Elena Meert Samenvatting: professionalisering en etnische principes 2024-2025
PROFESSIONALISERING EN
ETHISCHE ASPECTEN
- 3 studiepunten
- 70% schriftelijk examen
Meerkeuze + 1 open vraag (casus): digitaal
- 10% casus oplossen
- 20% verslag
1
,Elena Meert Samenvatting: professionalisering en etnische principes 2024-2025
- Cursus + lesopnames + PP
1.1 PROLOOG: ETHIEK
Fundament van de hulpverlening: Vertrouwen!
Doel: je wordt een technische en normatieve professional (beide)
Professionalisering = een keuze/ je bent op weg om het te worden/ leerproces
Technische Professionalisering Normatieve professionalisering
Doe ik de dingen goed? Doe ik de goede dingen?
Technieken/ methodieken die je helpen je werk zo Waarom doen we iets?
goed mogelijk te doen
Op welke manier doe ik aan goed sociaal werk?
Omgaan met…
Ethische aspect komt naar voor
Metafoor: ‘professional als lantaarnpaal of kampvuur’
Kampvuur is wild, je gaat zelf je hout gaan zoeken
Afhankelijk van het hout (prijs, droogte, vorm) krijgt het een beeld/ vorm
Een kampvuur nodigt ook menen uit
Dit staat voor het een eigen invulling geven, zoeken waar je naartoe wil gaan = normatieve professionaliteit =
ONVOORSPELBAAR
Technisch: als ik dit wil bereiken met de cliënt ga ik naar links, wil ik dat dan ga ik naar rechts: DUIDELIJK PLAN
HET GOEDE DOEN (INTEGER HANDELEN)
Integrity is doing the right thing even if no one is watching (C.S. Lewis)
Gaat over als niemand kijkt doe je toch het goede
Als je ooit in de verleiding komt om te zoeken naar goedkeuring van buitenaf, realiseer je dan dat je je
integriteit hebt gecompromitteerd (= in gevaar gebracht). Als je een getuige nodig hebt, wees die dan zelf
(Epictetus)
De citaten wijzen naar de autonomie algemeen gezien gaan we het goede doen los van zaken die van buiten
af ons ten goede kunnen doen
We zijn zelfstandige wezens in vrijheid en niet afhankelijk van anderen je hebt geen goedkeuring van een
ander nodig
Autonoom (vs. heteronoom) het goede doen kritiek op gekomen vanuit feminisme en zorgethiek
2
,Elena Meert Samenvatting: professionalisering en etnische principes 2024-2025
Moraal: hoe weten we wat goed is?
HOE WETEN WE WAT GOED IS…
Pluralisme binnen samenleving (verschillende soorten invullingen)
Breder dan wetten en regels: invullingen van het goede
Wetten als tijdelijke morele consensus – wetten kunnen onrechtvaardig zijn (zie natuurrecht en
rechtspositivisme)
Wetten kunnen we zien als het tijdelijk vastworden van een concensus in de samenleving
Onderscheid moraal – ethiek:
Moraliteit = waarden eigen maken via socialisatie – trail and error (waarden en normen)
Voorbeeld: door opvoeding/ binnen de samenleving/ binnen structuren zoals een jeugdbeweging
Moraal is intuïtief – scheidsrechter is ons geweten (of in de volksmond: gezond verstand), beschrijvende
ethiek is de studie van de morele overwegingen van mensen, normatieve ethiek construeert theorieën
waarbinnen morele problemen kunnen behandeld worden en de toegepaste ethiek bestudeert morele
problemen op bepaalde domeinen.
… EN WIE BEPAALT DAT?
Bepalen we dat zelf?*
Als je weet wat goed is, kun je bijna niets anders doen
(Aristoteles)
Gedachte-experiment 1: de vriendelijke buurtmoordenaar met de bijl
Buurman met een bijl klopt aan en zegt waar zijn je kinderen ik wil ze vermoorden
Ga je liegen? Of niet?
