Inhoudsopgave
Hoofdstuk 0................................................................................................................................................... 4
1.1 Het doel van de economische wetenschap....................................................................................................4
0.1.2 Schaarse middelen..................................................................................................................................5
1.2 Welzijn en welvaart........................................................................................................................................5
1.3 Soorten goederen...........................................................................................................................................5
1.4 Consumptie en productie...............................................................................................................................6
1.5 De methode....................................................................................................................................................6
0.6 De ceteris-paribusclausule.............................................................................................................................6
0.7 Micro-, meso- en macro-economie................................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Consumenten............................................................................................................................ 6
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie (= evenwicht van de consument).......................................6
1.1.1 Preferenties............................................................................................................................................7
1.1.2 Budget en prijzen....................................................................................................................................7
1.2.2 Een beweging langs de individuele vraagcurve......................................................................................8
1.2.3 Verschuiving van de individuele vraagcurve..........................................................................................8
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve.........................................................................................................8
1.3 De elasticiteit van de vraag............................................................................................................................9
1.3.1 De prijselasticiteit van de vraag..............................................................................................................9
1.3.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag Wat?..............................................................................10
1.3.3 De inkomenselasticiteit van de vraag...................................................................................................11
1.4 Het consumentengedrag in België...............................................................................................................11
1.5 consumptieprijsindex...................................................................................................................................11
Hoofdstuk 2: producenten........................................................................................................................... 12
2.1 De bepaling van de optimale productiegrootte...........................................................................................12
2.2 De wet van de toe- en afnemende meeropbrengst.....................................................................................13
2.3 Kostenverloop...............................................................................................................................................13
2.3.1 Totale constante kosten (TCK)..............................................................................................................14
2.3.2 Totale variabele kosten (TVK)...............................................................................................................14
2.3.3 De totale kosten (TK)............................................................................................................................14
2.3.4 De gemiddelde en marginale kosten....................................................................................................14
2.4 Opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie..........................................................................................14
2.5 De optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie...........................................................................15
2.6 Afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie...........................................................................15
2.6.1 Individuele aanbodcurve......................................................................................................................15
2.6.2 Beweging langs de individuele aanbodcurve.......................................................................................15
2.6.3 Verschuiving van de individuele aanbodcurve.....................................................................................15
2.6.4 De collectieve of marktaanbodcurve....................................................................................................15
2.7 Breakevenanalyse........................................................................................................................................16
2.8 Prijselasticiteit van het aanbod....................................................................................................................16
Hoofdstuk 3: prijsvorming............................................................................................................................ 16
, 3.1 Markt en marktvormen................................................................................................................................16
3.2 De volkomen concurrentie...........................................................................................................................17
3.2.1 Kenmerken............................................................................................................................................17
3.2.2 Marktevenwicht bij volkomen concurrentie........................................................................................18
3.2.4 Overheidsingrijpen...............................................................................................................................18
3.3 De onvolkomen concurrentie.......................................................................................................................18
3.3.1 Het monopolie......................................................................................................................................18
3.3.2 Het oligopolie........................................................................................................................................19
3.3.3 De monopolistische concurrentie.........................................................................................................19
Hoofdstuk 4: Macro-economische grootheden............................................................................................. 20
4.1 De economische kringloop...........................................................................................................................20
4.2 De berekening van de economische activiteit..............................................................................................21
4.2.1 Bruto en netto.......................................................................................................................................22
4.2.2 ‘Tegen marktprijzen’ en ‘tegen factorprijzen’......................................................................................24
4.2.3 ‘Nationaal’ en ‘Binnenlands’.................................................................................................................26
4.3 Reële en nominale BBP.................................................................................................................................29
4.4 BBP als maatstaf voor onze welvaart..........................................................................................................29
4.5 De nationale rekeningen..............................................................................................................................29
4.5.1 De praktijk.............................................................................................................................................29
4.5.2 De betekenis.........................................................................................................................................30
Hoofdstuk 5: Nationaal inkomen en werkgelegenheid..................................................................................30
5.1 De hoogte van het nationaal inkomen.........................................................................................................30
5.1.6 De hoogte van het nationaal inkomen en de tewerkstelling...............................................................30
5.2 De arbeidsmarkt...........................................................................................................................................33
5.2.1 Aanbod van arbeidskrachten................................................................................................................33
5.2.2 Vraag naar arbeidskrachten.................................................................................................................33
5.2.3 Evolutie werkloosheid..........................................................................................................................34
5.2.4 Werkloosheid: soorten en oorzaken....................................................................................................34
