1. Inleiding tot de sociale
psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie
= de wetenschap die bestudeert hoe de werkelijke of denkbeeldige aanwezigheid van anderen de
gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloedt.
Centraal: sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van
andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen en/of gedrag. Sociale media
heeft ook een invloed.
1.1.1 Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Mensen zich vaak niet bewust van de redenen achter hun eigen gevoelens en reacties. Taak van
de sociale psycholoog: specifieke omstandigheden onderzoeken waaronder de ene of de andere
reactie meer waarschijnlijk is.
Het werk van de filosofen vormt een deel van de basis van de hedendaagse psychologie. Bv
Spinoza: ‘als we verliefd worden op iemand die we daarvoor haatten, zal de liefde uiteindelijk
sterker zijn dan wanneer we die persoon niet eerst hebben gehaat.’
We gaan sociaal gedrag empirisch en systematisch onderzoeken ipv af te gaan op
volkswijsheden, gezond verstand, politici,… . Empirische methode begint met een hypothese die
we zullen toetsen. Daarna volgt het onderzoek (toetsen).
1.1.2 Sociale psychologie en het verband met verwante
disciplines
Disciplines bv: biologie, neurowetenschap, economie, sociologie, … .deze disciplines doen ook
onderzoek naar determinanten (= bepalende factor in een ontwikkeling of toestand). Ze verschillen
met de sociale psychologie op vlak van het analyseniveau.
Evolutionaire psychologie: Hypothesen uit de evolutietheorie. Natuurlijke selectie = het
verschijnsel dat in de evolutie sommige organismen uit een bepaalde populatie beter in hun
omgeving passen en zo meer kans hebben om te zorgen voor overlevende nakomelingen dan
minder goed aangepaste organismen. Deze psychologie gaat sociaal gedrag verklaren op basis
van erfelijke factoren die doorheen de tijd zijn ontwikkeld adhv natuurlijke selectie => evolutie is
een uitermate traag proces. Ons hedendaags sociaal gedrag is het resultaat van onze
aanpassingen aan de omgeving in een ver verleden. Deze hypothesen kunnen niet empirisch
getoetst worden.
Persoonlijkheidspsychologie: Sociaal gedrag verklaren mbv karaktereigenschappen.
Concentreren zich algemeen op individuele verschillen (= die aspecten van de persoonlijkheid die
mensen onderscheiden van anderen). Een essentieel onderdeel is ook de sociale invloed. We zijn
allemaal in staat tot zowel verlegen als spontaan gedrag. Het analyseniveau is het individu.
Sociologie en andere sociale wetenschappen: ipv individu ligt de focus bij brede sociale,
economische, politieke en historische factoren. Sociologie focus: sociale klasse, sociale structuur
en sociale instituties. Analyseniveau sociologie: de groep, institutie of samenleving als geheel. ><
Analyseniveau sociale psychologie: individu in een groep,… .
Sociale psychologie richt zich vooral op hoe mensen hun sociale omgeving interpreteren, dus hoe
hun construct (= manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren) hen beïnvloedt. Je kunt pas begrijpen hoe hun sociale wereld mensen beïnvloedt als
je begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
Sociale psychologie: hoe hun sociale omgeving mensen beïnvloedt. Sociaal gedrag: universeel
of cultureel bepaald. Vooral in VS ontwikkeld. Tussen de sociologie en
persoonlijkheidspsychologie.
Pagina 1 van 50
,1.2 De macht van de situatie
Situatie heeft een grote invloed op de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Mensen
houden zelden rekening met de situatie.
1.2.1 De fundamentele attributiefout ofwel de
correspondentievertekening
Fundamentele attributiefout = de neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol
van externe, situationele factoren te onderschatten = correspondentievertekening.
Attributie = het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans gedrag en het
daarmee voorzien van verklaringen.
In westerse samenleving hebben we de neiging het gedrag te verklaren in termen van hun
persoonlijkheid => geeft ons een onterecht gevoel van veiligheid. = fundamentele attributiefout.
