A1: Introductie: de acuut zieke patiënt
Leerdoelen
De student kan:
1. Uitleggen wat triage inhoudt en hoe dat kan worden ingezet in zorgeisende
situaties
2. De basis van het ABCDE denken uitleggen en toepassen
3. Uitleggen wat CRM criteria zijn en waarom deze relevant zijn in de
samenwerking in acute situaties
Literatuur:
• Tan (2023):
H 3 ‘Niet-technische vaardigheden in de acute patiëntenzorg’
H 6 ‘De acuut zieke patiënt op de afdeling’
1. Wat is triage en hoe wordt het ingezet in zorgeisende situaties?
Definitie van triage
Triage is het systematisch beoordelen van patiënten om de ernst van hun situatie en
de urgentie van medische zorg te bepalen. Dit gebeurt op basis van een
gestandaardiseerde set criteria, waarbij patiënten in categorieën worden ingedeeld om
de beschikbare medische hulp zo effectief mogelijk te verdelen.
Doel van triage
• Het prioriteren van zorg bij een groot aantal patiënten (bijvoorbeeld in de
huisartsenpost, SEH, of bij rampen).
• Het voorkomen van overbelasting van medische hulpverleners en middelen.
• Het sneller identificeren van levensbedreigende situaties, zodat kritieke
patiënten onmiddellijk de juiste behandeling krijgen.
Triage in zorgeisende situaties
• Huisartsenpraktijk / Huisartsenpost: Patiënten worden getrieerd op basis van
telefonische of fysieke consulten (bijv. de Nederlandse Triage Standaard (NTS)).
, • Spoedeisende Hulp (SEH): Vaak wordt het Manchester Triage Systeem (MTS)
gebruikt om patiënten in te delen van rood (levensbedreigend, directe zorg
nodig) tot blauw (niet urgent, lange wachttijd mogelijk).
• Prehospitale setting (ambulancezorg, rampen): Het SALT-triagesysteem of
Start-triage wordt ingezet bij grootschalige rampen of ongevallen.
Voorbeeld van triage in een acute situatie (SEH-triage)
Een patiënt komt binnen met pijn op de borst en kortademigheid.
• Rood (direct handelen): Shock, ST-elevaties op ECG, of onstabiele vitale
functies → onmiddellijke behandeling en opname.
• Oranje (zeer urgent, 10-15 min): Vermoeden van myocardinfarct zonder
instabiele vitale functies → snelle beoordeling en ECG.
• Geel (urgent, binnen 1 uur): Atypische pijn op de borst zonder alarmsymptomen
→ verdere diagnostiek binnen een uur.
• Groen (niet urgent, lange wachttijd): Angstgerelateerde hyperventilatie zonder
andere symptomen.
Triage bespaart tijd, vermindert risico's en verhoogt de efficiëntie van de zorg.
2. De basis van het ABCDE-denken uitleggen en toepassen
Het ABCDE-protocol is een gestructureerde manier om acuut zieke of gewonde
patiënten te beoordelen en te behandelen. Dit wordt gebruikt door hulpverleners in
acute situaties zoals op de Spoedeisende Hulp (SEH), Intensive Care,
Ambulancediensten en bij reanimaties.
Betekenis van ABCDE
Stap Wat wordt Voorbeeld Behandeling
beoordeeld? situatie
A - Airway (Luchtweg) Is de luchtweg vrij? Verlaagd Heimlich-
bewustzijn, manoeuvre,
corpus alienum intubatie
B - Breathing Is er een effectieve Longembolie, Zuurstof,
(Ademhaling) ademhaling? pneumothorax beademing,
thoraxdrain
, C - Circulation Voldoende Hypovolemische IV-vloeistoffen,
(Circulatie) bloedcirculatie? shock, bloedtransfusie,
ritmestoornissen anti-aritmica
D - Disability Bewustzijnstoestand Hypoglykemie, Glucose, CT-
(Neurologische status) (AVPU/GCS)? beroerte scan,
neuroprotectie
E– Hypothermie, Sepsis, Opwarmen,
Exposure/environment huidafwijkingen? brandwonden antibiotica,
(Omgeving & algehele verbanden
inspectie)
De beoordeling en behandeling gebeuren volgens prioriteit, omdat een probleem hoger
in de ABCDE-rangorde direct levensbedreigend kan zijn.
Toepassing in een acute situatie (voorbeeld)
Een verkeersslachtoffer komt binnen op de SEH.
1. A – Airway: Is de luchtweg vrij? → Intact, geen stridor.
2. B – Breathing: Frequentie 28/min, saturatie 88%. → Zuurstof toedienen.
3. C – Circulation: Hypotensie 85/50 mmHg → IV-vloeistoffen starten.
4. D – Disability: GCS-score 10/15, mogelijk hersenschudding → CT-scan
aanvragen.
5. E – Exposure: Hypothermie 35°C → Opwarmen met dekens.
Het ABCDE-principe voorkomt vertragingen en zorgt ervoor dat kritieke problemen
als eerste worden aangepakt.
