Samenvatting Sociaal Recht voor criminologen 2024-
2025
1. Arbeidsrecht
Def 1: het recht dat van toepassing is op arbeidsprestaties geleverd in ondergeschikt
verband
Def 2: recht dat de individuele en collectieve regeling omvat tussen werkgevers en
werknemers
Privaatrecht
! Art. 51 CAO-wet = duidelijke opsomming van hiërarchie binnen het arbeidsrecht
OPVALLEND: mondelinge overeenkomst kan ook bindend zijn, MAAR laag in
hiërarchie!
2. Socialezekerheidsrecht
Def 1: recht waarbij de samenleving bepaalt dat bepaalde risico’s sociale risico’s zijn, die
gecompenseerd moeten worden als ze zich voordoen en een negatief effect
hebben
Publiek recht bv. leeftijd of ontslag
Def 2: het recht dat voorziet in individuele sociale prestaties, die ertoe strekken de
levensstandaard
van betrokkenen te handhaven, een menswaardig leven te voorzien en
bijzondere kosten opvangt
- Vaak overlap tussen landen, MAAR officieel weinig internationale afspraken
2.1 Gemeenschappelijkheden
- Historische context = sociale strijd (cf. Daens) + industriële revolutie
mensen verkopen arbeid, MAAR enorme onderbetaling door
simpliciteit
DUS bescherming nodig = minimumnorm (bv. uren, loon),
werkloosheidsuitkeringen, pensioen, …
- Beschermend doel
- Bindend recht, WANT bescherming van minderheden is hoofddoel (door
ondergeschikt verband)
relatieve nietigheid bij arbeidsrecht (enkel door partijen)
absolute nietigheid bij socialezekerheidsrecht (ook door derden)
- Beide behandeld in arbeidsgerechten en -hoven
,Samenvatting Sociaal Recht voor criminologen 2024-
2025
2.3 Bronnen
- Internationale context = belangrijker en belangrijker door groter internationaal netwerk
(bv. ESH)
belang van internationale minimumnormen (= eerlijk en
duidelijk)
bv. lijsten met algemeen erkende risico’s
- Formele wetgeving, KB’s, MB’s, internationale richtlijnen (= omvorming!),
internationale verdragen, …
bv. Belgische Grondwet (art. 23 GW, bevoegdheidsverdelingen gewesten en
gemeenschappen, …)
+ Decreet 19 juli 1973: verplichting van Nederlands op de werkvloer
- Eigen rechtsvorming in arbeidsreglementen, CAO (collectieve arbeidsovereenkomsten,
…)
geregeld met partijen onderling / algemeen verbindend (binnen bedrijf,
bedrijfstak of nationaal)
1. Wie is werknemer?
BELANGRIJK: bescherming geldt enkel voor werknemers
! Schijnzelfstandigen = werknemers die onder zelfstandigencontract
werken !
handig voor werkgevers, WANT veel minder regels en plichten
BELANGRIJK: socialezekerheid werkt anders voor werknemers dan voor zelfstandigen
! Schijnzelfstandigen = zelfstandigen betalen minder sociale bijdrage
Vroeger: arbeid = handarbeid
voltijds in een fabriek voor een loon
Later: intellectuele prestaties zijn ook arbeid
autonomie en vrijheid binnen de arbeid
Vandaag: werk van thuis uit
nog meer autonomie en vrijheid
MAAR doorheen alle tijd: altijd sprake van gezag en controle van bovenaf
wat te doen bij twijfel?
= Commissie ter regeling van de arbeidsrelatie raadplegen (= social ruling)
uitspraak is bindend voor iedereen (bhv. Rechters)
,Samenvatting Sociaal Recht voor criminologen 2024-
2025
2. Het arbeidscontract
= overeenkomst tussen werkgever en werknemer over de te verrichten arbeid en het
loon
<--> zelfstandigen o.b.v. dienstenovereenkomst
! Overeenkomst = meerzijdige rechtshandeling met 2 partijen waarbij beiden akkoord zijn over inhoud !
