PERSONALITY STABILITY & CAUSES
Mensen verschillen op veel vlakken van elkaar; dit maakt iedereen een onderscheidende
persoonlijkheid. Veel persoonlijkheidsfactoren blijven stabiel door de jaren heen. De bewijzen voor
persoonlijkheidsstabiliteit worden hier gegeven. Het zijn vaak vooral personality traits die constant
blijven. Deze stabiliteit noemen we rank-order consistency. Dit betekent niet dat deze traits
helemaal niet veranderen; het betekent dat mensen behouden op welke manier ze verschillen van
anderen. Het is mogelijk om voorspellingen te doen over het volwassen leven gebaseerd op de
persoonlijkheidsmetingen in een kind. Kinderen die op sommige traits extreem scoren, of worden
gelabeld als ‘moeilijk’, hebben vaak problemen bij het opgroeien. Persoonlijkheidsstoornissen zijn
relatief stabiel tijdens het gehele leven.
De persoonlijkheid waar een persoon mee begint, dus de persoonlijkheid die je als kind hebt,
noemen we het temperament. Dit is grotendeels bepaald door de genen. Veel van deze
aangeboren traits blijven hetzelfde, maar de manier waarop we ze uiten verandert naarmate we
volwassener worden. Dit proces noem je heterotypic continuity (heterotypische continuïteit).
Volgens analyse zijn er drie basisaspecten van het temperament:
• Positieve emotie > voorloper van extraversie
• Negatieve emotie > voorloper van neuroticiteit
• E ortful control > voorloper van conscientiousness en agreeableness
Los van de invloed van genen, hebben omgevingsfactoren en lichaamsfactoren ook invloed op de
manier waarop je je persoonlijkheid ontwikkelt, dmv invloed op jouw denkwijze, gevoelens en
vervolgens gedrag. Een andere factor die invloed kan hebben op je persoonlijkheid is de volgorde
waarin je geboren bent. Eerstgeboren kinderen zijn vaak meer ambitieus en steunen traditionele
waarden, terwijl latere kinderen meer onafhankelijk, open-minded en rebels zijn. Dit hangt af van
de manier waarop de ouders de kinderen behandelen, afhankelijk van de volgorde van geboorte.
Deze oorzaak is niet heel representatief, omdat families veel verschillen in de manier van omgang
met elkaar. Ervaringen, speci ek vroeg meegemaakte ervaringen hebben ook veel invloed op je
persoonlijkheid. Mensen die bijvoorbeeld heel jong gepest zijn, afgewezen zijn door ouders, of
veel stress hebben ervaren in hun jeugd laten meer symptomen zien van moeilijkheden met
relaties opbouwen, anxiety, paranoïde gedachten en verlatingsangst. De e ecten van zulke vroege
ervaringen zijn heel lastig ongedaan te maken. Persoonlijkheid hangt dus vaak ook af van de
omgeving die je ouders voor jou als kind creëren, over het algemeen zorgen hoogopgeleide
ouders voor betere omstandigheden.
Nog een reden waarom persoonlijkheid stabiel blijft is omdat mensen omgevingen opzoeken, en
soms zelfs creëren die aansluiten bij hun eigenschappen. Dit noemen we person-
environment transactions. Je hebt een actieve, een reactieve en een evocatieve
soort:
• Active person-environment transactions = je zoekt zelf omgevingen uit die bij je
passen en je vermijd omgevingen die niet goed bij je passen
• Reactive person-environment transactions = verschillende mensen reageren op
een andere manier op dezelfde situatie
• Evocative person-environment transactions = een aspect van iemands
persoonlijkheid leidt tot gedrag dat de omgeving verandert op de manier hoe hij of
zij deze ervaart.
