Inhoudsopgave
1 Tendensen en initiatieven in de maatschappij ....................................................................................... 3
1.1 Actuele tendensen .......................................................................................................................... 3
1.1.1 Vlaanderen vergrijst en verzilvert ............................................................................................ 3
1.1.2 Hoger opgeleid, vitaler en mondiger ........................................................................................ 3
1.1.3 Gezinsverdunning en toenemend aantal alleenstaanden ........................................................ 3
1.1.4 Toenemende diversiteit en intercultureel werken ..................................................................... 4
1.1.5 Kansarmoede bij ouderen ....................................................................................................... 4
1.1.6 Medische en technologische ontwikkelingen en innovaties ..................................................... 5
1.1.7 Substitutie van de tweedelijns- naar de eerstelijnszorg............................................................ 7
1.1.8 Marktwerking binnen welzijn en zorg ....................................................................................... 7
1.1.9 Ageing in place ........................................................................................................................ 8
1.2 Initiatieven ...................................................................................................................................... 9
1.2.1 Geïntegreerde zorg ............................................................................................................... 10
1.2.2 Active ageing ......................................................................................................................... 11
1.2.3 Buurtgerichte zorg ................................................................................................................. 13
1.2.4 Mantelzorg en informele zorg ................................................................................................ 14
1.2.5 Ouderenmis(be)hhandeling ................................................................................................... 15
1.3 Wettelijk kader .............................................................................................................................. 18
1.3.1 Vlaams mantelzorgplan (2016-2020) ..................................................................................... 18
1.3.2 Pensioenen ........................................................................................................................... 18
1.3.3 Zorgbudget: tegemoetkomingen hulp aan bejaarden ............................................................. 19
1.3.4 Zorgbudget voor zwaar zorgbehoevende: Vlaamse zorgverzekering..................................... 19
1.3.5 Vlaamse aanpassingspremie................................................................................................. 20
1.3.6 Gemeentelijke tegemoetkomingen ........................................................................................ 20
2 Tendensen en ontwikkelingen in het woonzorglandschap ................................................................... 20
2.1 Actuele tendensen ........................................................................................................................ 20
2.1.1 Imago woonzorgcentrum ....................................................................................................... 20
2.1.2 Levenseinde .......................................................................................................................... 21
2.1.3 Fixatie ................................................................................................................................... 25
2.1.4 Fragiliteit................................................................................................................................ 27
2.1.5 Afgestemde zorg ................................................................................................................... 28
2.1.6 Sedentair gedrag ................................................................................................................... 31
2.2 Initiatieven .................................................................................................................................... 32
2.2.1 Innovatieve arbeidsorganisatie .............................................................................................. 32
2.3 Wettelijk kader .............................................................................................................................. 33
2.3.1 Woonzorgdecreet (5 februari 2019) ....................................................................................... 33
2.3.2 Patiëntenrechten ................................................................................................................... 34
2.3.3 Bewindvoering ....................................................................................................................... 36
3 Tewerkstellingsplaatsen en beroepsprofiel .......................................................................................... 36
3.1 Ziekenfonds – de thuiszorg........................................................................................................... 36
3.1.1 Onafhankelijk ziekenfonds ..................................................................................................... 36
3.1.2 Partena ................................................................................................................................. 37
3.1.3 Vlaams en neutraal ziekenfonds ............................................................................................ 37
