Samenvatting Ggz Titia Hompes

Titia sv essentie
2.1 — Neurocognitie — Begrippen

Algemene Inleiding:
 Cognitie is een verzamelterm voor mentale processen zoals waarnemen, informatie
verwerken, leren, denken en problemen oplossen.
 Psychische functies omvatten bewustzijn, aandacht, geheugen, denken, emoties,
psychomotoriek en gedrag.

Belang van Cognitieve Functies:
 Nodig voor kennisopname, -verwerking en hergebruik.
 Specifieke functies: bewustzijn, aandacht, oriëntatie, geheugen, denken, etc.
 Verstoringen beïnvloeden alle psychiatrische aandoeningen en revalidatie.

Specifieke Cognitieve Domeinen:
1. Aandacht en Bewustzijn:
o Bewustzijn: vermogen om externe stimuli waar te nemen en daarop te reageren
(inclusief zelfbewustzijn). Laat ook toe om te reflecteren. Kwalitatieve (somnolentie,
sopor, coma) & kwantitatieve stoornissen (bewustzijnsvernauwing & -verruiming)
o Aandacht: vermogen om te richten op externe prikkels, innerlijke ervaringen of
activiteit waarmee men bezig is. (Complexe aandacht: selectief, verdeeld,
volgehouden aandacht).
o Zelfherkenning: meer bewust van hoe eigen acties objecten/personen beïnvloeden
o Zelfbewustzijn: basis van empathie

2. Geheugen:
o Sensorisch geheugen: zeer korte opslag van zintuiglijke indrukken. Grote capaciteit.
o Werkgeheugen: kortdurend vasthouden en verwerken van informatie.
o Langetermijngeheugen: zowel impliciet (onbewust, aangeleerd) als expliciet
(bewust). Expliciet kan feitelijk & autobiografisch (ervaringen). Het levenslange
geheugen

3. Executieve Functies: = gecontroleerd gedrag; complexere shit
o Plannen, beslissen, inhibitie en flexibiliteit.
o Gecontroleerd gedrag (= autorijden waar je het niet kent bv) versus automatisch
gedrag.
4. Taal:
o Aspecten zoals objectbenoeming, woordvinding en grammatica.
o Stoornissen: bijvoorbeeld Broca's en Wernicke's afasie.

5. Sociale Cognitie:
o Emotieherkenning, theory of mind, en inzicht.
6. Perceptueel-motorische Functie:
o Coördinatie tussen perceptie en motoriek. Visuele perceptie
Diagnostiek en Behandeling:

1

,  Diagnostische methoden zoals de Glasgow Coma Scale en Wechsler Intelligence Scales.
 Bij problemen met bewustzijn en oriëntatie moet altijd een lichamelijke of neurologische
oorzaak worden uitgesloten.

2.1 — Neurocognitie — Pathologie — Delier

Definitie en kenmerken
 Delier is een verworven aandoening met functievermindering in ≥1 cognitieve domeinen.
 Het gaat om een acute verstoring van bewustzijn en aandacht, vaak gepaard met
stoornissen in cognitieve functies zoals geheugen, oriëntatie en waarneming. Ernstig
verstoring ADL
 Kenmerkend is de fluctuerende ernst gedurende de dag.
 Aanwijzingen vanuit anamnese, lichamelijk onderzoek of laboratoriumuitslagen

Oorzaken (DSM-5)
Een delier is per definitie het directe gevolg van:

1. Somatische aandoeningen.
2. Intoxicatie door medicijnen, drugs of toxines.
3. Onttrekking van middelen.
4. Blootstelling aan giftige stoffen.
5. Meervoudige oorzaken.
6. Ongespecificeerd.

Typen delier:
1. Hypoactief delier: (stil)
o Meest voorkomend, vaak niet onderkend.
o Vermindere psychomotrische activiteit
o Symptomen: lethargie, apathie, traagheid in denken en spreken.
o Komt vaak voor bij ouderen en orgaanfalen.

2. Hyperactief delier:
o Gekenmerkt door verhoogde motorische activiteit, alertheid
o Wanen, hallucinaties, motorische onrust
o Vaak geassocieerd met alcohol- of drugsonttrekking.

3. Gemengd delier:
o Wisseling tussen hypo- en hyperactieve symptomen.

Risicofactoren
 Oudere leeftijd en pre-existente cognitieve kwetsbaarheid (bijvoorbeeld dementie).
 Ernstige lichamelijke aandoeningen, polyfarmacie, en langdurige ziekenhuisopname.

