Samenvatting theorie auditing beginselen EAC1
College 1:
Hoofdstuk 1: betekenis van de accountantscontrole
1.1 – ontstaan van het accountantsberoep
Het woord controle uit de term accountantscontrole komt van de Latijnse woorden contra (tegen) en
rotulus (schriftrol). Controle is het achteraf toezien of iets goed is gegaan. Accountantscontrole kan
worden omschreven als de externe en onafhankelijke controle door een accountant, van (met name)
de jaarrekening van een organisatie.
1.3 – vraag naar accountantscontrole
De Pincoffs-affaire markeert een belangrijk gegeven, namelijk dat een onbeperkt vertrouwen in andere
mensen in de financiële wereld te risicovol is. Het mitigeren van dit risico is een belangrijke basis voor
de vraag naar accountantscontrole.
De belangrijkste wetenschappelijke theorieën voor het verklaren en analyseren van de behoefte aan
accountantscontrole zijn:
- de informatietheorie, die een economische onderbouwing van de behoefte aan accountantscontrole
geeft;
de informatietheorie wordt belicht vanuit het informatierisico, dat wil zeggen dat het risico dat
onjuiste informatie is verschaft. De oorzaak van het bestaan van het informatierisico kan
worden gevonden in vier factoren, te weten:
1. de afstand van gebruiker tot het te beoordelen object;
2. het bestaan van tegengestelde belangen;
3. de toenemende omvang van de te verwerken gegevens, en;
4. de complexiteit van de transacties.
De inschakeling van de externe deskundige wordt economisch gerechtvaardigd:
voor zover de voordelen van het verlaagde informatierisico groter zijn dan de kosten
verbonden aan het inschakelen van de onafhankelijke deskundige;
(beredeneerd vanuit de huishouding) voor zover de kosten van de controle lager zijn dan de
besparing op de financieringskosten.
- de agency-theorie, die afkomstig is van de financieringsleer en zich richt op scheiding tussen
eigendom en leiding van een onderneming en op de complicaties die zich daarbij kunnen voordoen;
De kosten die het gevolg zijn van de scheiding van eigendom en beheer en van de delegatie van
bevoegdheden, worden aangeduid als agency costs. Agency costs bestaan uit:
de kosten die het management maakt om aan te tonen dat het zijn afspraken nakomt;
de kosten die de aandeelhouders maken om het management te controleren;
het verlies door, voor de aandeelhouders niet optimale managementbeslissingen.
- de verzekeringstheorie, waarbij de controlekosten worden gezien als een premie voor het
overdragen van het risico van onjuiste informatie;
Er kunnen twee vormen van aansprakelijkheid van de accountants worden onderscheiden:
1. de specifieke aansprakelijkheid ten opzichte van de opdrachtgevers: dit is de contractuele
aansprakelijkheid voortvloeiend uit overeenkomsten, zoals bij wanprestatie;
2. de aansprakelijkheid ten opzichte van derden (het beroep van accountant en het maatschappelijke
verkeer), ook bekend als wettelijke aansprakelijkheid voortvloeiend uit een onrechtmatige daad.
,- de vertrouwenstheorie, waarbij het uitgangspunt is dat het bestaansrecht van de accountantscontrole
afhankelijk is van het vertrouwen dat de controlefunctie van de accountant werkt bij het
maatschappelijke verkeer.
De vertrouwenstheorie van Limperg kan als volgt worden samengevat: enerzijds wekt de accountant
bij het maatschappelijke verkeer een zeker vertrouwen op en dient de accountant zijn werkzaamheden
hierop af te stemmen. Anderzijds moet de accountant ervoor zorgen dat de door hem gedane
mededelingen bij het maatschappelijke verkeer geen groter vertrouwen oproepen dan zijn
werkzaamheden en bevindingen rechtvaardigen.
1.4 – verwachtingen van het maatschappelijke verkeer
De prestatiekloof bestaat uit twee onderdelen:
1. tekortkomingen in de standaarden: zijn het gevolg van tekortschietende standaarden en heeft
betrekking op de verantwoordelijkheden die redelijkerwijs van een accountant mogen worden
verwacht en de verantwoordelijkheden die de accountant op grond van bestaande wet- en regelgeving
heeft.
2. tekortschietende prestaties.
De redelijkheidskloof heeft betrekking op wat er redelijkerwijs verwacht kan worden van
accountantscontrole en wat het maatschappelijke verkeer vindt dat een accountant moet leveren.
Onderdeel van de verwachtingskloof is de informatiekloof, het verschil tussen de hoeveelheid en de
kwaliteit van de informatie die een gebruiker comfort geeft bij het nemen van zijn beslissingen en de
feitelijke informatie die in de vorm van een jaarrekening met controleverklaring naar buiten wordt
gebracht.
