Hoofdstuk 2 Cel en leven
Organisatieniveaus
- Organisatieniveaus is een structuur met een duidelijke samenhang tussen onderdelen. Die
niveaus staan met elkaar in verband. Door die samenhang ontstaan er eigenschappen die de
organen apart niet hebben, dit noem je een emergente eigenschap.
1. Molecuul -> is een verbinding tussen twee of meer atomen. Het zijn de kleinste deeltjes van
een stof met nog alle eigenschappen van die stof.
2. Organel -> is een onderdeel van een cel met een bepaalde functie.
3. Cel -> is de functionele bouwsteen van alle organismen. Een cel bevat cytoplasma en erfelijk
materiaal en is omringd door een membraan.
4. Weefsel -> is een groep cellen met eenzelfde bouw en functie.
5. Orgaan -> bestaat uit verschillende weefsels die samenwerken aan een taak.
6. Orgaanstelsel -> bestaat uit alle organen die aan dezelfde taak werken.
7. Organisme -> is een levend wezen.
8. Populatie -> is een groep soortgenoten in een bepaald gebied. Alle organismen met
vergelijkbare eigenschappen die zich onderling kunnen voortplanten en vruchtbare
nakomelingen kunnen krijgen, horen tot dezelfde soort.
9. Levensgemeenschap -> omvat alle organismen die onderlinge relaties hebben in een bepaald
gebied.
10. Ecosysteem -> is een begrensd gebied met organismen die relaties hebben met elkaar en
met de levenloze natuur.
11. Systeem Aarde -> omvat alle ecosystemen van de planeet.
- Voorbeelden:
Organisatieniveau Dierlijk voorbeeld Plantaardig voorbeeld
Molecuul Watermolecuul Watermolecuul
Organel Golgisysteem Vacuole
Cel Witte bloedcel
Weefsel Spierweefsel Klier-haren
Orgaan Long Blad
Orgaanstelsel Ademhalingsstelsel Wortelstelsel
Organisme Mens Plant
Populatie Nederlanders Rozen
Ecosysteem Regenwoud (geen dierlijk vb) Regenwoud
Systeem Aarde - -
Emergente eigenschappen
- Door de samenhang van verschillende organen dragen ze bij aan het functioneren van een groter
geheel. Door die interactie tussen onderdelen kan zo een eigenschap ontstaan die je niet kan
afleiden uit de afzonderlijke onderdelen. De organen samen krijgen een heel nieuwe eigenschap
-> emergente eigenschap.
, Levenskenmerken
- Levenskenmerken zijn:
1. Bewegen
2. Groeien
3. Voortplanting
4. Stofwisseling -> stoffen kunnen verbranden
5. Waarnemen en reageren -> planten groeien naar de zon
Toepassing van stamcellen
- Diabetes type 1 -> bepaalde cellen in je alvleesklier zijn beschadigd. Deze cellen bevinden zich in
groepjes van Langerhans. Er ontstaat een te hoog glucosegehalte door te weinig insuline.
- Hyper -> te veel, leidt tot veel plassen, dorst en vermoeidheid.
- Hypo -> te weinig, leidt tot trillen, duizeligheid en honger.
- Oplossing:
1. Insuline spuiten
2. Transplantatie
3. Gebruik van stamcellen -> hebben het vermogen om zich te blijven delen en kunnen
differentiëren in gespecialiseerde celtypen
- Actieve cellen in weefsel -> bevruchte eicel -> cellen gaan delen -> dochtercellen gaan delen -> er
ontstaat een embryo -> er ontstaan cellen met verschillende vorm/grootte en functie =
celdifferentiatie (= onderscheiden zich door de verschillende eiwitten die ze maken).
- Eiwitten -> organische stof, opgebouwd uit aminozuren. Ze zijn betrokken bij alle
levensprocessen.
- Bij het celmembraan komen de zuurstoffen en brandstoffen voor een cel binnen.
Verhouding oppervlakte/volume
- Cellen hebben energie nodig voor hun activiteit. Hoe groter hun volume is, des te groter hun
energiebehoefte. Het celmembraan is het oppervlak waar stoffen de cel binnen kunnen komen.
De grote van dat oppervlak is bepalend voor de snelheid van de energieproductie.
- De verhouding oppervlakte/volume beperkt de maximale grootte die een cel kan hebben.
- Kleine cellen hebben relatief gezien een groot oppervlak en een kleine inhoud, maar kunnen wel
sneller stoffen opnemen/afstaan. Grote cellen hebben een tekort aan oppervlakte om dit snel te
doen.
- Dicht op elkaar geplakte cellen hebben ook een oppervlakte probleem. Om de cellen is veel
ruimte die gevuld is met weefselvloeistof, hieruit nemen cellen de voedingsstoffen en zuurstof
op.
Menselijke en dierlijke cellen
- Elke cel bestaat uit cytoplasma en is omgeven door een celmembraan. Het cytoplasma bestaat
uit het grondplasma en de organellen.
- Menselijke en dierlijke cellen zijn heterotroof. Ze leven van organische stoffen,
koolstofverbindingen afkomstig van andere organismen of de resten daarvan.