3 componenten:
a. Loon = “beloning” voor de verrichte arbeid = vergelding waarvan de werknemer
moet kunnen leven
onderscheid met vrijwilliger
b. Arbeid = activiteiten verricht als tegenprestatie van het loon
PROBLEEM: slapen is ook arbeid (= arts van wacht)
c. Gezagsrelatie = werkgever heeft iets te zeggen, houdt toezicht en heeft de leiding
(= sterkere positie)
onderscheid met zelfstandige bv. over werkuren, kledij, …
! Toezicht moet er niet per sé zijn, de mogelijkheid volstaat !
PROBLEEM: beoordelen van gezag is puur feitelijk rechter moet beslissen o.b.v. feiten
PROBLEEM: rechters hadden de vrijheid om zelf klemtonen te leggen (=/=
rechtszekerheid)
OPLOSSING: programmawet 27 december 2006
= verduidelijken van begrip werknemer + meer orde in rechtspraak rond
gezag
Wetgeving = best vrij, maar wel rood kader met minima / maxima waar je niet voorbij
mag
bv. minimumloon, maximum#uren, …
dwingend recht!, DUS niet volgen zorgt voor relatieve nietigheid (ex
nunc)
cf. arbeidsovereenkomstenwet 3 juli 1978
! Bijzonder geval: ambtenaren = niet gezien als werknemer in België !
regels staan in administratief recht
Programmawet 2006: Wet arbeidsrelaties
6 principes: 1. Wilsautonomie = opdrachtgever en -uitvoerder zijn vrij in hun beslissingen
2. Feiten primeren = praktijk gaat voor op hetgeen in de overeenkomst staat
3. Criteria voor rechters = verduidelijking van wat gezag is (duur, toezicht en
instructies)
4. Bewijslast ligt bij de betwister (vroeger: tegendeel bewijzen) = moeilijker
, Samenvatting Sociaal Recht voor criminologen 2024-
2025
dan vroeger
5. Herkwalificatie = rechter kan contract aanpassen naar wat in de praktijk
echt gebeurt
Wanneer is herkwalificatie mogelijk? (2 opties)
1. Algemene criteria: wil der partijen is anders dan praktijk, dwingende
werktijdregeling (=werknemer), vrijheid tot organiseren van werk, hiërarchische controle
over het werk én de persoon
2. Socio-economische vermoedens (slechts mogelijk in bepaalde, fraudegevoelige
sectoren!)
=ontstentenis
indien meer van enig financieel of economisch risico
dan 50% criteria voldaan is:
ontstentenis van verantwoordelijkheid en beslissingsmacht aangaande de financiële middelen van de onderneming
ontstentenis van beslissingsmacht over het aankoopbeleid van de onderneming
ontstentenis van beslissingsmacht over het prijsbeleid van de onderneming, behoudens wanneer de prijzen wettelijk
zijn vastgelegd;
ontstentenis van resultaatsverbintenis betreffende de overeengekomen arbeid
garantie op betaling van een vaste vergoeding, ongeacht de bedrijfsresultaten of de omvang van de prestaties
zelf geen werkgever zijn van persoonlijk en vrij aangeworven personeel of het ontbreken van de mogelijkheid om voor
de uitvoering van het overeengekomen werk personeel aan te werven of zich te laten vervangen;
zich niet voordoen als een onderneming ten overstaan van andere personen of hoofdzakelijk of gewoonlijk voor één
medecontractant werken;
in ruimtes werken waarvan men niet de eigenaar of de huurder is of werken met materiaal dat ter beschikking wordt
gesteld, gefinancierd of gewaarborgd door de medecontractant.
PROBLEEM: bewijs is moeilijk, WANT je moet bewijzen dat iets NIET bestaat
Wanneer is herkwalificatie niet gegrond?
