Tweede deel: intern recht
A. wat wordt bestudeerd in de privaatrechtsgeschiedenis?
Bezig zijn met recht MAAR niet zomaar recht:
rechtsgeschiedenis = studie van het recht doorheen de eeuwen
opgedeeld in interne en externe rechtsgeschiedenis
- Want recht ≠ logica (geschiedenis nodig)
o Regels vormen alleen recht als die logisch zijn (goed recht is dus logisch) dus vooral
verstand nodig
o MAAR er zijn in het recht ook onlogische regels, dus ook geschiedenis nodig
Vb. EOT: uit elkaar gaan met onderling akkoord, geen ruzie, toc moet je naar de
rechtbank (verklaring: Kerk wou niet dat men kon scheiden, maar scheiding van
tafel en bed kon wel, maar enkel via de rechtbank)
Vb. art. 1674 BW van 1804: vernietiging verkoop door benadeling als onroerend
goed + voor meer dan 7/12 benadeeld (rare verwoording, beter ‘minder dan de
helft gekregen dan het waard is’)
- Logica is soms schijn
bv. art. 1382 BW van 1804 (schadevergoeding onrechtmatige daad) : we vinden dit logisch
maar dat is het eigenlijk niet
Voorbeeld : afgestudeerd en getrouwd en kind met partner -> op straat lopen ->
motor rijd uw kind dood -> privaatrecht : motorrijder moet schadevergoeding
betalen MAAR op dat moment is deze redenering niet logisch -> eerste reactie is
woede en wraak : dit is eeuwenlang het logische geweest -> niet logisch maar
gewoon geïndoctrineerd : niet meer logisch om wraak te nemen ondanks eerste
reactie (door recht)
B. verantwoording van de studie van de rechtsgeschiedenis
ð Ons recht begrijpen
(niet altijd logisch, dus geschiedenis nodig)
ð Ons recht relativeren
Belgisch recht vandaag ≠ altijd universele waarheid
ð Ons recht verbeteren
Belang van de rechtsgeschiedenis niet overdrijven want niet voor alles te gebruiken (nieuwe
fenomenen)
MAAR soms past men een oude regel aan zodat het toe te passen is op een nieuw fenomeen
Vb. materiële bron (computers) zorgt voor nood aan verandering in het recht :
computers worden opeens gehackt > recht over maken door aanpassen concept
‘diefstal’: diefstal van elektriciteit
1. extern recht
- Hoe zijn de regels van het interne recht er gekomen? Bronnen van het recht
o Materiële bronnen: door maatschappelijke veranderingen moet recht veranderen
Vb. ontstaan computer, auto,...
o Formele bronnen
= datgene dat het recht verandert
Vb. wetgeving door machthebbers, rechtspraak, rechtsleer, gewoonte,...
o Kenbronnen: informeren over de inhoud van de rechtsregel
GESCHIEDENIS INTERN 1
,2. intern recht
- Rechtsregels zelf: hoe zat het vroeger?
- Nadruk op België/Zuidelijke Nederlanden
- Uit 3 blokken: romeins recht (oudheid), canoniek recht (kerk), costumier recht (inheemse
gewoonte)
è geen muur tussen blokken in de praktijk, loopt door elkaar
3. algemeen
Onderverdelen in publiek en privaatrecht
- Publieke rechtsgeschiedenis
= overheid-privaat persoon of overheden onderling
- Private rechtsgeschiedenis
= private personen onderling
Indeling is te simplistisch
- OH komt in bijna alles tussen
§ bv. arbeidsrecht : studentenjob -> akkoord met baas voor loon (=privaat) MAAR
overheid heeft zich in veel dingen gemengd (bescherming, minimumloon) ->
arbeidsrecht niet echt privaat meer maar ook niet publiekrecht dus waar plaatsen?
