📘
Samenvatting Wijze Lessen
Literatuur Wijze lessen
Vijf inzichten beschreven uit de wetenschap
1. Het werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit
2. De expert denkt anders dan de beginner
3. Generieke vaardigheden aanleren: het doel is niet altijd het middel
4. Leren is niet helemaal hetzelfde als presteren
5. Wat de effectiefste leraren doen is … gewoon goed les geven.
12 bouwstenen voor effectieve didactiek
Bouwsteen 1: activeer relevante voorkennis
Bouwsteen 2: geef duidelijke, gestructureerde en uitdagende instructie
Bouwsteen 3: Gebruik voorbeelden
Bouwsteen 4: combineer woord en beeld
Bouwsteen 5: Laat leerstof actief verwerken
Bouwsteen 6: Achterhaal of de hele klas het begrepen heeft
Bouwsteen 7: ondersteun bij moeilijke opdrachten
Bouwsteen 8: Spreid oefening met leerstof over de tijd
Bouwsteen 9: Zorg voor afwisseling in oefentypes
Bouwsteen 10: Gebruik toetsing als leer- en oefenstrategie
Bouwsteen 11: Geef feedback die leerlingen aan het denken zet
Bouwsteen 12: Leer je leerlingen effectief leren
Vijf inzichten beschreven uit de wetenschap
(Wijze Lessen 13-27)
1. Het werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit
Cognitieve architectuur - Hoe ons denken is gestructureerd. Het geheugen heeft drie onderdelen:
1. Sensorisch (zintuigelijk) geheugen - Hierin worden ervaringen uit de omgeving geregistreerd.
a. De informatie blijft hier heel kort
b. Meest relevante informatie wordt geselecteerd
2. Werkgeheugen - De plaats waar het denken en het bewustzijn plaatsvindt.
a. Het is beperkt. Vaak twee tot zes elementen tegelijk verwerken.
b. Ontvangt sensorische prikkels en informatie uit het langetermijngeheugen.
c. Hoe meer informatie er al in het langetermijngeheugen is (voorkennis), hoe gemakkelijker
het is om er nieuwe informatie aan te verbinden.
3. Langetermijngeheugen - Opslagtank van wat we weten.
a. Onbeperkte capaciteit en duur.
b. Bestaat uit kennisschema’s (structuren die kleine kennisdeeltjes met elkaar verbinden en
betekenis creëren).
Samenvatting Wijze Lessen 1
, Cognitieve belasting (cognitive load) - De mentale inspanning die nodig is om informatie te
verwerken. Het werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit.
In Swellers cognitive load theory worden drie typen cognitive load onderscheiden:
Intrinsic load: Bepaald door complexiteit informatie (aantal informatie-elementen, lastige stof,
dubbele ontkenning bij stelling). Het is niet te veranderen, wel te optimaliseren. De intrinsic load
verschilt per leerling doordat bv niet elke leerling beschikt over dezelfde voorkennis.
Extraneous load: Ongewenste belasting veroorzaakt door de manier waarop informatie wordt
gepresenteerd (bv onduidelijke instructie, onoverzichtelijke PP door bv zwarte dia met veel
kleur, veel seductive details).
Germane load: Capaciteit van het werkgeheugen die overblijft na aftrek van de andere twee. Dit
draagt bij aan het leren (kan ondersteund of gestimuleerd worden door bv uitgewerkte
voorbeelden).
Wijze lessen uit de wetenschap:
Het werkgeheugen van de leerling mag niet overbelast raken, maar moet wel optimaal gebruikt
worden.
Hoe meer voorkennis, hoe beter we nieuwe informatie die hierbij aansluit kunnen leren.
2. De expert denkt anders dan de beginner
Drie soorten kennis
Declaratieve kennis - Kennis van feiten en concepten.
Procedurele kennis - Hoe je iets moet toepassen. Als je dit goed kan, spreken we van een
vaardigheid.
Metacognitieve kennis - Kennis over hoe we zelf denken en leren.
Om leerlingen iets te leren moet de leraar beschikken over de volgende kennis:
Vakkennis: Grondige vakkennis stelt de leraar in staat om leerstof op de juiste manier in te
schatten en op de leerlingen over te brengen.