5.2.5 Bestrijding van de werkloosheid..........................................................................................................34
5.3 Concurrentievermogen en loonvorming......................................................................................................35
5.3.1 Concurrentievermogen.........................................................................................................................35
5.3.2 loonvorming..........................................................................................................................................35
Hoofdstuk 6: geld, monetair beleid en inflatie..............................................................................................36
6.1 Het geld........................................................................................................................................................36
6.1.1 Functies van het geld............................................................................................................................36
6.1.2 Betalingsverkeer vandaag.....................................................................................................................37
6.1.3 Geldsubstitutie en geldschepping........................................................................................................37
6.1.4 Vraag naar en aanbod van geld............................................................................................................38
6.1.5 Het monetaire evenwicht.....................................................................................................................39
6.2 De monetaire politiek van het eurosysteem................................................................................................39
6.2.1 Doelstelling en taken............................................................................................................................39
6.2.2 Monetaire beleidsinstrumenten..........................................................................................................40
6.3 Het inflatieverschijnsel.................................................................................................................................41
6.3.1 Begrip....................................................................................................................................................41
6.3.2 Oorzaken...............................................................................................................................................41
6.3.3 Gevolgen...............................................................................................................................................41
6.3.4 Bestrijding van inflatie..........................................................................................................................41
6.3.5 inflatie 2012 – 2018..............................................................................................................................42
, 6.3.6 Deflatie..................................................................................................................................................42
Hoofdstuk 7: internationaal betalingsverkeer...............................................................................................42
7.1 De wisselmarkt.............................................................................................................................................42
7.1.1 Begrip....................................................................................................................................................42
7.1.2 Hoogte wisselkoers...............................................................................................................................43
7.1.3 Wisselkoerssysteem.............................................................................................................................43
7.1.6 Naar een sterkere economische en monetaire unie............................................................................43
7.2 De betalingsbalans.......................................................................................................................................44
7.2.1 Begrip....................................................................................................................................................44
7.2.2 De deelrekeningen van de betalingsbalans van België........................................................................44
7.2.6 Herstel van het evenwicht op de belastingsbalans..............................................................................45
7.3 Mondiale samenwerking: internationaal verkeer........................................................................................45
7.3.1 Het internationaal monetair fonds (IMF).............................................................................................45
7.3.2 De wereldbank......................................................................................................................................45
Hoofdstuk 8: internationaal handelsverkeer.................................................................................................46
8.1 Betekenis en beschrijving van het Belgisch handelsverkeer........................................................................46
8.2 De werking van het systeem van vrij internationaal handelsverkeer..........................................................46
8.2.3 Voordelen van internationale vrijhandel..............................................................................................46
8.2.4 Ongebreidelde vrijhandel, of toch niet?...............................................................................................47
8.3 Handelspolitiek.............................................................................................................................................48
8.3.1 Tarifaire belemmeringen......................................................................................................................48
8.3.2 Niet-tarifaire belemmeringen...............................................................................................................48
8.4 Mondiale samenwerking..............................................................................................................................48
8.5 Vormen van economische integratie...........................................................................................................48
8.5.1 Vrijhandelszone....................................................................................................................................48
8.5.2 Douane unie..........................................................................................................................................48
8.5.3 Gemeenschappelijke markt..................................................................................................................48
8.5.4 Economische unie.................................................................................................................................48
8.5.5 Monetaire unie.....................................................................................................................................49
8.6 Ontwikkelingslanden....................................................................................................................................49
8.6.1 Enkele kenmerken van ontwikkelingslanden.......................................................................................49
8.6.5 De Millenniumontwikkelingsdoelen van de VN...................................................................................49
Hoofdstuk 9: Conjunctuur, groei en milieu................................................................................................... 49
9.1 Conjunctuur..................................................................................................................................................49
9.1.1 Beschrijving...........................................................................................................................................49
9.3 Milieu............................................................................................................................................................50
9.3.1 De wereldwijde ongelijkheid in beslag op milieu.................................................................................50
9.4 Duurzame ontwikkeling...............................................................................................................................51
Hoofdstuk 10: Overheid............................................................................................................................... 51
10.1 Overheidstussenkomst of toch niet?..........................................................................................................51
10.2 Doelstellingen van de economische politiek..............................................................................................52
10.3 Vormen van economische politiek.............................................................................................................53
10.4 De overheidsfinanciën................................................................................................................................53
10.4.1 De overheidsbegroting.......................................................................................................................53
10.4.2 Het budgettairbeleid...........................................................................................................................53
, Vergrijzing......................................................................................................................................................54
Hoofdstuk 0
1.1 Het doel van de economische wetenschap
0.1.1 Behoefte
Behoefte: het aanvoelen van een tekort en het streven naar het bevredigen van dit tekort.