, 3.1.4 Liberale mutualiteit ................................................................................................................ 37
3.1.5 Socialistische mutualiteit ....................................................................................................... 37
3.1.6 Christelijke mutualiteit............................................................................................................ 38
3.1.7 Taak ergotherapeut ............................................................................................................... 38
3.2 Vlaams ondersteuningscentrum ouderenmis(be)handeling .......................................................... 39
3.3 OCMW ......................................................................................................................................... 39
3.4 Psychiatrische/ psychogeriatrische zorginstellingen ..................................................................... 40
3.5 Ziekenhuis: G- dienst en Sp- dienst .............................................................................................. 42
3.5.1 Geriatrie ................................................................................................................................ 43
3.5.2 GEHEUGEN kliniek ............................................................................................................... 44
3.6 Dienstencentrum .......................................................................................................................... 45
3.7 Dagverzorgingscentrum ............................................................................................................... 45
3.8 Expertisecentrum dementie .......................................................................................................... 46
3.8.1 Regionale Expertisecentrum Dementie Orion ism PGN ......................................................... 46
3.8.2 Referentiepersoon dementie ................................................................................................. 46
3.9 Woonzorgcentrum ........................................................................................................................ 47
4 Seksualiteit (pc) ................................................................................................................................... 48
5 Mogelijke examenvragen ..................................................................................................................... 49
2
,GERIATRIE 3
1 TENDENSEN EN INITIATIEVEN IN DE MAATSCHAPPIJ
1.1 ACTUELE TENDENSEN
1.1.1 VLAANDEREN VERGRIJST EN VERZILVERT
Levensverwachting België:
• 2014
✓ Vrouw gem. 83,50 jaar
✓ Man gem. 78,56 jaar
• 2060
✓ Vrouw gem 89,08 jaar
✓ Man gem 86,70 jaar
-> dit betekend dat de levensverwachting op 47 jaar tijd dus toeneemt met meer dan 8 jaar voor mannen en
6 jaar voor vrouwen
Gezond ouder worden:
• De stijging van de levensverwachting en de vergrijzing van onze samenleving zijn belangrijke
factoren in de toename van het aantal chronische ziekten
• Leeftijd gerelateerde welzijns- en gezondheidsnoden zullen een aanzienlijke impact hebben op de
vraag naar welzijns- en gezondheidszorg
1.1.2 HOGER OPGELEID, VITALER EN MONDIGER
• Hoe hoger iemand is opgeleid, hoe beter zijn gezondheid
• Actief leven (active ageing) heeft een positieve impact op het welzijn en de gezondheid van mensen
1.1.3 GEZINSVERDUNNING EN TOENEMEND AANTAL ALLEENSTAANDEN
• Vergrijzing -> stijging van een- en tweepersoonshuishouden
• Tussen 2008 en 2028 komen er ongeveer 160.000 alleenwonenden bij, waarvan de helft 80 jaar of
ouder is, vaak gecombineerd met een klein sociaal netwerk
• Met het toenemend aantal eenpersoonshuishoudens en langer (alleen) thuis wonen zal het
eenzaamheidsvraagstuk alleen maar groter worden, dit vormt een bedreiging voor de psychische en
sociale gezondheid van ouderen
-> 1 van de grootste uitdagingen inzake preventie bij ouderen is dan ook het voorkomen van
isolement, vereenzaming en verwaarlozing
Mantelzorg en informele zorg:
• Meer en meer alleenstaande ouderen
• Oudere ouderen (vergrijzing, verzilvering)
• Mantelzorger (nog werkzaam of zelf ook al ouder)
• Draagkracht en draaglast
, -> meer initiatieven nodig
• Momenteel
✓ Tegemoetkoming zorg (€130 mantelzorgpremie)
✓ Praatcafe’s, lotgenotencontact
✓ Centra voor kortverblijf: 90 dagen per jaar met max. 60 opeenvolgende dagen (waarom? Om in
afwachting van een plaats in WZC, mantelzorger wil op reis, mantelzorger kan het niet aan)
✓ Tijdskrediet of loopbaanonderbreking: werkgever kan het aanbieden aan de mantelzorger
✓ Palliatief verlof
✓ Verlof medische bijstand
Druk op de mantelzorger:
• Tweeverdienersmodel en verhoging pensioensleeftijd heeft impact op beschikbaarheid van
mantelzorger en sociale omkadering voor ouderen
-> Tweeverdieners die aan mantelzorg doen, worden vaak geconfronteerd met de complexiteit van
diverse rollen die zij trachten waar te maken
• Sandwichgeneratie: staat tussen 2 generaties (zorgt zowel voor de oudere en voor de kinderen
thuis)
Rollen mantelzorger:
-> de 4 rollen van de mantelzorger die het SOFA-model benoemt zijn
• Mantelzorgers als partner in zorg (samenwerken)
• Mantelzorger als hulpvrager bij overbelasting (ondersteunen)
• Mantelzorger als persoonlijke relatie van de cliënt (faciliteren)
• Mantelzorger als expert, weet alles van de cliënt (afstemmen)
1.1.4 TOENEMENDE DIVERSITEIT EN INTERCULTUREEL WERKEN
• Het aandeel ouderen met buitenlandse origine nu slechts een kleine groep, maar zal evalueren
naar een aanzienlijke groep in de volgende generaties
• Vraagt van het ouderen(zorg-)beleid bijzondere aandacht voor de wensen en behoeften van
specifieke doelgroepen bij ouderen
Cursus: onderzoek toont aan dat mensen in Vlaanderen met Marokkaanse of Turkse origine weinig of
geen gebruik maken van de voorzieningen in de ouderenzorg. Dat betekent dat de zorglast in die families
voornamelijk door de mantelzorger(s) wordt gedragen.