§ bv. vroeger leenrecht : heer en vazalt sluiten contract waarbij vazalt heer belooft te
dienen voor in ruil van heer onderhoud en bescherming -> feodaliteit ook vaak moeilijk
te plaatsen bij privaat-publiek omdat onderscheid te simplistisch is
§ bv. strafrecht (hier groot probleem) : nu vooral publiekrecht want overheid doet
onderzoek en vervolging en het straEen -> MAAR vroeger privaatrecht (wraak) want
overheid kwam niet tussen -> doorheen geschiedenis meer publiek en minder privaat -
> nu is er wel nog iets blijven hangen van privaat strafrecht : burgerlijke partijstelling
(overblijfsel privaat)
- Indeling is recent: wel al onderscheid bij de Romeinen maar weinig belang
- Eerder om praktische redenen onderscheid, geen echte muur
Privaatrechtsgeschiedenis gaat over zeer lange periode (Romeinen – vandaag: +2000j)
è Taalproblemen: Latijn grootste deel van de geschiedenis
o Latijnse schrij`outen niet erg maar soms maakt 1 letter verschil:
§ Concilium = ‘raad’ in de zin van een groep mensen die over iets
beslissen/advies geven
§ Consilium = ‘raad’ in de zin van een advies
è Voortdurend veranderingen
C. hoe rechtsgeschiedenis bestuderen?
ð 2 manieren :
o Historisch : nadruk op wat in verleden bestond en gebeurde
o Juridisch : nadruk op recht van vandaag en zijn historische wortels vinden (hoe het er is
gekomen) -> nadruk hierop in deze cursus (keuze is bepalend)
ð Gevolgen keuze juridisch :
o Geen oudheidkunde : geen belang hechten aan wat niet meer bestaat (zoals slaven)
§ Omgekeerd : belang hechten aan wat nu bestaat maar in verleden niet belangrijk was
(bv. ‘onrechtmatige daad’)
§ Historische context soms wel nodig voor delen te begrijpen
GESCHIEDENIS INTERN 2
, o Gebruiken van anachronismen : term/structuur van vandaag toepassen op verleden terwijl toen
nog niet bestond (wat eigenlijk historische verkeerd is)
ð MAAR recht is niet uit de lucht gevallen : vooral van de Romeinse periode wordt achtergrond gegeven
maar ook cursus Georges Martyn
DEEL I. PERSONEN- EN FAMILIERECHT
ð Gaat over de rechtspositie van het individu + positie in relatie tot partner en verwanten
ð Vermogensrecht: rechten die in geld waardeerbaar zijn
A. basisbegrippen bij de studie van het personen- en
familierecht
Komen uit de 19e E (anachronistische fout)
Zeer belangrijk:
ð Rechtssubjecten: mensen: hebben rechten en verplichtingen
ð Rechtsobjecten: dingen: hebben GEEN rechten en verplichtingen
Maar: in het recht ook dingen die geen mens zijn, en toch rechten en plichten hebben =
rechtspersonen
Vb. UGent
‘dierenrechten’: rechten maar zijn geen mens è BBW met dieren als aparte categorie
ð Juridische persoonlijkheid:
o Rechtsbekwaamheid = hebben van rechten
Bepaald door de staat van personen
o Handelingsbekwaamheid = uitoefenen van rechten (rechtshandelingen)
Feiten: geen juridisch belang
Rechtsfeiten: rechtgevolgen niet gewild
Rechtshandelingen: gewilde rechtsgevolgen
B. de rechtsbekwaamheid
= het hebben van rechten
Word bepaald door de staat van personen
- Nu (sinds 1795): vrijheid en gelijkheid (geen slaven meer)
- Voor 1795: GEEN vrijheid, geen gelijkheid
Wel verschillen in rechtsbekwaamheid tot aan de déclaration des droits de l’homme
1. vrijheid, slavernij en horigheid (NK)
a. de slavernij bij de Romeinen
b. de horigheid van de Middeleeuwen
c. Onvrijheid vandaag
2. vreemdelingen en inboorlingen (NK)
a. bij de Romeinen
b. na de Romeinen
b.1 een complex vreemdelingenbegrip
b.2 bepaling van de staat van inboorling of vreemdeling
b.3 de verkrijging van het burgerschap/inboorling worden
vroeger
GESCHIEDENIS INTERN 3
, b.4 statuut vreemdeling
burgerlijk recht
Procesrecht
arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
strafrecht
publiekrecht
3. geprivilegieerden (NK)
C. de handelingsonbekwaamheid
1. de vrouw
a. inleiding
ð Probleem: Handelingsbekwaamheid wordt bepaald door oa leeftijd, geslacht
o Leeftijd: logisch
o Geslacht: ???