, - Individuele behoefte: individueel en wordt bevredigd door persoon zelf/omgeving.
bv. “ik heb honger”
- Collectieve behoeften: voor meerdere mensen en wordt door de gemeenschap als
een geheel bevredigd.
bv. openbaar vervoer, infrastructuur, …
0.1.2 Schaarse middelen
Schaars middel: de verlangde hoeveelheid zou de beschikbare hoeveelheid overtreffen
indien het gratis ter beschikking zou zijn.
Waardeverschijnsel: hangt af van het nut dat we toekennen aan een bepaald product/dienst
Nut: iets is nuttig als het onze behoefte bevredigt
Economisch principe: de mens streeft naar een maximale behoeftebevrediging met het
beschikbare budget
Economie: de studie van het economisch handelen naar het bevredigen van behoeftes aan
de hand van ons inkomen/budget
1.2 Welzijn en welvaart
Welvaart: de mate waarin mensen hun behoeften kunnen voorzien door schaarse middelen
te gebruiken. wanneer je schaarse middelen inzet welvaart
Welzijn: bevrediging van verlangens die los staan van schaarse middelen
Welzijn is ruimer dan welvaart, spreekt over behoeftes zoals geluk en vriendschap
1.3 Soorten goederen
Vrije goederen: niet-schaarse goederen die in overvloed aanwezig zijn waardoor iedereen
ervan kan profiteren
Bv. Lucht
Economische goederen: schaarse middelen
- Zuiver individueel een pint: het is jouw pint en als deze op is kan niemand anders
er nog van drinken.
- Zuiver collectief brandweer: de brandweer is er voor ons allemaal
- Quasi collectief clubgoederen snelweg Frankrijk: mensen betalen tol om op de
snelweg te rijden, maar iedereen kan het tegelijk gebruiken
- Quasi collectief common festival: een gratis festival met maximum aantal
bezoekers
- Consumptiegoederen: voor het gezin, voor je privé
o Verbruiksgoederen: direct op, 1 keer gebruiken
bv. Cola fles
o Gebruiksgoederen: meerdere keren gebruiken
bv. GSM die de consument zelf koopt
Investeringsgoederen: voor een bedrijf, dient om andere goederen te produceren
Hoofdstuk 0................................................................................................................................................... 4
1.1 Het doel van de economische wetenschap....................................................................................................4
0.1.2 Schaarse middelen..................................................................................................................................5
1.2 Welzijn en welvaart........................................................................................................................................5
1.3 Soorten goederen...........................................................................................................................................5
1.4 Consumptie en productie...............................................................................................................................6
1.5 De methode....................................................................................................................................................6
0.6 De ceteris-paribusclausule.............................................................................................................................6
0.7 Micro-, meso- en macro-economie................................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Consumenten............................................................................................................................ 6
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie (= evenwicht van de consument).......................................6
1.1.1 Preferenties............................................................................................................................................7
1.1.2 Budget en prijzen....................................................................................................................................7
1.2.2 Een beweging langs de individuele vraagcurve......................................................................................8
1.2.3 Verschuiving van de individuele vraagcurve..........................................................................................8
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve.........................................................................................................8
1.3 De elasticiteit van de vraag............................................................................................................................9
1.3.1 De prijselasticiteit van de vraag..............................................................................................................9
1.3.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag Wat?..............................................................................10
1.3.3 De inkomenselasticiteit van de vraag...................................................................................................11
1.4 Het consumentengedrag in België...............................................................................................................11
1.5 consumptieprijsindex...................................................................................................................................11
Hoofdstuk 2: producenten........................................................................................................................... 12
2.1 De bepaling van de optimale productiegrootte...........................................................................................12
2.2 De wet van de toe- en afnemende meeropbrengst.....................................................................................13
2.3 Kostenverloop...............................................................................................................................................13
2.3.1 Totale constante kosten (TCK)..............................................................................................................14
2.3.2 Totale variabele kosten (TVK)...............................................................................................................14
2.3.3 De totale kosten (TK)............................................................................................................................14
2.3.4 De gemiddelde en marginale kosten....................................................................................................14
2.4 Opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie..........................................................................................14
2.5 De optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie...........................................................................15
2.6 Afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie...........................................................................15
2.6.1 Individuele aanbodcurve......................................................................................................................15
2.6.2 Beweging langs de individuele aanbodcurve.......................................................................................15
2.6.3 Verschuiving van de individuele aanbodcurve.....................................................................................15
2.6.4 De collectieve of marktaanbodcurve....................................................................................................15
2.7 Breakevenanalyse........................................................................................................................................16
2.8 Prijselasticiteit van het aanbod....................................................................................................................16
Hoofdstuk 3: prijsvorming............................................................................................................................ 16
, 3.1 Markt en marktvormen................................................................................................................................16