1.1.5 KANSARMOEDE BIJ OUDEREN
• Personen ouder dan 65 jaar hebben groter risico op armoede
• Beschikbaar inkomen lager dan armoede- drempel (€1 115 per maand)
• Ouderen kampen vaker met hogere gezondheidskosten en extra kosten voor thuiszorg en hulp
• In 2015 loopt in België 15,4% van de ouderen een armoederisico
• Armoederisico kan deels verklaard worden door het feit dat het armoedepercentage enkel rekening
houdt met het ontvangen van huishoudinkomen uit arbeid, vermogen, eigendom en sociale
transfers en niet met de volledige waarde van eventueel beschikbare spaartegoeden of
eigendommen of met eventuele afwezigheid van woonuitgaven doordat de eigen woning al is
afbetaald
• Armoederisicopercentage houdt geen rekening met eigendommen
• Armoede wordt niet enkel bepaald door het inkomen of vermogen van een persoon, maar eveneens
door de uitgaven waarmee deze zich geconfronteerd worden
4
1 Tendensen en initiatieven in de maatschappij ....................................................................................... 3
1.1 Actuele tendensen .......................................................................................................................... 3
1.1.1 Vlaanderen vergrijst en verzilvert ............................................................................................ 3
1.1.2 Hoger opgeleid, vitaler en mondiger ........................................................................................ 3
1.1.3 Gezinsverdunning en toenemend aantal alleenstaanden ........................................................ 3
1.1.4 Toenemende diversiteit en intercultureel werken ..................................................................... 4
1.1.5 Kansarmoede bij ouderen ....................................................................................................... 4
1.1.6 Medische en technologische ontwikkelingen en innovaties ..................................................... 5
1.1.7 Substitutie van de tweedelijns- naar de eerstelijnszorg............................................................ 7
1.1.8 Marktwerking binnen welzijn en zorg ....................................................................................... 7
1.1.9 Ageing in place ........................................................................................................................ 8
1.2 Initiatieven ...................................................................................................................................... 9
1.2.1 Geïntegreerde zorg ............................................................................................................... 10
1.2.2 Active ageing ......................................................................................................................... 11
1.2.3 Buurtgerichte zorg ................................................................................................................. 13
1.2.4 Mantelzorg en informele zorg ................................................................................................ 14
1.2.5 Ouderenmis(be)hhandeling ................................................................................................... 15
1.3 Wettelijk kader .............................................................................................................................. 18
1.3.1 Vlaams mantelzorgplan (2016-2020) ..................................................................................... 18
1.3.2 Pensioenen ........................................................................................................................... 18
1.3.3 Zorgbudget: tegemoetkomingen hulp aan bejaarden ............................................................. 19
1.3.4 Zorgbudget voor zwaar zorgbehoevende: Vlaamse zorgverzekering..................................... 19
1.3.5 Vlaamse aanpassingspremie................................................................................................. 20
1.3.6 Gemeentelijke tegemoetkomingen ........................................................................................ 20
2 Tendensen en ontwikkelingen in het woonzorglandschap ................................................................... 20
2.1 Actuele tendensen ........................................................................................................................ 20
2.1.1 Imago woonzorgcentrum ....................................................................................................... 20