Macht van situatie niet volledig doorgronden => neiging om het probleem te vereenvoudigen.
1.2.2 onderzoek naar de fundamentele attributiefout
Experiment van Stanford University: leerlingen in 2 keer 2 teams zetten nl competitief en
coöperatief voor een spel. 2 verschillende namen voor het spel: gemeenschapsspel -> 1/3
competitief & beursspel -> 2/3 competitief. Naam spel bevatte een duidelijke boodschap.
Gedrag zowel uitleggen in termen van persoonlijkheid, als in termen van de situatie. De
fundamentele attributiefout is contextafhankelijk.
1.3 De macht van sociale interpretatie
1.3.1 Het behaviorisme
Behaviorisme = psychologische stroming die ervan uitgaat dat je om menselijk gedrag te kunnen
begrijpen slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende of straffende eigenschappen van de
omgeving. In gang gezet door Skinner.
Gedrag wordt dus verklaard adhv beloningen en straffen vanuit de omgeving => niet nodig om er
subjectieve zaken als het denken, voelen en cognitie bij te betrekken, want die zijn te vaag en te
slecht waarneembaar. Ze vergaten het belang van de manier waarop mensen hun omgeving
interpreteren.
1.3.2 De gestaltpsychologie
Gestaltpsychologie = psychologische stroming die het belang benadrukt van het bestuderen van
de persoonlijke (subjectieve) manier waarop een object wordt waargenomen (het gestalt of
geheel), ipv het bestuderen van de manier waarop de objectieve, fysieke eigenschappen zich
combineren tot het object. Het geheel is a,deed dan de som der delen. Je moet je richten op de
fenomenologie = filosofische stroming die probeert door de geestelijk-intuïtieve beschouwing
(door de directe ervaring) van de dingen, niet door de rationele kennis, de wereld en het wezen
der dingen te beschrijven -> hoe een object op iemand overkomt en hoe diegene dit dus ervaart
(gebaseerd op Husserl).
Duits.
Lewin: beschouwd als grondlegger moderne experimentele sociale psychologie. Joodse die
naziregime ontvluchte. Deed onderzoek naar de oorzaken en mogelijke oplossingen van
vooroordelen en etnische stereotypering. Paste gestaltprincipes niet alleen op de perceptie van
objecten toe, maar ook op de perceptie van de sociale wereld. Subjectieve waarschijnlijkheid.
Heider: andere grondlegger sociale psychologie. We gissen voortdurend naar de
gemoedstoestand, motieven en gedachten van anderen -> constructen hebben gevolgen.
Naïef realisme = de overtuiging dat we dingen waarnemen zoals ze echt zijn, daarbij
onderschattend hoeveel we dat wat we zien, interpreteren of zelfs verdraaien. Bv Politieke partijen
denken dat zij de kwesties helder zien, maar ook dat de andere partijen een vertekend beeld van
de kwesties hebben. Constructen kunnen variëren van eenvoudig tot zeer complex en
beïnvloeden ons dagelijks leven.
Pagina 2 van 50
,1.4 De oorsprong van constructen: fundamentele
menselijke motieven
Van essentieel belang: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf (positieve zelfwaardering)
en de behoefte om de wereld zo accuraat mogelijk waar te nemen.
Festinger: Ziet dat deze twee motieven meestal in tegengestelde richtingen brengt (bv om wereld
accuraat waar te nemen moeten we toegeven dat we ons idioot of immoreel hebben gedragen)
=> op dat moment kunnen de waardevolste inzichten verworven worden in de werking van de
menselijke gevoelens en gedachten.
1.4.1 Het zelfverheffingsmotief: de behoefte aan een positieve
zelfwaardering
De meesten hebben de behoefte aan een positieve zelfwaardering (= een positieve waardering
van zichzelf, dat wil zeggen: zichzelf beschouwen als bv goed, competent en beschaafd).