3.2 De volkomen concurrentie...........................................................................................................................17
3.2.1 Kenmerken............................................................................................................................................17
3.2.2 Marktevenwicht bij volkomen concurrentie........................................................................................18
3.2.4 Overheidsingrijpen...............................................................................................................................18
3.3 De onvolkomen concurrentie.......................................................................................................................18
3.3.1 Het monopolie......................................................................................................................................18
3.3.2 Het oligopolie........................................................................................................................................19
3.3.3 De monopolistische concurrentie.........................................................................................................19
Hoofdstuk 4: Macro-economische grootheden............................................................................................. 20
4.1 De economische kringloop...........................................................................................................................20
4.2 De berekening van de economische activiteit..............................................................................................21
4.2.1 Bruto en netto.......................................................................................................................................22
4.2.2 ‘Tegen marktprijzen’ en ‘tegen factorprijzen’......................................................................................24
4.2.3 ‘Nationaal’ en ‘Binnenlands’.................................................................................................................26
4.3 Reële en nominale BBP.................................................................................................................................29
4.4 BBP als maatstaf voor onze welvaart..........................................................................................................29
4.5 De nationale rekeningen..............................................................................................................................29
4.5.1 De praktijk.............................................................................................................................................29
4.5.2 De betekenis.........................................................................................................................................30
Hoofdstuk 5: Nationaal inkomen en werkgelegenheid..................................................................................30
5.1 De hoogte van het nationaal inkomen.........................................................................................................30
5.1.6 De hoogte van het nationaal inkomen en de tewerkstelling...............................................................30
5.2 De arbeidsmarkt...........................................................................................................................................33
5.2.1 Aanbod van arbeidskrachten................................................................................................................33
5.2.2 Vraag naar arbeidskrachten.................................................................................................................33
5.2.3 Evolutie werkloosheid..........................................................................................................................34
5.2.4 Werkloosheid: soorten en oorzaken....................................................................................................34
5.2.5 Bestrijding van de werkloosheid..........................................................................................................34
5.3 Concurrentievermogen en loonvorming......................................................................................................35
5.3.1 Concurrentievermogen.........................................................................................................................35
5.3.2 loonvorming..........................................................................................................................................35
Hoofdstuk 6: geld, monetair beleid en inflatie..............................................................................................36
6.1 Het geld........................................................................................................................................................36
6.1.1 Functies van het geld............................................................................................................................36
6.1.2 Betalingsverkeer vandaag.....................................................................................................................37
6.1.3 Geldsubstitutie en geldschepping........................................................................................................37
6.1.4 Vraag naar en aanbod van geld............................................................................................................38
6.1.5 Het monetaire evenwicht.....................................................................................................................39
6.2 De monetaire politiek van het eurosysteem................................................................................................39
6.2.1 Doelstelling en taken............................................................................................................................39
6.2.2 Monetaire beleidsinstrumenten..........................................................................................................40
6.3 Het inflatieverschijnsel.................................................................................................................................41
6.3.1 Begrip....................................................................................................................................................41
6.3.2 Oorzaken...............................................................................................................................................41
6.3.3 Gevolgen...............................................................................................................................................41
6.3.4 Bestrijding van inflatie..........................................................................................................................41
6.3.5 inflatie 2012 – 2018..............................................................................................................................42
, 6.3.6 Deflatie..................................................................................................................................................42
Hoofdstuk 7: internationaal betalingsverkeer...............................................................................................42
7.1 De wisselmarkt.............................................................................................................................................42
7.1.1 Begrip....................................................................................................................................................42
7.1.2 Hoogte wisselkoers...............................................................................................................................43
7.1.3 Wisselkoerssysteem.............................................................................................................................43