1. Bij verplichtingen die sowieso bij het beroep horen (bv. Tuchtrecht)
2. Bij neutrale elementen die niets met de band werkgever-werknemer te maken
hebben
bv. titel, inschrijving van BTW-nummer, inschrijving Kruispuntbank voor
Ondernemingen, …
2025
1. Arbeidsrecht
Def 1: het recht dat van toepassing is op arbeidsprestaties geleverd in ondergeschikt
verband
Def 2: recht dat de individuele en collectieve regeling omvat tussen werkgevers en
werknemers
Privaatrecht
! Art. 51 CAO-wet = duidelijke opsomming van hiërarchie binnen het arbeidsrecht
OPVALLEND: mondelinge overeenkomst kan ook bindend zijn, MAAR laag in
hiërarchie!
2. Socialezekerheidsrecht
Def 1: recht waarbij de samenleving bepaalt dat bepaalde risico’s sociale risico’s zijn, die
gecompenseerd moeten worden als ze zich voordoen en een negatief effect
hebben
Publiek recht bv. leeftijd of ontslag
Def 2: het recht dat voorziet in individuele sociale prestaties, die ertoe strekken de
levensstandaard
van betrokkenen te handhaven, een menswaardig leven te voorzien en
bijzondere kosten opvangt
- Vaak overlap tussen landen, MAAR officieel weinig internationale afspraken
2.1 Gemeenschappelijkheden
- Historische context = sociale strijd (cf. Daens) + industriële revolutie
mensen verkopen arbeid, MAAR enorme onderbetaling door
simpliciteit
DUS bescherming nodig = minimumnorm (bv. uren, loon),
werkloosheidsuitkeringen, pensioen, …
- Beschermend doel
- Bindend recht, WANT bescherming van minderheden is hoofddoel (door
ondergeschikt verband)
relatieve nietigheid bij arbeidsrecht (enkel door partijen)
absolute nietigheid bij socialezekerheidsrecht (ook door derden)
- Beide behandeld in arbeidsgerechten en -hoven
,Samenvatting Sociaal Recht voor criminologen 2024-
2025
2.3 Bronnen
- Internationale context = belangrijker en belangrijker door groter internationaal netwerk
(bv. ESH)
belang van internationale minimumnormen (= eerlijk en
duidelijk)
bv. lijsten met algemeen erkende risico’s
- Formele wetgeving, KB’s, MB’s, internationale richtlijnen (= omvorming!),
internationale verdragen, …
bv. Belgische Grondwet (art. 23 GW, bevoegdheidsverdelingen gewesten en
gemeenschappen, …)
+ Decreet 19 juli 1973: verplichting van Nederlands op de werkvloer
- Eigen rechtsvorming in arbeidsreglementen, CAO (collectieve arbeidsovereenkomsten,
…)
geregeld met partijen onderling / algemeen verbindend (binnen bedrijf,
bedrijfstak of nationaal)
1. Wie is werknemer?
BELANGRIJK: bescherming geldt enkel voor werknemers
! Schijnzelfstandigen = werknemers die onder zelfstandigencontract
werken !
handig voor werkgevers, WANT veel minder regels en plichten
BELANGRIJK: socialezekerheid werkt anders voor werknemers dan voor zelfstandigen
! Schijnzelfstandigen = zelfstandigen betalen minder sociale bijdrage
Vroeger: arbeid = handarbeid
voltijds in een fabriek voor een loon
Later: intellectuele prestaties zijn ook arbeid
autonomie en vrijheid binnen de arbeid
Vandaag: werk van thuis uit
nog meer autonomie en vrijheid
MAAR doorheen alle tijd: altijd sprake van gezag en controle van bovenaf
wat te doen bij twijfel?
= Commissie ter regeling van de arbeidsrelatie raadplegen (= social ruling)
uitspraak is bindend voor iedereen (bhv. Rechters)
,Samenvatting Sociaal Recht voor criminologen 2024-
2025
2. Het arbeidscontract
= overeenkomst tussen werkgever en werknemer over de te verrichten arbeid en het
loon
<--> zelfstandigen o.b.v. dienstenovereenkomst
! Overeenkomst = meerzijdige rechtshandeling met 2 partijen waarbij beiden akkoord zijn over inhoud !