Zelfverheffingsmotief = voorkeur die mensen hebben voor info die hen in een positief daglicht
stelt, ofwel voor info die hun zelfwaardering doet stijgen. => beïnvloedt hoe we de wereld zien.
Gedrag achteraf rechtvaardigen: Is een positieve zelfwaardering. Het staat zelfverbetering in de
weg. Het erkennen van onze tekortkomingen is moeilijk
Lijden en zelfrechtvaardiging: bv bij ontgroening focussen op de goede kanten -> hoe
onaangenamer de ontgroeningsproces, hoe leuker ze de groep vinden. Vernederingscomponent
zorgt ervoor dat mensen negatieve associaties met de vereniging ontwikkelen. Belangrijkste
bevindingen rond zelfverheffingsmotief: 1) mensen zijn gemotiveerd om een positief beeld van
zichzelf stand te houden, deels door hun gedrag te rechtvaardigen 2) dit brengt hen er onder
bepaalde omstandigheden toe dingen te doen die in eerste instantie verrassend of paradoxaal
lijken.
1.4.2 het accuraatheidsmotief: de behoefte om accuraat waar
te nemen
Sociale cognitie = hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; het selecteren,
interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale info om oordelen te vormen en beslissingen te
nemen.
Accuraatheidsmotief = de behoefte van mensen om een beeld te creëren dat zo veel mogelijk met
de werkelijkheid overeenkomt.
Het is nooit mogelijk om alle relevante feiten te kennen van tevoren -> hebben er vaak ook geen
tijd om het geduld voor. We kunnen op veel manieren de mist ingaan en er de verkeerde
overtuigingen op na houden. Elke dag nemen we veel beslissingen.
Zelfvervulling prophecies kunnen vertekend werken: Onze verwachtingen over sociale wereld
beïnvloeden soms ons vermogen om die wereld accuraat waar te nemen. Je verwacht bepaald
gedrag van jezelf/iemand, dus je handelt op zo’n manier dat je verwachting waarheid wordt (bv als
leerkracht slimme kids moeilijker leerstof geven). Ook al wil je accuraat zijn, er zijn vele manieren
waarop we toch een foute indruk kunnen krijgen.
1.4.3 overige motieven
- Biologische drijfveren (bv honger, dorst,…).
- Psychologisch niveau: angst, liefde, goedkeuring,…
- Behoefte aan controle: mensen willen graag een voorspelbaarheid ervaren => een oorzaak van
de fundamentele attributiefout -> omstandigheden veranderen, eigenschappen zijn redelijk
stabiel -> onvriendelijk persoon niet meer om hulp vragen = controle.
1.5 Het nut en de toepassing van de sociale psychologie
- Nieuwsgierigheid -> sociaal gedrag begrijpen + hoe beïnvloedt + waarom aantrekking/afkeer.
- Bijdragen aan de oplossing van maatschappelijke problemen. (Altruïsme en tolerantie).
- Als we ons/iemands gedrag willen veranderen moeten we de fundamentele oorzaken weten.
Pagina 3 van 50
, 2. Methodologie: hoe doen
sociale psychologen onderzoek?
2.1 Sociale psychologie: een empirische wetenschap
Hindsight bias = de neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst te voorspellen te
overdrijven nadat ze te weten zijn gekomen hoe die uitkomst eruitziet.
2.1.1 inspiratie uit eerdere theorieën en onderzoeken
Elk onderzoek begint met een hypothese die men gaat testen. Veel onderzoeken hebben als
aanleiding dat een wetenschapper ontevreden is met bestaande theorieën en verklaringen.
Festinger bv was ontevreden met het behaviorisme en formuleerde een nieuwe theorie, de
cognitieve dissonantietheorie.
2.1.2 hypothesen gebaseerd op persoonlijke observaties
Persoonlijke observaties leiden ook vaak naar nieuwe onderzoeksvragen.