Samenvatting Wijze Lessen 2
Samenvatting Wijze Lessen
Literatuur Wijze lessen
Vijf inzichten beschreven uit de wetenschap
1. Het werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit
2. De expert denkt anders dan de beginner
3. Generieke vaardigheden aanleren: het doel is niet altijd het middel
4. Leren is niet helemaal hetzelfde als presteren
5. Wat de effectiefste leraren doen is … gewoon goed les geven.
12 bouwstenen voor effectieve didactiek
Bouwsteen 1: activeer relevante voorkennis
Bouwsteen 2: geef duidelijke, gestructureerde en uitdagende instructie
Bouwsteen 3: Gebruik voorbeelden
Bouwsteen 4: combineer woord en beeld
Bouwsteen 5: Laat leerstof actief verwerken
Bouwsteen 6: Achterhaal of de hele klas het begrepen heeft
Bouwsteen 7: ondersteun bij moeilijke opdrachten
Bouwsteen 8: Spreid oefening met leerstof over de tijd
Bouwsteen 9: Zorg voor afwisseling in oefentypes
Bouwsteen 10: Gebruik toetsing als leer- en oefenstrategie
Bouwsteen 11: Geef feedback die leerlingen aan het denken zet
Bouwsteen 12: Leer je leerlingen effectief leren
Vijf inzichten beschreven uit de wetenschap
(Wijze Lessen 13-27)
1. Het werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit
Cognitieve architectuur - Hoe ons denken is gestructureerd. Het geheugen heeft drie onderdelen:
1. Sensorisch (zintuigelijk) geheugen - Hierin worden ervaringen uit de omgeving geregistreerd.
a. De informatie blijft hier heel kort
b. Meest relevante informatie wordt geselecteerd
2. Werkgeheugen - De plaats waar het denken en het bewustzijn plaatsvindt.
a. Het is beperkt. Vaak twee tot zes elementen tegelijk verwerken.
b. Ontvangt sensorische prikkels en informatie uit het langetermijngeheugen.
c. Hoe meer informatie er al in het langetermijngeheugen is (voorkennis), hoe gemakkelijker
het is om er nieuwe informatie aan te verbinden.
3. Langetermijngeheugen - Opslagtank van wat we weten.
a. Onbeperkte capaciteit en duur.
b. Bestaat uit kennisschema’s (structuren die kleine kennisdeeltjes met elkaar verbinden en
betekenis creëren).
Samenvatting Wijze Lessen 1
, Cognitieve belasting (cognitive load) - De mentale inspanning die nodig is om informatie te
verwerken. Het werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit.
In Swellers cognitive load theory worden drie typen cognitive load onderscheiden:
Intrinsic load: Bepaald door complexiteit informatie (aantal informatie-elementen, lastige stof,
dubbele ontkenning bij stelling). Het is niet te veranderen, wel te optimaliseren. De intrinsic load
verschilt per leerling doordat bv niet elke leerling beschikt over dezelfde voorkennis.
Extraneous load: Ongewenste belasting veroorzaakt door de manier waarop informatie wordt
gepresenteerd (bv onduidelijke instructie, onoverzichtelijke PP door bv zwarte dia met veel
kleur, veel seductive details).
Germane load: Capaciteit van het werkgeheugen die overblijft na aftrek van de andere twee. Dit
draagt bij aan het leren (kan ondersteund of gestimuleerd worden door bv uitgewerkte
voorbeelden).
Wijze lessen uit de wetenschap:
Het werkgeheugen van de leerling mag niet overbelast raken, maar moet wel optimaal gebruikt
worden.
Hoe meer voorkennis, hoe beter we nieuwe informatie die hierbij aansluit kunnen leren.
2. De expert denkt anders dan de beginner
Drie soorten kennis
Declaratieve kennis - Kennis van feiten en concepten.
Procedurele kennis - Hoe je iets moet toepassen. Als je dit goed kan, spreken we van een
vaardigheid.
Metacognitieve kennis - Kennis over hoe we zelf denken en leren.
Om leerlingen iets te leren moet de leraar beschikken over de volgende kennis:
Vakkennis: Grondige vakkennis stelt de leraar in staat om leerstof op de juiste manier in te
schatten en op de leerlingen over te brengen.
Samenvatting Wijze Lessen 2