3. Wat zijn CRM-criteria en waarom zijn ze relevant in samenwerking bij acute
situaties?
CRM (Crew/Crisis Resource Management) is een set gedragsprincipes die zijn
ontwikkeld in de luchtvaart om teamwerk, communicatie en veiligheid te verbeteren.
In de medische wereld wordt CRM gebruikt in acute situaties zoals reanimaties,
operaties en traumazorg.
Belangrijkste CRM-criteria
1. Situational awareness (Situatiebewustzijn)
, o Constant monitoren van de patiënt en omgevingsfactoren.
o Voorbeeld: Een SEH-arts merkt op dat een patiënt plotseling tachycard
wordt, en reageert direct door de oorzaak te achterhalen.
2. Besluitvorming en prioriteren
o Snel klinische beslissingen maken op basis van beschikbare informatie.
o Voorbeeld: Bij een hartstilstand direct defibrilleren bij ventrikelfibrilleren in
plaats van eerst bloedonderzoek af te wachten.
3. Effectieve communicatie
o Gebruik van gestructureerde communicatie (bijv. SBAR-methode).
o Voorbeeld: Een verpleegkundige rapporteert aan een arts:
▪ Situatie: "Patiënt X is plots onwel."
▪ Background: "64-jarige man, bekend met hartfalen."
▪ Assessment: "Bewustzijnsdaling, bloeddruk 85/40 mmHg."
▪ Recommendation: "Kunnen we vasopressoren starten?"
4. Duidelijke rolverdeling
o Elk teamlid moet weten welke taak hij of zij heeft.
o Voorbeeld: Bij een reanimatie is er een teamleider, iemand voor de
luchtweg, een compressieteam, en iemand die medicatie toedient.
5. Leiderschap en teamwork
o Een sterke teamleider is cruciaal om chaos te voorkomen.
o Voorbeeld: Een SEH-arts geeft duidelijke opdrachten tijdens een trauma-
opvang, waardoor de hele keten efficiënt samenwerkt.
Waarom zijn CRM-criteria relevant in acute situaties?
• Voorkomen van medische fouten: Slechte communicatie is een van de grootste
oorzaken van fouten in de zorg.
• Efficiënte samenwerking onder druk: CRM helpt om snel, effectief en
gestructureerd te handelen.
• Betere patiëntveiligheid: Helpt om tijdverlies te minimaliseren en snelle,
levensreddende zorg te bieden.
Leerdoelen
De student kan:
1. Uitleggen wat triage inhoudt en hoe dat kan worden ingezet in zorgeisende
situaties
2. De basis van het ABCDE denken uitleggen en toepassen
3. Uitleggen wat CRM criteria zijn en waarom deze relevant zijn in de
samenwerking in acute situaties
Literatuur:
• Tan (2023):
H 3 ‘Niet-technische vaardigheden in de acute patiëntenzorg’
H 6 ‘De acuut zieke patiënt op de afdeling’
1. Wat is triage en hoe wordt het ingezet in zorgeisende situaties?
Definitie van triage
Triage is het systematisch beoordelen van patiënten om de ernst van hun situatie en
de urgentie van medische zorg te bepalen. Dit gebeurt op basis van een
gestandaardiseerde set criteria, waarbij patiënten in categorieën worden ingedeeld om
de beschikbare medische hulp zo effectief mogelijk te verdelen.
Doel van triage
• Het prioriteren van zorg bij een groot aantal patiënten (bijvoorbeeld in de
huisartsenpost, SEH, of bij rampen).
• Het voorkomen van overbelasting van medische hulpverleners en middelen.
• Het sneller identificeren van levensbedreigende situaties, zodat kritieke
patiënten onmiddellijk de juiste behandeling krijgen.
Triage in zorgeisende situaties
• Huisartsenpraktijk / Huisartsenpost: Patiënten worden getrieerd op basis van
telefonische of fysieke consulten (bijv. de Nederlandse Triage Standaard (NTS)).
, • Spoedeisende Hulp (SEH): Vaak wordt het Manchester Triage Systeem (MTS)
gebruikt om patiënten in te delen van rood (levensbedreigend, directe zorg
nodig) tot blauw (niet urgent, lange wachttijd mogelijk).
• Prehospitale setting (ambulancezorg, rampen): Het SALT-triagesysteem of
Start-triage wordt ingezet bij grootschalige rampen of ongevallen.
Voorbeeld van triage in een acute situatie (SEH-triage)
Een patiënt komt binnen met pijn op de borst en kortademigheid.
• Rood (direct handelen): Shock, ST-elevaties op ECG, of onstabiele vitale
functies → onmiddellijke behandeling en opname.
• Oranje (zeer urgent, 10-15 min): Vermoeden van myocardinfarct zonder
instabiele vitale functies → snelle beoordeling en ECG.