Dit zorgt er dus samen voor dat je persoonlijkheid relatief stabiel blijft. Naarmate
iemand ouder wordt, worden de individuele verschillen in persoonlijkheid steeds consistenter; het
cumulative continuity principle. Onderzoek heeft aangetoond dat deze consistentie ook komt
doordat traits vaak invloed op elkaar hebben; als een trait verandert dan veranderen andere traits
ook snel mee, maar als een trait hetzelfde blijft dan blijven anderen ook hetzelfde. Het heeft ook
invloed dat iemands omgeving vaak met de jaren ook stabiliseert. Het gaat bij het ouder worden
niet per se om leeftijd, maar meer om de psychologische volwassenheid; volwassenheid gaat
over de gedragsconsistentie en de speci eke traits die een persoon helpen om sociaal belangrijke
rollen te vervullen. Recent onderzoek heeft aangetoond dat over de gehele wereld de mensen
meer psychologisch volwassen worden, op basis van een stijging in de traits zelfverzekerdheid,
leiderschap, ambitie en socialiteit.
ff fi fi ff
, PERSONALITY DEVELOPMENT
Met personality development verwijzen psychologen naar de verandering (stijging/daling) in het
gemiddelde van een trait over een bepaald tijdsbestek. Een manier om dit te onderzoeken is met
cross-sectional studies, wat simpelweg mensen ondervraagt van verschillende leeftijden.
Resultaten uit zo’n studie vertonen verschillende dingen. Mensen van verschillende leeftijden laten
verschillende gemiddelden in de Big Five traits zien, en er bestaat een universele stereotype dat
jongvolwassenen relatief impulsief, rebels en ongedisciplineerd zijn, terwijl oudere volwassenen
minder impulsief, minder actief en minder open zijn. Dit stereotype blijkt grotendeels te kloppen
met feiten. Er is een nadeel aan deze onderzoeksmanier: het cohort e ect. Dit stelt dat het
verschil in geboortejaar en sociale en fysieke omgevingen tijdens het opgroeien kunnen zorgen
voor de verschillen die geconcludeerd worden, en dat deze verschillen niet zozeer door
persoonlijkheid komen. Een andere manier is het onderzoeken dmv longitudinal studies, waarin
dezelfde personen keer op keer gemeten worden over vele jaren heen; vaak van kindertijd tot
volwassenheid. Voor het grootste deel zijn de resultaten vanuit zulke studies vergelijkbaar met die
uit cross-sectional studies. Een probleem met de longitudinal studies is dat deze heel zeldzaam
zijn en ook moeilijk en veel tijd kosten om uit te voeren. Belangrijke onderscheidende resultaten
uit zulke studies zijn dat de honesty/humility trait stijgt met volwassenheid, net als ego
development. Deze bevindingen illustreren het maturity e ect, wat stelt dat de traits die
benodigd zijn om volwassen rollen uit te oefenen een e ectieve stijging vertonen met
volwassenheid mee. De meest signi cante traits hieruit zijn conscientiousness en emotionele
stabiliteit. Er kan wel een limiet zitten aan het maturity e ect, omdat je bijvoorbeeld op een
bepaalde leeftijd minder waarde wordt gehecht aan de standaard rollen, waardoor deze traits ook
minder belangrijk worden. Dit gebeurt niet bij iedereen; ondanks algemene ontwikkelingen zijn er
nog steeds erg veel individuele verschillen in persoonlijkheid.
Sommige persoonlijkheidsveranderingen hebben te maken met fysieke veranderingen,
bijvoorbeeld door hormonen en ouderdomskwaaltjes. Een andere reden voor verandering is de
verandering van sociale rollen in verschillende levensfases; de life-span development. Het gaat
hier om veranderingen in verantwoordelijkheden, bijv. de verandering van middelbare naar uni
naar moeder worden naar een volwassen baan. Dit wordt ook wel de sociale klok genoemd, die
veel druk zet op mensen omdat zij ‘bepaalde dingen moeten bereiken voor een bepaalde leeftijd’,
omdat dit sociaal geaccepteerd is. Er is een verschil tussen de Feminine Social Clock (kinderen
rond 25) en de Masculine Social Clock (carrière met status rond 28). Onderzoek heeft aangetoond
dat vrouwen die de FSC volgden meer content waren met het leven dan vrouwen die geen
speci eke klok gevolgd hadden, zij voelden zich eerder depressief en bitter. Een ander belangrijk
aspect is de taak om een identiteit over jezelf te vormen; een sense of self creëren. Volgens
McAdams ontwikkelt ieder individu drie aspecten van identiteit bovenop elkaar:
• Actor: jezelf leren kennen met als missie sociale skills, traits en sociale rollen te ontwikkelen.
