ouders ................................................................................................. 6
2.1.4 Diagnostisch interview kind ..................................................................................................... 8
2.1.5 Vragenlijsten ........................................................................................................................... 8
2.1.6 Informatie betekenisvolle derden ............................................................................................. 8
2.1.7 Bijkomend onderzoek .............................................................................................................. 9
2.2 Van diagnose naar behandelplan ................................................................................................... 9
2.2.1 Diagnose: ................................................................................................................................ 9
2.2.2 Werkhypothese ..................................................................................................................... 10
2.2.3 Behandelplan ........................................................................................................................ 10
2.2.4 Adviesgesprek ....................................................................................................................... 10
3 Adhd = attention deficit hyperactivity disorder ...................................................................................... 10
3.1 Symptomen .................................................................................................................................. 10
3.1.1 Concentratiestoornis ............................................................................................................. 10
3.1.2 Impulsiviteit ........................................................................................................................... 11
3.1.3 Hyperactiviteit ........................................................................................................................ 11
3.1.4 Bedenkingen ......................................................................................................................... 11
3.2 Syndroombeschrijving .................................................................................................................. 11
3.3 Epidemiologie ............................................................................................................................... 13
3.3.1 Neuropsychologische modellen ............................................................................................. 13
3.3.2 Omgevingsfactoren ............................................................................................................... 13
3.4 Diagnostiek .................................................................................................................................. 14
3.5 Behandeling ................................................................................................................................. 14
3.5.1 Multimodale therapie ............................................................................................................. 14
4 Autismespectrumstoornis .................................................................................................................... 17
4.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 17
4.2 Epidemiologie ............................................................................................................................... 17
4.3 Symptomen .................................................................................................................................. 17
4.3.1 Spectrum van autistische stoornissen volgens wing .............................................................. 17
4.3.2 Dsm-5 criteria ........................................................................................................................ 17
4.3.3 Geassocieerde problemen .................................................................................................... 19
4.4 Etiologie ....................................................................................................................................... 19
4.5 Diagnostiek .................................................................................................................................. 20
4.5.1 Differentiële diagnose ............................................................................................................ 20
4.6 Behandeling ................................................................................................................................. 21
,5 Hechtingsstoornissen .......................................................................................................................... 22
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 22
5.2 Ontwikkeling van gehechtheid ...................................................................................................... 22
5.2.1 Ainsworth .............................................................................................................................. 22
5.3 Epidemiologie ............................................................................................................................... 23
5.4 Dsm 5 ........................................................................................................................................... 23
5.4.1 Reactieve hechtingsstoornis .................................................................................................. 23
5.4.2 Ontremd sociaal contactstoornis ........................................................................................... 24
5.4.3 Ouder- kind relatieprobleem .................................................................................................. 24
5.5 Zero to three ................................................................................................................................. 24
5.5.1 Reactieve hechtingsstoornis op zuigelingenleeftijd of vroege kinderleeftijd (as i)................... 24
5.5.2 Ouder-kind relatiestoornis (as ii) ............................................................................................ 24
5.5.3 Overbetrokken relatie ............................................................................................................ 25
5.6 Charley zeanah ............................................................................................................................ 25
5.7 Nieuw classificatiesysteem ........................................................................................................... 25
5.7.1 Afwezigheid van gehechtheid ................................................................................................ 25
5.7.2 Stoornissen in de basisveiligheid ........................................................................................... 25
5.7.3 Verbroken gehechtsheidsrelatie ............................................................................................ 25
5.8 Etiologie ....................................................................................................................................... 25
5.9 Diagnostiek .................................................................................................................................. 25