,Hoofdstuk 2: organisatie van het accountantsberoep
2.1 – Ontstaan van de beroepsorganisatie
In 1895 werd de NIvA opgericht -> Nederlands Instituut van Accountants.
Al bij de oprichting werd in de doelstellingen opgenomen dat het NIvA zou streven naar een wettelijke
regeling van het beroep van accountant als controleur van boekingen en rekeningen en als
administratief expert. Een wettelijke regeling kwam pas in 1962 tot strand, waarbij de Orde Nederland
Instituut van Registeraccountants (NIVRA) als publiekrechtelijk lichaam werd gevormd. Tot die tijd
waren er meerdere beroepsorganisaties die opgingen in het NIVRA. Dat waren met name het NIvA en
de Vereeniging van Academisch Gevormde Accountants (VAGA) tot dan toe alleen privaatrechtelijke
organisaties. De Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten (NOvAA) werd in 1948
opgericht.
In 2009 zijn de beroepsorganisaties NIVRA en NOvAA gefuseerd tot NBA.
2.2 – Titels en externe accountant
De Wet op het accountantsberoep biedt titelbescherming voor de titel accountant en als afgeleide
daarvan ook voor de huidige beroepstitels Accountant-Administratieconsulent (AA) en
Registeraccountant (RA).
In de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) staat de term externe accountant. De externe
accountant is de natuurlijke persoon die werkzaam is bij of verbonden is aan een
accountantsorganisatie en die verantwoordelijk is voor de uitvoering van een wettelijke controle. De
accountantsorganisatie is gedefinieerd als een onderneming of instelling die bedrijfsmatig wettelijke
controles verricht, dan wel een organisatie waarin zulke ondernemingen of instellingen met elkaar zijn
verbonden.
2.3 – Wettelijke regelingen voor het accountantsberoep
De wet AA en wet RA heeft geleid tot de Wet op het accountantsberoep met de fusie tussen NIVRA
en NOvAA.
Naast de invloed vanuit Europa is de International Federation of Accountants (IFAC) van grote
betekenis voor de ontwikkeling van de regelgeving door de beroepsorganisatie. De IFAC is de
wereldwijde organisatie van het accountantsberoep. De IFAC ontwikkelt normen (standaarden) op het
gebied van de beroepsethiek (Code of Ethics for Professional Accountants), de accountantscontrole
(International Standards on Auditing, ISA’s), het accountantsonderwijs (International Education
Standards) en het bewaken van de kwaliteit van beroepsuitoefening (International Standards on
Quality Management).
2.4 – Opleiding tot accountant en permanente educatie
Sinds de invoering van de Wta in 2006 bestaat er een door het ministerie van Financiën ingestelde
Commissie Eindtermen Accountantsopleiding (CEA), die de eindtermen vaststelt voor zowel de
theoretische opleiding tot accountant als voor de praktijkopleiding.
Na afronding van de opleiding en na inschrijving in het register gelden voor elke accountant eisen voor
permanente educatie (PE) om hun kennis op peil te houden.
, Hoofdstuk 8 – Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole
8.1 – doel van en verantwoordelijkheden bij de jaarrekeningcontrole
Het doel van de jaarrekeningcontrole is in standaard 200.3 geformuleerd:
Het doel van een controle is bij te dragen aan de mate van vertrouwen dat de beoogde gebruikers
stellen in de financiële overzichten. Dit wordt bewerkstelligd doordat de accountant een oordeel tot
uitdrukking brengt over de vraag of de financiële overzichten in alle van materieel belang zijnde
opzichten opgesteld zijn in overeenstemming met een van toepassing zijnde stelsel inzake financiële
verslaggeving.
Het bestuur van de entiteit is verantwoordelijk voor het opstellen en het uitbrengen van de
jaarrekening. De organen die zijn belast met governance houden toezicht hierop (toezichthoudend
orgaan). Het bestuur en het toezichthoudend orgaan houden hun eigen verantwoordelijkheid.
De verantwoordelijkheid van de leiding omvat:
a. het opstellen van de financiële overzichten in overeenstemming met het van toepassing zijnde
stelsel inzake financiële verslaggeving;
b. het inschatten van de mogelijkheid van de entiteit om haar continuïteit gepast is.
Standaard 200 schrijft als fundamentele uitgangspunten voor de controle voor dat de accountant:
de ethische voorschriften, inclusief de onafhankelijkheidsvoorschriften, naleeft, die onder meer
in de VGBA en ViO zijn opgenomen;
een professioneel-kritische instelling hanteert;
op professionele wijze zijn oordeel vormt;
voldoende en geschikte controle-informatie verzamelt, die gericht is op het terugbrengen van
het controlerisico naar een aanvaardbaar laag niveau;
de controle in overeenstemming met de standaarden uitvoert.