7.1.6 Naar een sterkere economische en monetaire unie............................................................................43
7.2 De betalingsbalans.......................................................................................................................................44
7.2.1 Begrip....................................................................................................................................................44
7.2.2 De deelrekeningen van de betalingsbalans van België........................................................................44
7.2.6 Herstel van het evenwicht op de belastingsbalans..............................................................................45
7.3 Mondiale samenwerking: internationaal verkeer........................................................................................45
7.3.1 Het internationaal monetair fonds (IMF).............................................................................................45
7.3.2 De wereldbank......................................................................................................................................45
Hoofdstuk 8: internationaal handelsverkeer.................................................................................................46
8.1 Betekenis en beschrijving van het Belgisch handelsverkeer........................................................................46
8.2 De werking van het systeem van vrij internationaal handelsverkeer..........................................................46
8.2.3 Voordelen van internationale vrijhandel..............................................................................................46
8.2.4 Ongebreidelde vrijhandel, of toch niet?...............................................................................................47
8.3 Handelspolitiek.............................................................................................................................................48
8.3.1 Tarifaire belemmeringen......................................................................................................................48
8.3.2 Niet-tarifaire belemmeringen...............................................................................................................48
8.4 Mondiale samenwerking..............................................................................................................................48
8.5 Vormen van economische integratie...........................................................................................................48
8.5.1 Vrijhandelszone....................................................................................................................................48
8.5.2 Douane unie..........................................................................................................................................48
8.5.3 Gemeenschappelijke markt..................................................................................................................48
8.5.4 Economische unie.................................................................................................................................48
8.5.5 Monetaire unie.....................................................................................................................................49
8.6 Ontwikkelingslanden....................................................................................................................................49
8.6.1 Enkele kenmerken van ontwikkelingslanden.......................................................................................49
8.6.5 De Millenniumontwikkelingsdoelen van de VN...................................................................................49
Hoofdstuk 9: Conjunctuur, groei en milieu................................................................................................... 49
9.1 Conjunctuur..................................................................................................................................................49
9.1.1 Beschrijving...........................................................................................................................................49
9.3 Milieu............................................................................................................................................................50
9.3.1 De wereldwijde ongelijkheid in beslag op milieu.................................................................................50
9.4 Duurzame ontwikkeling...............................................................................................................................51
Hoofdstuk 10: Overheid............................................................................................................................... 51
10.1 Overheidstussenkomst of toch niet?..........................................................................................................51
10.2 Doelstellingen van de economische politiek..............................................................................................52
10.3 Vormen van economische politiek.............................................................................................................53
10.4 De overheidsfinanciën................................................................................................................................53
10.4.1 De overheidsbegroting.......................................................................................................................53
10.4.2 Het budgettairbeleid...........................................................................................................................53
, Vergrijzing......................................................................................................................................................54
Hoofdstuk 0
1.1 Het doel van de economische wetenschap
0.1.1 Behoefte
Behoefte: het aanvoelen van een tekort en het streven naar het bevredigen van dit tekort.
, - Individuele behoefte: individueel en wordt bevredigd door persoon zelf/omgeving.
bv. “ik heb honger”
- Collectieve behoeften: voor meerdere mensen en wordt door de gemeenschap als
een geheel bevredigd.
bv. openbaar vervoer, infrastructuur, …
0.1.2 Schaarse middelen
Schaars middel: de verlangde hoeveelheid zou de beschikbare hoeveelheid overtreffen
indien het gratis ter beschikking zou zijn.
Waardeverschijnsel: hangt af van het nut dat we toekennen aan een bepaald product/dienst
Nut: iets is nuttig als het onze behoefte bevredigt
Economisch principe: de mens streeft naar een maximale behoeftebevrediging met het
beschikbare budget
Economie: de studie van het economisch handelen naar het bevredigen van behoeftes aan
de hand van ons inkomen/budget
1.2 Welzijn en welvaart
Welvaart: de mate waarin mensen hun behoeften kunnen voorzien door schaarse middelen
te gebruiken. wanneer je schaarse middelen inzet welvaart
Welzijn: bevrediging van verlangens die los staan van schaarse middelen
Welzijn is ruimer dan welvaart, spreekt over behoeftes zoals geluk en vriendschap
1.3 Soorten goederen
Vrije goederen: niet-schaarse goederen die in overvloed aanwezig zijn waardoor iedereen
ervan kan profiteren
Bv. Lucht
Economische goederen: schaarse middelen
- Zuiver individueel een pint: het is jouw pint en als deze op is kan niemand anders
er nog van drinken.
- Zuiver collectief brandweer: de brandweer is er voor ons allemaal
- Quasi collectief clubgoederen snelweg Frankrijk: mensen betalen tol om op de
snelweg te rijden, maar iedereen kan het tegelijk gebruiken
- Quasi collectief common festival: een gratis festival met maximum aantal
bezoekers
- Consumptiegoederen: voor het gezin, voor je privé
o Verbruiksgoederen: direct op, 1 keer gebruiken
bv. Cola fles
o Gebruiksgoederen: meerdere keren gebruiken
bv. GSM die de consument zelf koopt
Investeringsgoederen: voor een bedrijf, dient om andere goederen te produceren