Deontologisch gezien: liegen mag niet
We vinden het principe ‘niet liegen’ belangrijk, maar vullen dit in al naar gelang de context > subjectieve
moraal is wankele basis
Conclusie: er zijn regels maar er zijn uitzonderingen op de regels toegestaan
Wie bepaalt dan het goede?
Oplossing: deontologische code?
Deontologie als ethisch perspectief – ‘plichtenleer’ (in vb.: liegen is immoreel)
Gedachte-experiment 2: het trolley-probleem
Dit is een moreel dilemma = er is geen goede oplossing/ handeling
3
, Elena Meert Samenvatting: professionalisering en etnische principes 2024-2025
Tram rijdt --> 5 mensen vast gebonden aan 1 kant, aan de afslag 1 iemand
Jij staat bij de hendel wat kies je?
NORMATIEVE ETHIEK
Consequentialisme (Bente) Deontologie
Een handeling is goed… Een handeling is goed…
Als deze de best mogelijke gevolgen oplevert Als deze vertrekt vanuit de juiste intentie
The greatest happiness for the greatest number Goede wil (morele plicht)
Categorisch imperatief
Normatieve ethiek= ethiek die aangeeft zo zou je moeten handelen
Belangrijk aspect hierbij is de verwisselbaarheidsgedachte
DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE
= gebaseerd op het principe van gelijkheid
Eigen belangen hebben niet meer waarde dan die van anderen (overstijgen egoïsme)
Zelf gaan verwisselen in de positie van een ander en kijken of er gelijk wordt behandelt
Verschillende manieren om in te vullen
Voorbeeld: verdelen van een taart: hoe ga je de taart verdelen? Principe van gelijkheid dus gelijke stukken (verwisselbaar)
Of als je beslist de jarige krijgt een groter stuk elke keer er een jarige is krijgt de jarige een groter stuk, iedereen weet als
ik jarig ben krijg ik het ook dus ook verwisselbaar
Problematisch: enkel de grootste een groter stuk taart geven omdat ze groter zijn = niet eerlijk
HET GOEDE OF HET JUISTE DOEN?
De ingenieur en de rechter
4
PROFESSIONALISERING EN
ETHISCHE ASPECTEN
- 3 studiepunten
- 70% schriftelijk examen
Meerkeuze + 1 open vraag (casus): digitaal
- 10% casus oplossen
- 20% verslag
1
,Elena Meert Samenvatting: professionalisering en etnische principes 2024-2025
- Cursus + lesopnames + PP
1.1 PROLOOG: ETHIEK
Fundament van de hulpverlening: Vertrouwen!
Doel: je wordt een technische en normatieve professional (beide)
Professionalisering = een keuze/ je bent op weg om het te worden/ leerproces
Technische Professionalisering Normatieve professionalisering
Doe ik de dingen goed? Doe ik de goede dingen?
Technieken/ methodieken die je helpen je werk zo Waarom doen we iets?
goed mogelijk te doen
Op welke manier doe ik aan goed sociaal werk?
Omgaan met…
Ethische aspect komt naar voor
Metafoor: ‘professional als lantaarnpaal of kampvuur’
Kampvuur is wild, je gaat zelf je hout gaan zoeken
Afhankelijk van het hout (prijs, droogte, vorm) krijgt het een beeld/ vorm
Een kampvuur nodigt ook menen uit
Dit staat voor het een eigen invulling geven, zoeken waar je naartoe wil gaan = normatieve professionaliteit =
ONVOORSPELBAAR
Technisch: als ik dit wil bereiken met de cliënt ga ik naar links, wil ik dat dan ga ik naar rechts: DUIDELIJK PLAN
HET GOEDE DOEN (INTEGER HANDELEN)
Integrity is doing the right thing even if no one is watching (C.S. Lewis)
Gaat over als niemand kijkt doe je toch het goede
Als je ooit in de verleiding komt om te zoeken naar goedkeuring van buitenaf, realiseer je dan dat je je
integriteit hebt gecompromitteerd (= in gevaar gebracht). Als je een getuige nodig hebt, wees die dan zelf
(Epictetus)
De citaten wijzen naar de autonomie algemeen gezien gaan we het goede doen los van zaken die van buiten
af ons ten goede kunnen doen
We zijn zelfstandige wezens in vrijheid en niet afhankelijk van anderen je hebt geen goedkeuring van een
ander nodig
Autonoom (vs. heteronoom) het goede doen kritiek op gekomen vanuit feminisme en zorgethiek
2
,Elena Meert Samenvatting: professionalisering en etnische principes 2024-2025
Moraal: hoe weten we wat goed is?