Bystander effect = het fenomeen dat hoe meer mensen bij elkaar zijn, hoe minder ze geneigd zijn
om een persoon in nood te helpen, omdat de verantwoordelijkheid om in te grijpen verdeeld wordt
over het aantal aanwezigen. => spreiding van verantwoordelijkheid (Latané en Darley) (1968)
- moord op Kitty Genovese
2.2 De observationele methode: sociaal gedrag
beschrijven
Observationele methode = techniek waarbij een onderzoeker mensen observeert een metingen of
indrukken over hun gedrag systematisch vastgelegd.
Beantwoord de vraag: wat is de aard van het fenomeen?
Etnografie: methode waarbij een onderzoeken probeert een groep of cultuur te begrijpen door die
van binnenuit te observeren, zonder de groep zijn eigen normen en waarde op te leggen. =>
kennis over rijkdom en complexiteit van een groep verzamelen. Etnografie is de belangrijkste
methode van de culturele antropologie, de studie naar menselijke culturen en samenlevingen.
Festinger bedacht de theorie van cognitieve dissonantie: geeft een verklaring voor het
oncomfortabele gevoel dat ons bekruipt als we iets doen wat ons zelfvertrouwen bedreigt.
Operationaliseren = het meetbaar maken van een concept door observeerbare fenomenen te
selecteren die het abstract concept representeren, waardoor het abstract concept als meetbare
variabele te gebruiken is in onderzoek.
Beoordelaarsbetrouwbaarheid = de maten van overeenkomst tussen de resultaten van twee of
meer mensen die onafhankelijk van elkaar een dataset observeren en coderen.
2.2.1 analyse van archieven
Archiefanalyse: vorm van de professionele methode waarbij de onderzoeker de verzamelde
documentatie, oftewel de archieven, van een cultuur onderzoekt. Bv: dagboeken, romans,
songteksten, films, internetgebruik, televisieprogramma’s, tijdschriften,…
2.2.2 beperkingen van de observationele methode
- geen info over waarom
- Sommige soorten gedrag moeilijk observeer, omdat ze zelden voorkomen of alleen in de privé-
sfeer
Pagina 4 van 50
psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie
= de wetenschap die bestudeert hoe de werkelijke of denkbeeldige aanwezigheid van anderen de
gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloedt.
Centraal: sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van
andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen en/of gedrag. Sociale media
heeft ook een invloed.
1.1.1 Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Mensen zich vaak niet bewust van de redenen achter hun eigen gevoelens en reacties. Taak van
de sociale psycholoog: specifieke omstandigheden onderzoeken waaronder de ene of de andere
reactie meer waarschijnlijk is.
Het werk van de filosofen vormt een deel van de basis van de hedendaagse psychologie. Bv
Spinoza: ‘als we verliefd worden op iemand die we daarvoor haatten, zal de liefde uiteindelijk
sterker zijn dan wanneer we die persoon niet eerst hebben gehaat.’
We gaan sociaal gedrag empirisch en systematisch onderzoeken ipv af te gaan op
volkswijsheden, gezond verstand, politici,… . Empirische methode begint met een hypothese die
we zullen toetsen. Daarna volgt het onderzoek (toetsen).
1.1.2 Sociale psychologie en het verband met verwante
disciplines
Disciplines bv: biologie, neurowetenschap, economie, sociologie, … .deze disciplines doen ook
onderzoek naar determinanten (= bepalende factor in een ontwikkeling of toestand). Ze verschillen
met de sociale psychologie op vlak van het analyseniveau.
Evolutionaire psychologie: Hypothesen uit de evolutietheorie. Natuurlijke selectie = het
verschijnsel dat in de evolutie sommige organismen uit een bepaalde populatie beter in hun
omgeving passen en zo meer kans hebben om te zorgen voor overlevende nakomelingen dan
minder goed aangepaste organismen. Deze psychologie gaat sociaal gedrag verklaren op basis
van erfelijke factoren die doorheen de tijd zijn ontwikkeld adhv natuurlijke selectie => evolutie is
een uitermate traag proces. Ons hedendaags sociaal gedrag is het resultaat van onze
aanpassingen aan de omgeving in een ver verleden. Deze hypothesen kunnen niet empirisch
getoetst worden.