- De organellen in een cel:
1. Celmembraan -> vormt de grens tussen cel inhoud en omgeving.
Organisatieniveaus
- Organisatieniveaus is een structuur met een duidelijke samenhang tussen onderdelen. Die
niveaus staan met elkaar in verband. Door die samenhang ontstaan er eigenschappen die de
organen apart niet hebben, dit noem je een emergente eigenschap.
1. Molecuul -> is een verbinding tussen twee of meer atomen. Het zijn de kleinste deeltjes van
een stof met nog alle eigenschappen van die stof.
2. Organel -> is een onderdeel van een cel met een bepaalde functie.
3. Cel -> is de functionele bouwsteen van alle organismen. Een cel bevat cytoplasma en erfelijk
materiaal en is omringd door een membraan.
4. Weefsel -> is een groep cellen met eenzelfde bouw en functie.
5. Orgaan -> bestaat uit verschillende weefsels die samenwerken aan een taak.
6. Orgaanstelsel -> bestaat uit alle organen die aan dezelfde taak werken.
7. Organisme -> is een levend wezen.
8. Populatie -> is een groep soortgenoten in een bepaald gebied. Alle organismen met
vergelijkbare eigenschappen die zich onderling kunnen voortplanten en vruchtbare
nakomelingen kunnen krijgen, horen tot dezelfde soort.
9. Levensgemeenschap -> omvat alle organismen die onderlinge relaties hebben in een bepaald
gebied.
10. Ecosysteem -> is een begrensd gebied met organismen die relaties hebben met elkaar en
met de levenloze natuur.
11. Systeem Aarde -> omvat alle ecosystemen van de planeet.
- Voorbeelden:
Organisatieniveau Dierlijk voorbeeld Plantaardig voorbeeld
Molecuul Watermolecuul Watermolecuul
Organel Golgisysteem Vacuole
Cel Witte bloedcel
Weefsel Spierweefsel Klier-haren
Orgaan Long Blad
Orgaanstelsel Ademhalingsstelsel Wortelstelsel
Organisme Mens Plant
Populatie Nederlanders Rozen
Ecosysteem Regenwoud (geen dierlijk vb) Regenwoud
Systeem Aarde - -
Emergente eigenschappen
- Door de samenhang van verschillende organen dragen ze bij aan het functioneren van een groter
geheel. Door die interactie tussen onderdelen kan zo een eigenschap ontstaan die je niet kan
afleiden uit de afzonderlijke onderdelen. De organen samen krijgen een heel nieuwe eigenschap
-> emergente eigenschap.
, Levenskenmerken
- Levenskenmerken zijn:
1. Bewegen
2. Groeien
3. Voortplanting
4. Stofwisseling -> stoffen kunnen verbranden
5. Waarnemen en reageren -> planten groeien naar de zon
Toepassing van stamcellen
- Diabetes type 1 -> bepaalde cellen in je alvleesklier zijn beschadigd. Deze cellen bevinden zich in
groepjes van Langerhans. Er ontstaat een te hoog glucosegehalte door te weinig insuline.
- Hyper -> te veel, leidt tot veel plassen, dorst en vermoeidheid.
- Hypo -> te weinig, leidt tot trillen, duizeligheid en honger.
- Oplossing:
1. Insuline spuiten
2. Transplantatie
3. Gebruik van stamcellen -> hebben het vermogen om zich te blijven delen en kunnen
differentiëren in gespecialiseerde celtypen
- Actieve cellen in weefsel -> bevruchte eicel -> cellen gaan delen -> dochtercellen gaan delen -> er
ontstaat een embryo -> er ontstaan cellen met verschillende vorm/grootte en functie =
celdifferentiatie (= onderscheiden zich door de verschillende eiwitten die ze maken).
- Eiwitten -> organische stof, opgebouwd uit aminozuren. Ze zijn betrokken bij alle
levensprocessen.
- Bij het celmembraan komen de zuurstoffen en brandstoffen voor een cel binnen.
Verhouding oppervlakte/volume
- Cellen hebben energie nodig voor hun activiteit. Hoe groter hun volume is, des te groter hun
energiebehoefte. Het celmembraan is het oppervlak waar stoffen de cel binnen kunnen komen.
De grote van dat oppervlak is bepalend voor de snelheid van de energieproductie.
- De verhouding oppervlakte/volume beperkt de maximale grootte die een cel kan hebben.
- Kleine cellen hebben relatief gezien een groot oppervlak en een kleine inhoud, maar kunnen wel
sneller stoffen opnemen/afstaan. Grote cellen hebben een tekort aan oppervlakte om dit snel te
doen.
- Dicht op elkaar geplakte cellen hebben ook een oppervlakte probleem. Om de cellen is veel
ruimte die gevuld is met weefselvloeistof, hieruit nemen cellen de voedingsstoffen en zuurstof
op.
Menselijke en dierlijke cellen
- Elke cel bestaat uit cytoplasma en is omgeven door een celmembraan. Het cytoplasma bestaat
uit het grondplasma en de organellen.
- Menselijke en dierlijke cellen zijn heterotroof. Ze leven van organische stoffen,
koolstofverbindingen afkomstig van andere organismen of de resten daarvan.
- De organellen in een cel:
1. Celmembraan -> vormt de grens tussen cel inhoud en omgeving.