• Geel (urgent, binnen 1 uur): Atypische pijn op de borst zonder alarmsymptomen
→ verdere diagnostiek binnen een uur.
• Groen (niet urgent, lange wachttijd): Angstgerelateerde hyperventilatie zonder
andere symptomen.
Triage bespaart tijd, vermindert risico's en verhoogt de efficiëntie van de zorg.
2. De basis van het ABCDE-denken uitleggen en toepassen
Het ABCDE-protocol is een gestructureerde manier om acuut zieke of gewonde
patiënten te beoordelen en te behandelen. Dit wordt gebruikt door hulpverleners in
acute situaties zoals op de Spoedeisende Hulp (SEH), Intensive Care,
Ambulancediensten en bij reanimaties.
Betekenis van ABCDE
Stap Wat wordt Voorbeeld Behandeling
beoordeeld? situatie
A - Airway (Luchtweg) Is de luchtweg vrij? Verlaagd Heimlich-
bewustzijn, manoeuvre,
corpus alienum intubatie
B - Breathing Is er een effectieve Longembolie, Zuurstof,
(Ademhaling) ademhaling? pneumothorax beademing,
thoraxdrain
, C - Circulation Voldoende Hypovolemische IV-vloeistoffen,
(Circulatie) bloedcirculatie? shock, bloedtransfusie,
ritmestoornissen anti-aritmica
D - Disability Bewustzijnstoestand Hypoglykemie, Glucose, CT-
(Neurologische status) (AVPU/GCS)? beroerte scan,
neuroprotectie
E– Hypothermie, Sepsis, Opwarmen,
Exposure/environment huidafwijkingen? brandwonden antibiotica,
(Omgeving & algehele verbanden
inspectie)
De beoordeling en behandeling gebeuren volgens prioriteit, omdat een probleem hoger
in de ABCDE-rangorde direct levensbedreigend kan zijn.
Toepassing in een acute situatie (voorbeeld)
Een verkeersslachtoffer komt binnen op de SEH.
1. A – Airway: Is de luchtweg vrij? → Intact, geen stridor.
2. B – Breathing: Frequentie 28/min, saturatie 88%. → Zuurstof toedienen.
3. C – Circulation: Hypotensie 85/50 mmHg → IV-vloeistoffen starten.
4. D – Disability: GCS-score 10/15, mogelijk hersenschudding → CT-scan
aanvragen.
5. E – Exposure: Hypothermie 35°C → Opwarmen met dekens.
Het ABCDE-principe voorkomt vertragingen en zorgt ervoor dat kritieke problemen
als eerste worden aangepakt.
3. Wat zijn CRM-criteria en waarom zijn ze relevant in samenwerking bij acute
situaties?
CRM (Crew/Crisis Resource Management) is een set gedragsprincipes die zijn
ontwikkeld in de luchtvaart om teamwerk, communicatie en veiligheid te verbeteren.
In de medische wereld wordt CRM gebruikt in acute situaties zoals reanimaties,
operaties en traumazorg.
Belangrijkste CRM-criteria
1. Situational awareness (Situatiebewustzijn)
, o Constant monitoren van de patiënt en omgevingsfactoren.
o Voorbeeld: Een SEH-arts merkt op dat een patiënt plotseling tachycard
wordt, en reageert direct door de oorzaak te achterhalen.
2. Besluitvorming en prioriteren
o Snel klinische beslissingen maken op basis van beschikbare informatie.
o Voorbeeld: Bij een hartstilstand direct defibrilleren bij ventrikelfibrilleren in
plaats van eerst bloedonderzoek af te wachten.
3. Effectieve communicatie
o Gebruik van gestructureerde communicatie (bijv. SBAR-methode).
o Voorbeeld: Een verpleegkundige rapporteert aan een arts:
▪ Situatie: "Patiënt X is plots onwel."
▪ Background: "64-jarige man, bekend met hartfalen."
▪ Assessment: "Bewustzijnsdaling, bloeddruk 85/40 mmHg."
▪ Recommendation: "Kunnen we vasopressoren starten?"
4. Duidelijke rolverdeling
o Elk teamlid moet weten welke taak hij of zij heeft.
o Voorbeeld: Bij een reanimatie is er een teamleider, iemand voor de
luchtweg, een compressieteam, en iemand die medicatie toedient.
5. Leiderschap en teamwork
o Een sterke teamleider is cruciaal om chaos te voorkomen.
o Voorbeeld: Een SEH-arts geeft duidelijke opdrachten tijdens een trauma-
opvang, waardoor de hele keten efficiënt samenwerkt.
Waarom zijn CRM-criteria relevant in acute situaties?
• Voorkomen van medische fouten: Slechte communicatie is een van de grootste
oorzaken van fouten in de zorg.
• Efficiënte samenwerking onder druk: CRM helpt om snel, effectief en
gestructureerd te handelen.
• Betere patiëntveiligheid: Helpt om tijdverlies te minimaliseren en snelle,
levensreddende zorg te bieden.