Persoonlijkheidspsychologie: Sociaal gedrag verklaren mbv karaktereigenschappen.
Concentreren zich algemeen op individuele verschillen (= die aspecten van de persoonlijkheid die
mensen onderscheiden van anderen). Een essentieel onderdeel is ook de sociale invloed. We zijn
allemaal in staat tot zowel verlegen als spontaan gedrag. Het analyseniveau is het individu.
Sociologie en andere sociale wetenschappen: ipv individu ligt de focus bij brede sociale,
economische, politieke en historische factoren. Sociologie focus: sociale klasse, sociale structuur
en sociale instituties. Analyseniveau sociologie: de groep, institutie of samenleving als geheel. ><
Analyseniveau sociale psychologie: individu in een groep,… .
Sociale psychologie richt zich vooral op hoe mensen hun sociale omgeving interpreteren, dus hoe
hun construct (= manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren) hen beïnvloedt. Je kunt pas begrijpen hoe hun sociale wereld mensen beïnvloedt als
je begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
Sociale psychologie: hoe hun sociale omgeving mensen beïnvloedt. Sociaal gedrag: universeel
of cultureel bepaald. Vooral in VS ontwikkeld. Tussen de sociologie en
persoonlijkheidspsychologie.
Pagina 1 van 50
,1.2 De macht van de situatie
Situatie heeft een grote invloed op de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Mensen
houden zelden rekening met de situatie.
1.2.1 De fundamentele attributiefout ofwel de
correspondentievertekening
Fundamentele attributiefout = de neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol
van externe, situationele factoren te onderschatten = correspondentievertekening.
Attributie = het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans gedrag en het
daarmee voorzien van verklaringen.
In westerse samenleving hebben we de neiging het gedrag te verklaren in termen van hun
persoonlijkheid => geeft ons een onterecht gevoel van veiligheid. = fundamentele attributiefout.
Macht van situatie niet volledig doorgronden => neiging om het probleem te vereenvoudigen.
1.2.2 onderzoek naar de fundamentele attributiefout
Experiment van Stanford University: leerlingen in 2 keer 2 teams zetten nl competitief en
coöperatief voor een spel. 2 verschillende namen voor het spel: gemeenschapsspel -> 1/3
competitief & beursspel -> 2/3 competitief. Naam spel bevatte een duidelijke boodschap.
Gedrag zowel uitleggen in termen van persoonlijkheid, als in termen van de situatie. De
fundamentele attributiefout is contextafhankelijk.
1.3 De macht van sociale interpretatie
1.3.1 Het behaviorisme
Behaviorisme = psychologische stroming die ervan uitgaat dat je om menselijk gedrag te kunnen
begrijpen slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende of straffende eigenschappen van de
omgeving. In gang gezet door Skinner.
Gedrag wordt dus verklaard adhv beloningen en straffen vanuit de omgeving => niet nodig om er
subjectieve zaken als het denken, voelen en cognitie bij te betrekken, want die zijn te vaag en te
slecht waarneembaar. Ze vergaten het belang van de manier waarop mensen hun omgeving
interpreteren.
1.3.2 De gestaltpsychologie
Gestaltpsychologie = psychologische stroming die het belang benadrukt van het bestuderen van
de persoonlijke (subjectieve) manier waarop een object wordt waargenomen (het gestalt of
geheel), ipv het bestuderen van de manier waarop de objectieve, fysieke eigenschappen zich
combineren tot het object. Het geheel is a,deed dan de som der delen. Je moet je richten op de
fenomenologie = filosofische stroming die probeert door de geestelijk-intuïtieve beschouwing
(door de directe ervaring) van de dingen, niet door de rationele kennis, de wereld en het wezen
der dingen te beschrijven -> hoe een object op iemand overkomt en hoe diegene dit dus ervaart
(gebaseerd op Husserl).