2.1.2 Levenseinde .......................................................................................................................... 21
2.1.3 Fixatie ................................................................................................................................... 25
2.1.4 Fragiliteit................................................................................................................................ 27
2.1.5 Afgestemde zorg ................................................................................................................... 28
2.1.6 Sedentair gedrag ................................................................................................................... 31
2.2 Initiatieven .................................................................................................................................... 32
2.2.1 Innovatieve arbeidsorganisatie .............................................................................................. 32
2.3 Wettelijk kader .............................................................................................................................. 33
2.3.1 Woonzorgdecreet (5 februari 2019) ....................................................................................... 33
2.3.2 Patiëntenrechten ................................................................................................................... 34
2.3.3 Bewindvoering ....................................................................................................................... 36
3 Tewerkstellingsplaatsen en beroepsprofiel .......................................................................................... 36
3.1 Ziekenfonds – de thuiszorg........................................................................................................... 36
3.1.1 Onafhankelijk ziekenfonds ..................................................................................................... 36
3.1.2 Partena ................................................................................................................................. 37
3.1.3 Vlaams en neutraal ziekenfonds ............................................................................................ 37
, 3.1.4 Liberale mutualiteit ................................................................................................................ 37
3.1.5 Socialistische mutualiteit ....................................................................................................... 37
3.1.6 Christelijke mutualiteit............................................................................................................ 38
3.1.7 Taak ergotherapeut ............................................................................................................... 38
3.2 Vlaams ondersteuningscentrum ouderenmis(be)handeling .......................................................... 39
3.3 OCMW ......................................................................................................................................... 39
3.4 Psychiatrische/ psychogeriatrische zorginstellingen ..................................................................... 40
3.5 Ziekenhuis: G- dienst en Sp- dienst .............................................................................................. 42
3.5.1 Geriatrie ................................................................................................................................ 43
3.5.2 GEHEUGEN kliniek ............................................................................................................... 44
3.6 Dienstencentrum .......................................................................................................................... 45
3.7 Dagverzorgingscentrum ............................................................................................................... 45
3.8 Expertisecentrum dementie .......................................................................................................... 46
3.8.1 Regionale Expertisecentrum Dementie Orion ism PGN ......................................................... 46
3.8.2 Referentiepersoon dementie ................................................................................................. 46
3.9 Woonzorgcentrum ........................................................................................................................ 47
4 Seksualiteit (pc) ................................................................................................................................... 48