Deze fase begint erg vroeg, als kind al, en duurt je leven lang.
• Agent: een persoon worden die wordt geleid door waarden en normen en doelen. Dit proces
begint rond 7-9 jaar en duurt de rest van je leven. Je begint met plannen voor de toekomst en
wordt serieuzer, maakt wijzere beslissingen.
• Author: je wordt de schrijver van je eigen autobiogra e, wat inhoudt dat je je eigen
levensverhaal vormt. Je voegt hoofdstukken toe naarmate je leeft, wat samen jouw verhaal
vormt. Zo vorm je je eigen narrative identity. De verhaallijnen kunnen verschillen afhankelijk
van cultuur.
Iemands doelen hangen volgens onderzoek af van de tijd die zij denken nog te leven te hebben.
Over het algemeen zetten jongere mensen doelen om zich voor te bereiden op de toekomst,
terwijl ouderen doelen zetten die meer te maken hebben met het opwekken van positieve
emoties. Als een jong persoon bijvoorbeeld ernstig ziek is en niet lang meer te leven heeft, zal zij
zich ook gaan focussen op positieve emoties dan op de toekomst.
PERSONALITY CHANGE
Volgens een onderzoek zou bijna iedereen wel tenminste één trait van de Big Five aan zich zelf
willen veranderen, waaronder meer vrouwen dan mannen. De verandering was bijna altijd in de
richting van meer sociaal gewenst gedrag, dus bijv. de traits extraversie, conscientiousness en
agreeableness. Vaak wilden mensen deze verandering in de hoop dat een andere persoonlijkheid
hun leven in het algemeen zou verbeteren. Persoonlijkheid kan een beetje veranderd worden, dmv
verschillende methodes:
fi fi fi ffff ff ff
Mensen verschillen op veel vlakken van elkaar; dit maakt iedereen een onderscheidende
persoonlijkheid. Veel persoonlijkheidsfactoren blijven stabiel door de jaren heen. De bewijzen voor
persoonlijkheidsstabiliteit worden hier gegeven. Het zijn vaak vooral personality traits die constant
blijven. Deze stabiliteit noemen we rank-order consistency. Dit betekent niet dat deze traits
helemaal niet veranderen; het betekent dat mensen behouden op welke manier ze verschillen van
anderen. Het is mogelijk om voorspellingen te doen over het volwassen leven gebaseerd op de
persoonlijkheidsmetingen in een kind. Kinderen die op sommige traits extreem scoren, of worden
gelabeld als ‘moeilijk’, hebben vaak problemen bij het opgroeien. Persoonlijkheidsstoornissen zijn
relatief stabiel tijdens het gehele leven.
De persoonlijkheid waar een persoon mee begint, dus de persoonlijkheid die je als kind hebt,
noemen we het temperament. Dit is grotendeels bepaald door de genen. Veel van deze
aangeboren traits blijven hetzelfde, maar de manier waarop we ze uiten verandert naarmate we
volwassener worden. Dit proces noem je heterotypic continuity (heterotypische continuïteit).
Volgens analyse zijn er drie basisaspecten van het temperament:
• Positieve emotie > voorloper van extraversie
• Negatieve emotie > voorloper van neuroticiteit
• E ortful control > voorloper van conscientiousness en agreeableness
Los van de invloed van genen, hebben omgevingsfactoren en lichaamsfactoren ook invloed op de
manier waarop je je persoonlijkheid ontwikkelt, dmv invloed op jouw denkwijze, gevoelens en
vervolgens gedrag. Een andere factor die invloed kan hebben op je persoonlijkheid is de volgorde
waarin je geboren bent. Eerstgeboren kinderen zijn vaak meer ambitieus en steunen traditionele
waarden, terwijl latere kinderen meer onafhankelijk, open-minded en rebels zijn. Dit hangt af van
de manier waarop de ouders de kinderen behandelen, afhankelijk van de volgorde van geboorte.