Duits.
Lewin: beschouwd als grondlegger moderne experimentele sociale psychologie. Joodse die
naziregime ontvluchte. Deed onderzoek naar de oorzaken en mogelijke oplossingen van
vooroordelen en etnische stereotypering. Paste gestaltprincipes niet alleen op de perceptie van
objecten toe, maar ook op de perceptie van de sociale wereld. Subjectieve waarschijnlijkheid.
Heider: andere grondlegger sociale psychologie. We gissen voortdurend naar de
gemoedstoestand, motieven en gedachten van anderen -> constructen hebben gevolgen.
Naïef realisme = de overtuiging dat we dingen waarnemen zoals ze echt zijn, daarbij
onderschattend hoeveel we dat wat we zien, interpreteren of zelfs verdraaien. Bv Politieke partijen
denken dat zij de kwesties helder zien, maar ook dat de andere partijen een vertekend beeld van
de kwesties hebben. Constructen kunnen variëren van eenvoudig tot zeer complex en
beïnvloeden ons dagelijks leven.
Pagina 2 van 50
,1.4 De oorsprong van constructen: fundamentele
menselijke motieven
Van essentieel belang: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf (positieve zelfwaardering)
en de behoefte om de wereld zo accuraat mogelijk waar te nemen.
Festinger: Ziet dat deze twee motieven meestal in tegengestelde richtingen brengt (bv om wereld
accuraat waar te nemen moeten we toegeven dat we ons idioot of immoreel hebben gedragen)
=> op dat moment kunnen de waardevolste inzichten verworven worden in de werking van de
menselijke gevoelens en gedachten.
1.4.1 Het zelfverheffingsmotief: de behoefte aan een positieve
zelfwaardering
De meesten hebben de behoefte aan een positieve zelfwaardering (= een positieve waardering
van zichzelf, dat wil zeggen: zichzelf beschouwen als bv goed, competent en beschaafd).
Zelfverheffingsmotief = voorkeur die mensen hebben voor info die hen in een positief daglicht
stelt, ofwel voor info die hun zelfwaardering doet stijgen. => beïnvloedt hoe we de wereld zien.
Gedrag achteraf rechtvaardigen: Is een positieve zelfwaardering. Het staat zelfverbetering in de
weg. Het erkennen van onze tekortkomingen is moeilijk
Lijden en zelfrechtvaardiging: bv bij ontgroening focussen op de goede kanten -> hoe
onaangenamer de ontgroeningsproces, hoe leuker ze de groep vinden. Vernederingscomponent
zorgt ervoor dat mensen negatieve associaties met de vereniging ontwikkelen. Belangrijkste
bevindingen rond zelfverheffingsmotief: 1) mensen zijn gemotiveerd om een positief beeld van
zichzelf stand te houden, deels door hun gedrag te rechtvaardigen 2) dit brengt hen er onder
bepaalde omstandigheden toe dingen te doen die in eerste instantie verrassend of paradoxaal
lijken.
1.4.2 het accuraatheidsmotief: de behoefte om accuraat waar
te nemen
Sociale cognitie = hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; het selecteren,
interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale info om oordelen te vormen en beslissingen te
nemen.
Accuraatheidsmotief = de behoefte van mensen om een beeld te creëren dat zo veel mogelijk met
de werkelijkheid overeenkomt.
Het is nooit mogelijk om alle relevante feiten te kennen van tevoren -> hebben er vaak ook geen
tijd om het geduld voor. We kunnen op veel manieren de mist ingaan en er de verkeerde
overtuigingen op na houden. Elke dag nemen we veel beslissingen.
Zelfvervulling prophecies kunnen vertekend werken: Onze verwachtingen over sociale wereld
beïnvloeden soms ons vermogen om die wereld accuraat waar te nemen. Je verwacht bepaald
gedrag van jezelf/iemand, dus je handelt op zo’n manier dat je verwachting waarheid wordt (bv als
leerkracht slimme kids moeilijker leerstof geven). Ook al wil je accuraat zijn, er zijn vele manieren
waarop we toch een foute indruk kunnen krijgen.