Intoxicatiedelirium vs onttrekkingsdelirium
 Intoxicatiedelirium is meest voorkomend (voorgeschreven, recreatief, vrij verkrijgbaar)




2

,  Onttrekkingsdelirium:
o Alcohol: Binnen week, prodromale fase, hyperactief delier (autonoom, visueel),
insulten
o Benzodiazepines: psychische klachten (slapeloosheid...), lichamelijke (nausea,
tremor...) neurologisch (insulten...)

Beloop en prognose
 Een delier ontstaat snel (uren tot dagen) en kan weken tot maanden duren.
 Ernst, duur & prognose afhankelijk van lichamelijke aandoening, kwetsbaarheid P &
resultaat.
 Het is een onafhankelijke voorspeller voor langere opnameduur, hogere mortaliteit en
verhoogd risico op cognitieve achteruitgang.
 Bij oudere patiënten kan een delier een 6x hogere kans geven op de diagnose dementie
binnen 3 jaar.
 Vaak onbetrouwbare mensen!!

I watch death
 Infecties: encefalitis, meningitis, urinair,…
 With-drawal: alcohol, benzodiazepines
 Acute metabole: acidose, electrolyten, lever- en nierinsufficiëntie
 Trauma: postoperatief, zon, brandwonden
 Czs-pathologie: epilepsie, tumor, trauma capitis
 Hypoxie: hart/long decomp, anemie, hypotensie, CO-intox

 Deficiënties: hypovitaminoses
 Endocrinopathie: hyper/hypoglycemie,
 Acuut vasculair: hypertensieve encefalopathie
 Toxines, drugs: medicatie, pesticiden, solventia
 Heavy metals: lood, kwik

Diagnostiek

 Gebruik van gestandaardiseerde instrumenten zoals de Confusion Assessment Method
(CAM).
 Diagnose vereist heteroanamnese en aanvullend onderzoek zoals laboratoriumtests &
beeldvorming
 Delirium observatie screening schaal (DOS): 13 observaties, herhaaldelijk opmeten
 Delirium Rating Scale-R-98 (DSR-R-98) = Hetero-anamnese, ernstscore, eerste onderzoek

Behandeling
 Primaire preventie: voorkomen van een delier
 Secundaire preventie: snel herkennen van delier & adequaat behandelen
 Primair doel: aanpakken van de onderliggende oorzaak.
o Bevorderen van: oriëntatie, rust, angstreductie, veiligheid
 Psycho-educatie, niet-medicamenteuze, medicamenteuze
 Medicatie: antipsychotica, alleen indien strikt noodzakelijk, bijvoorbeeld voor ernstige
agitatie.

3

,  ECT bij levensbedreigende delier

Epidemiologie
 Delier komt vooral voor bij oudere patiënten:

o >85 jaar: prevalentie tot 13,6%.
o Bij ziekenhuisopnames: tot 40% bij ouderen na operaties (bijvoorbeeld
heupfracturen).

Verschillen in symptomen
Cognitieve functies
 Gerelateerd aan denken, weten en begrijpen.
 Voorbeelden: aandacht, geheugen, taal, waarneming en probleemoplossing.

Affectieve functies
 Betreffen emoties en affect.
 Voorbeelden: stemmingen, emoties (bijv. angst, blijdschap), en regulatie van affect.

Conatieve functies
 Hebben betrekking op psychomotoriek, slaap-waak patroon
 Voorbeelden: Onrust, ongerichte agressie, apathie, lethargie, teruggetrokken,
slapeloosheid

Somatische functies
 Gerelateerd aan het lichaam en fysieke processen.
 Voorbeelden: motorische activiteit, sympathische overactiviteit: tremor, tachycardie, …

2.1 — Neurocognitie — Pathologie — Dementie — Alzheimer

1. Inleiding

 Alzheimer is een progressieve neurodegeneratieve ziekte die leidt tot cognitieve
achteruitgang, voornamelijk in het geheugen.
 Het onderscheidt zich als de meest voorkomende oorzaak van dementie.

2. Klinisch Beeld

 Cognitieve Symptomen:
o Episodisch geheugendeficit: Moeilijkheden om nieuwe informatie in het
langetermijngeheugen op te slaan.
o (Topografische) Desoriëntatie: Problemen met oriëntatie in tijd, ruimte en eigen
persoon.
o Afasie (taalstoornissen), apraxie (motorische stoornissen), agnosie (onvermogen
objecten te herkennen).




4