ð Vrouwen = onbekwamen ?
o Voor ons ondenkbaar
o Maar anders in verleden
o Bewustwording daarvan door invloed feminisme (2e golf) op historici
§ Marie Popelin:
= eerste vrouw met rechtendiploma, wilt advocaat worden maar balie weigert
è rechtbank è mocht nog steeds niet
- Heeft veel gerealiseerd
- Belang zaak relativeren: grootste problemen waren huiselijk geweld en
verkrachting
ð Opgelet: juridische discriminatie is minder belangrijk dan de mentaliteit waaruit ze voortkomt
= IDEAALBEELD VAN DE MOEDER AAN DE HAARD
ð Ook discriminatie door natuur
o Geen goede voorbehoedsmiddelen
Pil pas sinds 1961
o Gevaren zwangerschap
o Fysieke zwakte vrouwen
ð Discriminatie vrouwen in het recht
o Geen eenvormig statuut vrouwen
Verschilt naargelang tijd en plaats
o Meestal benadeling
§ Uitzondering: meerderjarigheidsleeftijd
Vrouwen 12j, mannen 14j (getal evolueert doorheen geschiedenis)
§ Maar: relativeren
o Betere positie vrouwen in steden dan op platteland
b. de ongehuwde vrouw VOOR NAPOLEON
algemeen: altijd betere JURIDISCHE positie ongehuwde vrouw
b.1 het Romeins recht
- Opgelet: sui iuris <-> alieni iuris
o Alieni iuris = niet zelfstandig (andermans recht): onder macht van vader
§ Einde wanneer vader dood gaat of emancipatie
GESCHIEDENIS INTERN 4
A. wat wordt bestudeerd in de privaatrechtsgeschiedenis?
Bezig zijn met recht MAAR niet zomaar recht:
rechtsgeschiedenis = studie van het recht doorheen de eeuwen
opgedeeld in interne en externe rechtsgeschiedenis
- Want recht ≠ logica (geschiedenis nodig)
o Regels vormen alleen recht als die logisch zijn (goed recht is dus logisch) dus vooral
verstand nodig
o MAAR er zijn in het recht ook onlogische regels, dus ook geschiedenis nodig
Vb. EOT: uit elkaar gaan met onderling akkoord, geen ruzie, toc moet je naar de
rechtbank (verklaring: Kerk wou niet dat men kon scheiden, maar scheiding van
tafel en bed kon wel, maar enkel via de rechtbank)
Vb. art. 1674 BW van 1804: vernietiging verkoop door benadeling als onroerend
goed + voor meer dan 7/12 benadeeld (rare verwoording, beter ‘minder dan de
helft gekregen dan het waard is’)
- Logica is soms schijn
bv. art. 1382 BW van 1804 (schadevergoeding onrechtmatige daad) : we vinden dit logisch
maar dat is het eigenlijk niet
Voorbeeld : afgestudeerd en getrouwd en kind met partner -> op straat lopen ->
motor rijd uw kind dood -> privaatrecht : motorrijder moet schadevergoeding
betalen MAAR op dat moment is deze redenering niet logisch -> eerste reactie is
woede en wraak : dit is eeuwenlang het logische geweest -> niet logisch maar
gewoon geïndoctrineerd : niet meer logisch om wraak te nemen ondanks eerste
reactie (door recht)
B. verantwoording van de studie van de rechtsgeschiedenis
ð Ons recht begrijpen
(niet altijd logisch, dus geschiedenis nodig)
ð Ons recht relativeren
Belgisch recht vandaag ≠ altijd universele waarheid
ð Ons recht verbeteren
Belang van de rechtsgeschiedenis niet overdrijven want niet voor alles te gebruiken (nieuwe
fenomenen)
MAAR soms past men een oude regel aan zodat het toe te passen is op een nieuw fenomeen
Vb. materiële bron (computers) zorgt voor nood aan verandering in het recht :
computers worden opeens gehackt > recht over maken door aanpassen concept
‘diefstal’: diefstal van elektriciteit
1. extern recht
- Hoe zijn de regels van het interne recht er gekomen? Bronnen van het recht
o Materiële bronnen: door maatschappelijke veranderingen moet recht veranderen
Vb. ontstaan computer, auto,...