HOE WETEN WE WAT GOED IS…
Pluralisme binnen samenleving (verschillende soorten invullingen)
Breder dan wetten en regels: invullingen van het goede
Wetten als tijdelijke morele consensus – wetten kunnen onrechtvaardig zijn (zie natuurrecht en
rechtspositivisme)
Wetten kunnen we zien als het tijdelijk vastworden van een concensus in de samenleving
Onderscheid moraal – ethiek:
Moraliteit = waarden eigen maken via socialisatie – trail and error (waarden en normen)
Voorbeeld: door opvoeding/ binnen de samenleving/ binnen structuren zoals een jeugdbeweging
Moraal is intuïtief – scheidsrechter is ons geweten (of in de volksmond: gezond verstand), beschrijvende
ethiek is de studie van de morele overwegingen van mensen, normatieve ethiek construeert theorieën
waarbinnen morele problemen kunnen behandeld worden en de toegepaste ethiek bestudeert morele
problemen op bepaalde domeinen.
… EN WIE BEPAALT DAT?
Bepalen we dat zelf?*
Als je weet wat goed is, kun je bijna niets anders doen
(Aristoteles)
Gedachte-experiment 1: de vriendelijke buurtmoordenaar met de bijl
Buurman met een bijl klopt aan en zegt waar zijn je kinderen ik wil ze vermoorden
Ga je liegen? Of niet?
Deontologisch gezien: liegen mag niet
We vinden het principe ‘niet liegen’ belangrijk, maar vullen dit in al naar gelang de context > subjectieve
moraal is wankele basis
Conclusie: er zijn regels maar er zijn uitzonderingen op de regels toegestaan
Wie bepaalt dan het goede?
Oplossing: deontologische code?
Deontologie als ethisch perspectief – ‘plichtenleer’ (in vb.: liegen is immoreel)
Gedachte-experiment 2: het trolley-probleem
Dit is een moreel dilemma = er is geen goede oplossing/ handeling
3
, Elena Meert Samenvatting: professionalisering en etnische principes 2024-2025
Tram rijdt --> 5 mensen vast gebonden aan 1 kant, aan de afslag 1 iemand
Jij staat bij de hendel wat kies je?
NORMATIEVE ETHIEK
Consequentialisme (Bente) Deontologie
Een handeling is goed… Een handeling is goed…
Als deze de best mogelijke gevolgen oplevert Als deze vertrekt vanuit de juiste intentie
The greatest happiness for the greatest number Goede wil (morele plicht)
Categorisch imperatief
Normatieve ethiek= ethiek die aangeeft zo zou je moeten handelen
Belangrijk aspect hierbij is de verwisselbaarheidsgedachte
DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE
= gebaseerd op het principe van gelijkheid
Eigen belangen hebben niet meer waarde dan die van anderen (overstijgen egoïsme)
Zelf gaan verwisselen in de positie van een ander en kijken of er gelijk wordt behandelt
Verschillende manieren om in te vullen
Voorbeeld: verdelen van een taart: hoe ga je de taart verdelen? Principe van gelijkheid dus gelijke stukken (verwisselbaar)
Of als je beslist de jarige krijgt een groter stuk elke keer er een jarige is krijgt de jarige een groter stuk, iedereen weet als
ik jarig ben krijg ik het ook dus ook verwisselbaar
Problematisch: enkel de grootste een groter stuk taart geven omdat ze groter zijn = niet eerlijk
HET GOEDE OF HET JUISTE DOEN?
De ingenieur en de rechter
4