5 Mogelijke examenvragen ..................................................................................................................... 49
2
,GERIATRIE 3
1 TENDENSEN EN INITIATIEVEN IN DE MAATSCHAPPIJ
1.1 ACTUELE TENDENSEN
1.1.1 VLAANDEREN VERGRIJST EN VERZILVERT
Levensverwachting België:
• 2014
✓ Vrouw gem. 83,50 jaar
✓ Man gem. 78,56 jaar
• 2060
✓ Vrouw gem 89,08 jaar
✓ Man gem 86,70 jaar
-> dit betekend dat de levensverwachting op 47 jaar tijd dus toeneemt met meer dan 8 jaar voor mannen en
6 jaar voor vrouwen
Gezond ouder worden:
• De stijging van de levensverwachting en de vergrijzing van onze samenleving zijn belangrijke
factoren in de toename van het aantal chronische ziekten
• Leeftijd gerelateerde welzijns- en gezondheidsnoden zullen een aanzienlijke impact hebben op de
vraag naar welzijns- en gezondheidszorg
1.1.2 HOGER OPGELEID, VITALER EN MONDIGER
• Hoe hoger iemand is opgeleid, hoe beter zijn gezondheid
• Actief leven (active ageing) heeft een positieve impact op het welzijn en de gezondheid van mensen
1.1.3 GEZINSVERDUNNING EN TOENEMEND AANTAL ALLEENSTAANDEN
• Vergrijzing -> stijging van een- en tweepersoonshuishouden
• Tussen 2008 en 2028 komen er ongeveer 160.000 alleenwonenden bij, waarvan de helft 80 jaar of
ouder is, vaak gecombineerd met een klein sociaal netwerk
• Met het toenemend aantal eenpersoonshuishoudens en langer (alleen) thuis wonen zal het
eenzaamheidsvraagstuk alleen maar groter worden, dit vormt een bedreiging voor de psychische en
sociale gezondheid van ouderen
-> 1 van de grootste uitdagingen inzake preventie bij ouderen is dan ook het voorkomen van
isolement, vereenzaming en verwaarlozing
Mantelzorg en informele zorg:
• Meer en meer alleenstaande ouderen
• Oudere ouderen (vergrijzing, verzilvering)
• Mantelzorger (nog werkzaam of zelf ook al ouder)
• Draagkracht en draaglast
, -> meer initiatieven nodig
• Momenteel
✓ Tegemoetkoming zorg (€130 mantelzorgpremie)
✓ Praatcafe’s, lotgenotencontact
✓ Centra voor kortverblijf: 90 dagen per jaar met max. 60 opeenvolgende dagen (waarom? Om in
afwachting van een plaats in WZC, mantelzorger wil op reis, mantelzorger kan het niet aan)
✓ Tijdskrediet of loopbaanonderbreking: werkgever kan het aanbieden aan de mantelzorger
✓ Palliatief verlof
✓ Verlof medische bijstand
Druk op de mantelzorger:
• Tweeverdienersmodel en verhoging pensioensleeftijd heeft impact op beschikbaarheid van
mantelzorger en sociale omkadering voor ouderen
-> Tweeverdieners die aan mantelzorg doen, worden vaak geconfronteerd met de complexiteit van
diverse rollen die zij trachten waar te maken
• Sandwichgeneratie: staat tussen 2 generaties (zorgt zowel voor de oudere en voor de kinderen
thuis)
Rollen mantelzorger:
-> de 4 rollen van de mantelzorger die het SOFA-model benoemt zijn
• Mantelzorgers als partner in zorg (samenwerken)
• Mantelzorger als hulpvrager bij overbelasting (ondersteunen)
• Mantelzorger als persoonlijke relatie van de cliënt (faciliteren)
• Mantelzorger als expert, weet alles van de cliënt (afstemmen)
1.1.4 TOENEMENDE DIVERSITEIT EN INTERCULTUREEL WERKEN
• Het aandeel ouderen met buitenlandse origine nu slechts een kleine groep, maar zal evalueren
naar een aanzienlijke groep in de volgende generaties
• Vraagt van het ouderen(zorg-)beleid bijzondere aandacht voor de wensen en behoeften van
specifieke doelgroepen bij ouderen
Cursus: onderzoek toont aan dat mensen in Vlaanderen met Marokkaanse of Turkse origine weinig of
geen gebruik maken van de voorzieningen in de ouderenzorg. Dat betekent dat de zorglast in die families
voornamelijk door de mantelzorger(s) wordt gedragen.
1.1.5 KANSARMOEDE BIJ OUDEREN
• Personen ouder dan 65 jaar hebben groter risico op armoede
• Beschikbaar inkomen lager dan armoede- drempel (€1 115 per maand)
• Ouderen kampen vaker met hogere gezondheidskosten en extra kosten voor thuiszorg en hulp
• In 2015 loopt in België 15,4% van de ouderen een armoederisico
• Armoederisico kan deels verklaard worden door het feit dat het armoedepercentage enkel rekening
houdt met het ontvangen van huishoudinkomen uit arbeid, vermogen, eigendom en sociale
transfers en niet met de volledige waarde van eventueel beschikbare spaartegoeden of
eigendommen of met eventuele afwezigheid van woonuitgaven doordat de eigen woning al is
afbetaald
• Armoederisicopercentage houdt geen rekening met eigendommen
• Armoede wordt niet enkel bepaald door het inkomen of vermogen van een persoon, maar eveneens
door de uitgaven waarmee deze zich geconfronteerd worden
4