o Formele bronnen
= datgene dat het recht verandert
Vb. wetgeving door machthebbers, rechtspraak, rechtsleer, gewoonte,...
o Kenbronnen: informeren over de inhoud van de rechtsregel
GESCHIEDENIS INTERN 1
,2. intern recht
- Rechtsregels zelf: hoe zat het vroeger?
- Nadruk op België/Zuidelijke Nederlanden
- Uit 3 blokken: romeins recht (oudheid), canoniek recht (kerk), costumier recht (inheemse
gewoonte)
è geen muur tussen blokken in de praktijk, loopt door elkaar
3. algemeen
Onderverdelen in publiek en privaatrecht
- Publieke rechtsgeschiedenis
= overheid-privaat persoon of overheden onderling
- Private rechtsgeschiedenis
= private personen onderling
Indeling is te simplistisch
- OH komt in bijna alles tussen
§ bv. arbeidsrecht : studentenjob -> akkoord met baas voor loon (=privaat) MAAR
overheid heeft zich in veel dingen gemengd (bescherming, minimumloon) ->
arbeidsrecht niet echt privaat meer maar ook niet publiekrecht dus waar plaatsen?
§ bv. vroeger leenrecht : heer en vazalt sluiten contract waarbij vazalt heer belooft te
dienen voor in ruil van heer onderhoud en bescherming -> feodaliteit ook vaak moeilijk
te plaatsen bij privaat-publiek omdat onderscheid te simplistisch is
§ bv. strafrecht (hier groot probleem) : nu vooral publiekrecht want overheid doet
onderzoek en vervolging en het straEen -> MAAR vroeger privaatrecht (wraak) want
overheid kwam niet tussen -> doorheen geschiedenis meer publiek en minder privaat -
> nu is er wel nog iets blijven hangen van privaat strafrecht : burgerlijke partijstelling
(overblijfsel privaat)
- Indeling is recent: wel al onderscheid bij de Romeinen maar weinig belang
- Eerder om praktische redenen onderscheid, geen echte muur
Privaatrechtsgeschiedenis gaat over zeer lange periode (Romeinen – vandaag: +2000j)
è Taalproblemen: Latijn grootste deel van de geschiedenis
o Latijnse schrij`outen niet erg maar soms maakt 1 letter verschil:
§ Concilium = ‘raad’ in de zin van een groep mensen die over iets
beslissen/advies geven
§ Consilium = ‘raad’ in de zin van een advies
è Voortdurend veranderingen
C. hoe rechtsgeschiedenis bestuderen?
ð 2 manieren :
o Historisch : nadruk op wat in verleden bestond en gebeurde
o Juridisch : nadruk op recht van vandaag en zijn historische wortels vinden (hoe het er is
gekomen) -> nadruk hierop in deze cursus (keuze is bepalend)
ð Gevolgen keuze juridisch :
o Geen oudheidkunde : geen belang hechten aan wat niet meer bestaat (zoals slaven)
§ Omgekeerd : belang hechten aan wat nu bestaat maar in verleden niet belangrijk was
(bv. ‘onrechtmatige daad’)
§ Historische context soms wel nodig voor delen te begrijpen
GESCHIEDENIS INTERN 2
, o Gebruiken van anachronismen : term/structuur van vandaag toepassen op verleden terwijl toen
nog niet bestond (wat eigenlijk historische verkeerd is)
ð MAAR recht is niet uit de lucht gevallen : vooral van de Romeinse periode wordt achtergrond gegeven
maar ook cursus Georges Martyn
DEEL I. PERSONEN- EN FAMILIERECHT
ð Gaat over de rechtspositie van het individu + positie in relatie tot partner en verwanten
ð Vermogensrecht: rechten die in geld waardeerbaar zijn
A. basisbegrippen bij de studie van het personen- en
familierecht
Komen uit de 19e E (anachronistische fout)
Zeer belangrijk:
ð Rechtssubjecten: mensen: hebben rechten en verplichtingen
ð Rechtsobjecten: dingen: hebben GEEN rechten en verplichtingen
Maar: in het recht ook dingen die geen mens zijn, en toch rechten en plichten hebben =
rechtspersonen
Vb. UGent
‘dierenrechten’: rechten maar zijn geen mens è BBW met dieren als aparte categorie
ð Juridische persoonlijkheid:
o Rechtsbekwaamheid = hebben van rechten
Bepaald door de staat van personen
o Handelingsbekwaamheid = uitoefenen van rechten (rechtshandelingen)
Feiten: geen juridisch belang
Rechtsfeiten: rechtgevolgen niet gewild
Rechtshandelingen: gewilde rechtsgevolgen
B. de rechtsbekwaamheid
= het hebben van rechten
Word bepaald door de staat van personen
- Nu (sinds 1795): vrijheid en gelijkheid (geen slaven meer)
- Voor 1795: GEEN vrijheid, geen gelijkheid
Wel verschillen in rechtsbekwaamheid tot aan de déclaration des droits de l’homme
1. vrijheid, slavernij en horigheid (NK)
a. de slavernij bij de Romeinen
b. de horigheid van de Middeleeuwen
c. Onvrijheid vandaag
2. vreemdelingen en inboorlingen (NK)
a. bij de Romeinen
b. na de Romeinen
b.1 een complex vreemdelingenbegrip
b.2 bepaling van de staat van inboorling of vreemdeling
b.3 de verkrijging van het burgerschap/inboorling worden
vroeger
GESCHIEDENIS INTERN 3
, b.4 statuut vreemdeling
burgerlijk recht
Procesrecht
arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
strafrecht
publiekrecht
3. geprivilegieerden (NK)
C. de handelingsonbekwaamheid
1. de vrouw
a. inleiding
ð Probleem: Handelingsbekwaamheid wordt bepaald door oa leeftijd, geslacht
o Leeftijd: logisch
o Geslacht: ???
ð Vrouwen = onbekwamen ?
o Voor ons ondenkbaar
o Maar anders in verleden
o Bewustwording daarvan door invloed feminisme (2e golf) op historici
§ Marie Popelin:
= eerste vrouw met rechtendiploma, wilt advocaat worden maar balie weigert
è rechtbank è mocht nog steeds niet
- Heeft veel gerealiseerd
- Belang zaak relativeren: grootste problemen waren huiselijk geweld en
verkrachting
ð Opgelet: juridische discriminatie is minder belangrijk dan de mentaliteit waaruit ze voortkomt
= IDEAALBEELD VAN DE MOEDER AAN DE HAARD
ð Ook discriminatie door natuur
o Geen goede voorbehoedsmiddelen
Pil pas sinds 1961
o Gevaren zwangerschap
o Fysieke zwakte vrouwen
ð Discriminatie vrouwen in het recht
o Geen eenvormig statuut vrouwen
Verschilt naargelang tijd en plaats
o Meestal benadeling
§ Uitzondering: meerderjarigheidsleeftijd
Vrouwen 12j, mannen 14j (getal evolueert doorheen geschiedenis)
§ Maar: relativeren
o Betere positie vrouwen in steden dan op platteland
b. de ongehuwde vrouw VOOR NAPOLEON
algemeen: altijd betere JURIDISCHE positie ongehuwde vrouw
b.1 het Romeins recht
- Opgelet: sui iuris <-> alieni iuris
o Alieni iuris = niet zelfstandig (andermans recht): onder macht van vader
§ Einde wanneer vader dood gaat of emancipatie
GESCHIEDENIS INTERN 4