5.10 Behandeling ................................................................................................................................. 26
6 Trauma ................................................................................................................................................ 26
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 26
6.1.1 Verschillende types ............................................................................................................... 26
6.1.2 Type reacties ......................................................................................................................... 26
6.2 Symptomen: basiskenmerken ...................................................................................................... 27
6.3 Dsm 5: symptomen ...................................................................................................................... 27
6.3.1 Trauma en stressorgerelateerde stoornissen ........................................................................ 27
6.3.2 Dissociatieve stoornissen ...................................................................................................... 28
6.4 Behandeling ................................................................................................................................. 28
6.4.1 Preventie ............................................................................................................................... 28
6.4.2 Psychotherapie...................................................................................................................... 29
7 Stemmingsstoornissen ........................................................................................................................ 29
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 29
7.2 Depressie ..................................................................................................................................... 30
7.2.1 Epidemiologie ........................................................................................................................ 30
7.2.2 Symptomen ........................................................................................................................... 30
7.2.3 Etiologie ................................................................................................................................ 31
7.2.4 Behandeling .......................................................................................................................... 31
7.2.5 Diagnostiek ........................................................................................................................... 32
7.3 Bipolaire stoornissen bij kinderen en adolescenten ...................................................................... 32
7.3.1 Epidemiologie ........................................................................................................................ 32
7.3.2 Etiologie ................................................................................................................................ 32
2
, 7.3.3 Symptomen bipolaire stoornis ............................................................................................... 33
7.3.4 Behandeling .......................................................................................................................... 33
7.3.5 Diagnostiek ........................................................................................................................... 34
7.4 Disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis ................................................................................... 34
7.5 Stemmingsstoornissen ................................................................................................................. 34
7.5.1 Diagnostiek ........................................................................................................................... 34
7.5.2 Opname en observatie .......................................................................................................... 34
8 Mogelijke examenvragen ..................................................................................................................... 35
3
, PSYCHOPATHOLOGIE: KINDEREN EN ADOLESCENTEN
1 KINDEREN EN HUN ONTWIKKELING
1.1 INLEIDING
• Is gedrag normaal of abnormaal? -> hangt af van leeftijdsgebonden evoluties (anders werken met
een 3-jarige die gevlucht is vanuit Syrië en agressief gedrag vertoont, dan werken met een 13-jarige
die oppositioneel gedrag en agressief gedrag vertoont)
• Ontwikkeling wordt bepaald door biologische (nature) en omgevingsfactoren (nuture): speelt
gedurende heel het leven mee; bv. bij trauma’s speelt de omgeving een grote rol terwijl bij ASS het
genetische belangrijker is)
1.2 NORMAAL OF ABNORMAAL GEDRAG
• Niveaus
✓ Ontwikkelingsniveau: kleuter, lagere schoolkind, puber van 18 jaar,…
✓ Intellectuele mogelijkheden
✓ Emotioneel- affectief functioneren: zit hij goed in zijn vel? Toont hij meer depressieve
klachten?,…
✓ Sociaal functioneren: hoe doet hij het op school? Toont hij daar ook agressief gedrag?
Ongehoorzaam? Goed contact met kleuterjuf?,…
✓ Persoonlijk en adaptief functioneren: hoe gaat hij om met veranderingen? Wat is zijn
temperament? Wat zijn de coping mechanismen?,…
• Ernst
✓ Ten opzichte van leeftijdsgenootjes
✓ Hardnekkig? -> bv. al veel dingen geprobeerd die niet hielpen (door lange wachttijden kunnen
mensen die binnenkomen al hardnekkige problemen hebben, mensen met minder
hardnekkige problemen zijn al geholpen door bv. eerstelijnszorg)
✓ Wat is psychosociale achtergrond? -> waar is het kind opgegroeid? Is er geweld in het gezin?
Is er geweld tussen de ouders? Is het geweld genormaliseerd?,…
✓ Wat is socio- culturele achtergrond? -> bv. in bepaalde culturen is het meer aanvaard om
assertief ligt heel anders bij verschillende omgevingen
✓ Uitgebreidheid, aard, ernst, frequentie en duur van de symptomen, zijn ze situatie gebonden
of niet (bv. enkel op school of enkel thuis -> omgevingsgebonden)
• Gevolgen
✓ Lijdt het kind zelf?
✓ Sociale beperkingen?: genegeerd in de klas?, niet uitgenodigd op feestjes?, grootmoeder zegt
liever dat hij niet komt logeren,…
✓ Invloed op verdere ontwikkeling? -> schorsing op school en dit is niet goed voor hun verdere
schoolse ontwikkeling,…
✓ Effect op omgeving?: broers, zussen, moeder, vader,… -> belangrijk om in kaart te brengen
! opgelet: eigen referentiekader
1.3 PATHOGENESE
• Samenspel van verschillende factoren
✓ Schade
✓ Tekort aan factoren die nodig zijn voor positieve ontwikkeling (= deprivatie)
✓ Genetische
➢ Genafwijkingen (bv. fenylketonurie)
➢ Chromosale afwijkingen (bv. trisomie 21, fragiel X syndroom)
➢ Polygenetisch bepaalde afwijkingen (bv. autisme)
✓ Biofysische factoren
➢ Noxen: infecties, intoxicaties, traumata, metabole afwijkingen,
zwangerschapscomplicaties, cerebrale aandoeningen,…
➢ Deprivatie: voeding, ruimte,…
✓ Psychosociale factoren
➢ Noxen: psychopathologie bij de ouders (KOPP kinderen), symbiose/ ambivalentie,
mishandeling/ misbruik, overstimulatie
➢ Deprivatie: gebrek aan affectieve band (hechting) of aan stimulatie, normering,…
-> deze factoren kunnen op lange termijn leiden tot groeiretardatie,
ontwikkelingsretardatie, hechtingsstoornissen,,…
4