Deze oorzaak is niet heel representatief, omdat families veel verschillen in de manier van omgang
met elkaar. Ervaringen, speci ek vroeg meegemaakte ervaringen hebben ook veel invloed op je
persoonlijkheid. Mensen die bijvoorbeeld heel jong gepest zijn, afgewezen zijn door ouders, of
veel stress hebben ervaren in hun jeugd laten meer symptomen zien van moeilijkheden met
relaties opbouwen, anxiety, paranoïde gedachten en verlatingsangst. De e ecten van zulke vroege
ervaringen zijn heel lastig ongedaan te maken. Persoonlijkheid hangt dus vaak ook af van de
omgeving die je ouders voor jou als kind creëren, over het algemeen zorgen hoogopgeleide
ouders voor betere omstandigheden.
Nog een reden waarom persoonlijkheid stabiel blijft is omdat mensen omgevingen opzoeken, en
soms zelfs creëren die aansluiten bij hun eigenschappen. Dit noemen we person-
environment transactions. Je hebt een actieve, een reactieve en een evocatieve
soort:
• Active person-environment transactions = je zoekt zelf omgevingen uit die bij je
passen en je vermijd omgevingen die niet goed bij je passen
• Reactive person-environment transactions = verschillende mensen reageren op
een andere manier op dezelfde situatie
• Evocative person-environment transactions = een aspect van iemands
persoonlijkheid leidt tot gedrag dat de omgeving verandert op de manier hoe hij of
zij deze ervaart.
Dit zorgt er dus samen voor dat je persoonlijkheid relatief stabiel blijft. Naarmate
iemand ouder wordt, worden de individuele verschillen in persoonlijkheid steeds consistenter; het
cumulative continuity principle. Onderzoek heeft aangetoond dat deze consistentie ook komt
doordat traits vaak invloed op elkaar hebben; als een trait verandert dan veranderen andere traits
ook snel mee, maar als een trait hetzelfde blijft dan blijven anderen ook hetzelfde. Het heeft ook
invloed dat iemands omgeving vaak met de jaren ook stabiliseert. Het gaat bij het ouder worden
niet per se om leeftijd, maar meer om de psychologische volwassenheid; volwassenheid gaat
over de gedragsconsistentie en de speci eke traits die een persoon helpen om sociaal belangrijke
rollen te vervullen. Recent onderzoek heeft aangetoond dat over de gehele wereld de mensen
meer psychologisch volwassen worden, op basis van een stijging in de traits zelfverzekerdheid,
leiderschap, ambitie en socialiteit.
ff fi fi ff
, PERSONALITY DEVELOPMENT
Met personality development verwijzen psychologen naar de verandering (stijging/daling) in het
gemiddelde van een trait over een bepaald tijdsbestek. Een manier om dit te onderzoeken is met
cross-sectional studies, wat simpelweg mensen ondervraagt van verschillende leeftijden.
Resultaten uit zo’n studie vertonen verschillende dingen. Mensen van verschillende leeftijden laten
verschillende gemiddelden in de Big Five traits zien, en er bestaat een universele stereotype dat
jongvolwassenen relatief impulsief, rebels en ongedisciplineerd zijn, terwijl oudere volwassenen
minder impulsief, minder actief en minder open zijn. Dit stereotype blijkt grotendeels te kloppen
met feiten. Er is een nadeel aan deze onderzoeksmanier: het cohort e ect. Dit stelt dat het
verschil in geboortejaar en sociale en fysieke omgevingen tijdens het opgroeien kunnen zorgen
voor de verschillen die geconcludeerd worden, en dat deze verschillen niet zozeer door
persoonlijkheid komen. Een andere manier is het onderzoeken dmv longitudinal studies, waarin
dezelfde personen keer op keer gemeten worden over vele jaren heen; vaak van kindertijd tot
volwassenheid. Voor het grootste deel zijn de resultaten vanuit zulke studies vergelijkbaar met die
uit cross-sectional studies. Een probleem met de longitudinal studies is dat deze heel zeldzaam
zijn en ook moeilijk en veel tijd kosten om uit te voeren. Belangrijke onderscheidende resultaten
uit zulke studies zijn dat de honesty/humility trait stijgt met volwassenheid, net als ego
development. Deze bevindingen illustreren het maturity e ect, wat stelt dat de traits die
benodigd zijn om volwassen rollen uit te oefenen een e ectieve stijging vertonen met
volwassenheid mee. De meest signi cante traits hieruit zijn conscientiousness en emotionele
stabiliteit. Er kan wel een limiet zitten aan het maturity e ect, omdat je bijvoorbeeld op een
bepaalde leeftijd minder waarde wordt gehecht aan de standaard rollen, waardoor deze traits ook
minder belangrijk worden. Dit gebeurt niet bij iedereen; ondanks algemene ontwikkelingen zijn er
nog steeds erg veel individuele verschillen in persoonlijkheid.