1.4.3 overige motieven
- Biologische drijfveren (bv honger, dorst,…).
- Psychologisch niveau: angst, liefde, goedkeuring,…
- Behoefte aan controle: mensen willen graag een voorspelbaarheid ervaren => een oorzaak van
de fundamentele attributiefout -> omstandigheden veranderen, eigenschappen zijn redelijk
stabiel -> onvriendelijk persoon niet meer om hulp vragen = controle.
1.5 Het nut en de toepassing van de sociale psychologie
- Nieuwsgierigheid -> sociaal gedrag begrijpen + hoe beïnvloedt + waarom aantrekking/afkeer.
- Bijdragen aan de oplossing van maatschappelijke problemen. (Altruïsme en tolerantie).
- Als we ons/iemands gedrag willen veranderen moeten we de fundamentele oorzaken weten.
Pagina 3 van 50
, 2. Methodologie: hoe doen
sociale psychologen onderzoek?
2.1 Sociale psychologie: een empirische wetenschap
Hindsight bias = de neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst te voorspellen te
overdrijven nadat ze te weten zijn gekomen hoe die uitkomst eruitziet.
2.1.1 inspiratie uit eerdere theorieën en onderzoeken
Elk onderzoek begint met een hypothese die men gaat testen. Veel onderzoeken hebben als
aanleiding dat een wetenschapper ontevreden is met bestaande theorieën en verklaringen.
Festinger bv was ontevreden met het behaviorisme en formuleerde een nieuwe theorie, de
cognitieve dissonantietheorie.
2.1.2 hypothesen gebaseerd op persoonlijke observaties
Persoonlijke observaties leiden ook vaak naar nieuwe onderzoeksvragen.
Bystander effect = het fenomeen dat hoe meer mensen bij elkaar zijn, hoe minder ze geneigd zijn
om een persoon in nood te helpen, omdat de verantwoordelijkheid om in te grijpen verdeeld wordt
over het aantal aanwezigen. => spreiding van verantwoordelijkheid (Latané en Darley) (1968)
- moord op Kitty Genovese
2.2 De observationele methode: sociaal gedrag
beschrijven
Observationele methode = techniek waarbij een onderzoeker mensen observeert een metingen of
indrukken over hun gedrag systematisch vastgelegd.
Beantwoord de vraag: wat is de aard van het fenomeen?
Etnografie: methode waarbij een onderzoeken probeert een groep of cultuur te begrijpen door die
van binnenuit te observeren, zonder de groep zijn eigen normen en waarde op te leggen. =>
kennis over rijkdom en complexiteit van een groep verzamelen. Etnografie is de belangrijkste
methode van de culturele antropologie, de studie naar menselijke culturen en samenlevingen.
Festinger bedacht de theorie van cognitieve dissonantie: geeft een verklaring voor het
oncomfortabele gevoel dat ons bekruipt als we iets doen wat ons zelfvertrouwen bedreigt.
Operationaliseren = het meetbaar maken van een concept door observeerbare fenomenen te
selecteren die het abstract concept representeren, waardoor het abstract concept als meetbare
variabele te gebruiken is in onderzoek.
Beoordelaarsbetrouwbaarheid = de maten van overeenkomst tussen de resultaten van twee of
meer mensen die onafhankelijk van elkaar een dataset observeren en coderen.
2.2.1 analyse van archieven
Archiefanalyse: vorm van de professionele methode waarbij de onderzoeker de verzamelde
documentatie, oftewel de archieven, van een cultuur onderzoekt. Bv: dagboeken, romans,
songteksten, films, internetgebruik, televisieprogramma’s, tijdschriften,…
2.2.2 beperkingen van de observationele methode
- geen info over waarom
- Sommige soorten gedrag moeilijk observeer, omdat ze zelden voorkomen of alleen in de privé-
sfeer
Pagina 4 van 50