3 componenten:
a. Loon = “beloning” voor de verrichte arbeid = vergelding waarvan de werknemer
moet kunnen leven
onderscheid met vrijwilliger
b. Arbeid = activiteiten verricht als tegenprestatie van het loon
PROBLEEM: slapen is ook arbeid (= arts van wacht)
c. Gezagsrelatie = werkgever heeft iets te zeggen, houdt toezicht en heeft de leiding
(= sterkere positie)
onderscheid met zelfstandige bv. over werkuren, kledij, …
! Toezicht moet er niet per sé zijn, de mogelijkheid volstaat !
PROBLEEM: beoordelen van gezag is puur feitelijk rechter moet beslissen o.b.v. feiten
PROBLEEM: rechters hadden de vrijheid om zelf klemtonen te leggen (=/=
rechtszekerheid)
OPLOSSING: programmawet 27 december 2006
= verduidelijken van begrip werknemer + meer orde in rechtspraak rond
gezag
Wetgeving = best vrij, maar wel rood kader met minima / maxima waar je niet voorbij
mag
bv. minimumloon, maximum#uren, …
dwingend recht!, DUS niet volgen zorgt voor relatieve nietigheid (ex
nunc)
cf. arbeidsovereenkomstenwet 3 juli 1978
! Bijzonder geval: ambtenaren = niet gezien als werknemer in België !
regels staan in administratief recht
Programmawet 2006: Wet arbeidsrelaties
6 principes: 1. Wilsautonomie = opdrachtgever en -uitvoerder zijn vrij in hun beslissingen
2. Feiten primeren = praktijk gaat voor op hetgeen in de overeenkomst staat
3. Criteria voor rechters = verduidelijking van wat gezag is (duur, toezicht en
instructies)
4. Bewijslast ligt bij de betwister (vroeger: tegendeel bewijzen) = moeilijker
, Samenvatting Sociaal Recht voor criminologen 2024-
2025
dan vroeger
5. Herkwalificatie = rechter kan contract aanpassen naar wat in de praktijk
echt gebeurt
Wanneer is herkwalificatie mogelijk? (2 opties)
1. Algemene criteria: wil der partijen is anders dan praktijk, dwingende
werktijdregeling (=werknemer), vrijheid tot organiseren van werk, hiërarchische controle
over het werk én de persoon
2. Socio-economische vermoedens (slechts mogelijk in bepaalde, fraudegevoelige
sectoren!)
=ontstentenis
indien meer van enig financieel of economisch risico
dan 50% criteria voldaan is:
ontstentenis van verantwoordelijkheid en beslissingsmacht aangaande de financiële middelen van de onderneming
ontstentenis van beslissingsmacht over het aankoopbeleid van de onderneming
ontstentenis van beslissingsmacht over het prijsbeleid van de onderneming, behoudens wanneer de prijzen wettelijk
zijn vastgelegd;
ontstentenis van resultaatsverbintenis betreffende de overeengekomen arbeid
garantie op betaling van een vaste vergoeding, ongeacht de bedrijfsresultaten of de omvang van de prestaties
zelf geen werkgever zijn van persoonlijk en vrij aangeworven personeel of het ontbreken van de mogelijkheid om voor
de uitvoering van het overeengekomen werk personeel aan te werven of zich te laten vervangen;
zich niet voordoen als een onderneming ten overstaan van andere personen of hoofdzakelijk of gewoonlijk voor één
medecontractant werken;
in ruimtes werken waarvan men niet de eigenaar of de huurder is of werken met materiaal dat ter beschikking wordt
gesteld, gefinancierd of gewaarborgd door de medecontractant.
PROBLEEM: bewijs is moeilijk, WANT je moet bewijzen dat iets NIET bestaat
Wanneer is herkwalificatie niet gegrond?
1. Bij verplichtingen die sowieso bij het beroep horen (bv. Tuchtrecht)
2. Bij neutrale elementen die niets met de band werkgever-werknemer te maken
hebben
bv. titel, inschrijving van BTW-nummer, inschrijving Kruispuntbank voor
Ondernemingen, …