Sommige persoonlijkheidsveranderingen hebben te maken met fysieke veranderingen,
bijvoorbeeld door hormonen en ouderdomskwaaltjes. Een andere reden voor verandering is de
verandering van sociale rollen in verschillende levensfases; de life-span development. Het gaat
hier om veranderingen in verantwoordelijkheden, bijv. de verandering van middelbare naar uni
naar moeder worden naar een volwassen baan. Dit wordt ook wel de sociale klok genoemd, die
veel druk zet op mensen omdat zij ‘bepaalde dingen moeten bereiken voor een bepaalde leeftijd’,
omdat dit sociaal geaccepteerd is. Er is een verschil tussen de Feminine Social Clock (kinderen
rond 25) en de Masculine Social Clock (carrière met status rond 28). Onderzoek heeft aangetoond
dat vrouwen die de FSC volgden meer content waren met het leven dan vrouwen die geen
speci eke klok gevolgd hadden, zij voelden zich eerder depressief en bitter. Een ander belangrijk
aspect is de taak om een identiteit over jezelf te vormen; een sense of self creëren. Volgens
McAdams ontwikkelt ieder individu drie aspecten van identiteit bovenop elkaar:
• Actor: jezelf leren kennen met als missie sociale skills, traits en sociale rollen te ontwikkelen.
Deze fase begint erg vroeg, als kind al, en duurt je leven lang.
• Agent: een persoon worden die wordt geleid door waarden en normen en doelen. Dit proces
begint rond 7-9 jaar en duurt de rest van je leven. Je begint met plannen voor de toekomst en
wordt serieuzer, maakt wijzere beslissingen.
• Author: je wordt de schrijver van je eigen autobiogra e, wat inhoudt dat je je eigen
levensverhaal vormt. Je voegt hoofdstukken toe naarmate je leeft, wat samen jouw verhaal
vormt. Zo vorm je je eigen narrative identity. De verhaallijnen kunnen verschillen afhankelijk
van cultuur.
Iemands doelen hangen volgens onderzoek af van de tijd die zij denken nog te leven te hebben.
Over het algemeen zetten jongere mensen doelen om zich voor te bereiden op de toekomst,
terwijl ouderen doelen zetten die meer te maken hebben met het opwekken van positieve
emoties. Als een jong persoon bijvoorbeeld ernstig ziek is en niet lang meer te leven heeft, zal zij
zich ook gaan focussen op positieve emoties dan op de toekomst.
PERSONALITY CHANGE
Volgens een onderzoek zou bijna iedereen wel tenminste één trait van de Big Five aan zich zelf
willen veranderen, waaronder meer vrouwen dan mannen. De verandering was bijna altijd in de
richting van meer sociaal gewenst gedrag, dus bijv. de traits extraversie, conscientiousness en
agreeableness. Vaak wilden mensen deze verandering in de hoop dat een andere persoonlijkheid
hun leven in het algemeen zou verbeteren. Persoonlijkheid kan een beetje veranderd worden, dmv
verschillende methodes:
fi fi fi ffff ff ff