8.2 – uitgangspunten voor het oordeel over de jaarrekening
De accountant geeft zijn oordeel in de vorm van een controleverklaring bij de jaarrekening. De
belangrijkste elementen die een rol spelen bij zijn oordeelsvorming zijn:
de reikwijdte van de controle
Het begrip reikwijdte van de controle heeft betrekking op welke controlewerkzaamheden volgens de
accountant nodig zijn, rekening houdend met de specifieke situatie van de controlecliënt, om het doel
van de controle te bereiken.
een getrouw beeld;
Een onderzoek naar de getrouwheid van de jaarrekening omvat de volgende aspecten, samengevat in
het begrip getrouw beeld:
1. aanvaardbaarheid: aanvaardbaarheid speelt met name een rol bij de keuze van de grondslagen
en/of veronderstellingen die de entiteit bij het opmaken van de jaarrekening heeft gehanteerd.
2. toereikendheid: toereikendheid heeft betrekking op de vraag of al hetgeen wat nodig is voor een
goede interpretatie van de verantwoording, duidelijk en voldoende is weergegeven.
3. betrouwbaarheid: de mate waarin de informatie juist en volledig is, bepaalt de betrouwbaarheid van
informatie.
4. rechtmatigheid: dit is van belang bij overheidsinstellingen.
een redelijke mate van zekerheid
Er zijn beperkingen die inherent zijn aan elke controle en die van invloed zijn op de mogelijkheden van
de accountant om afwijkingen van materieel belang te ontdekken:
College 1:
Hoofdstuk 1: betekenis van de accountantscontrole
1.1 – ontstaan van het accountantsberoep
Het woord controle uit de term accountantscontrole komt van de Latijnse woorden contra (tegen) en
rotulus (schriftrol). Controle is het achteraf toezien of iets goed is gegaan. Accountantscontrole kan
worden omschreven als de externe en onafhankelijke controle door een accountant, van (met name)
de jaarrekening van een organisatie.
1.3 – vraag naar accountantscontrole
De Pincoffs-affaire markeert een belangrijk gegeven, namelijk dat een onbeperkt vertrouwen in andere
mensen in de financiële wereld te risicovol is. Het mitigeren van dit risico is een belangrijke basis voor
de vraag naar accountantscontrole.
De belangrijkste wetenschappelijke theorieën voor het verklaren en analyseren van de behoefte aan
accountantscontrole zijn:
- de informatietheorie, die een economische onderbouwing van de behoefte aan accountantscontrole
geeft;
de informatietheorie wordt belicht vanuit het informatierisico, dat wil zeggen dat het risico dat
onjuiste informatie is verschaft. De oorzaak van het bestaan van het informatierisico kan
worden gevonden in vier factoren, te weten:
1. de afstand van gebruiker tot het te beoordelen object;
2. het bestaan van tegengestelde belangen;
3. de toenemende omvang van de te verwerken gegevens, en;
4. de complexiteit van de transacties.
De inschakeling van de externe deskundige wordt economisch gerechtvaardigd:
voor zover de voordelen van het verlaagde informatierisico groter zijn dan de kosten
verbonden aan het inschakelen van de onafhankelijke deskundige;
(beredeneerd vanuit de huishouding) voor zover de kosten van de controle lager zijn dan de
besparing op de financieringskosten.
- de agency-theorie, die afkomstig is van de financieringsleer en zich richt op scheiding tussen
eigendom en leiding van een onderneming en op de complicaties die zich daarbij kunnen voordoen;
De kosten die het gevolg zijn van de scheiding van eigendom en beheer en van de delegatie van
bevoegdheden, worden aangeduid als agency costs. Agency costs bestaan uit:
de kosten die het management maakt om aan te tonen dat het zijn afspraken nakomt;
de kosten die de aandeelhouders maken om het management te controleren;
het verlies door, voor de aandeelhouders niet optimale managementbeslissingen.
- de verzekeringstheorie, waarbij de controlekosten worden gezien als een premie voor het
overdragen van het risico van onjuiste informatie;
Er kunnen twee vormen van aansprakelijkheid van de accountants worden onderscheiden:
1. de specifieke aansprakelijkheid ten opzichte van de opdrachtgevers: dit is de contractuele
aansprakelijkheid voortvloeiend uit overeenkomsten, zoals bij wanprestatie;
2. de aansprakelijkheid ten opzichte van derden (het beroep van accountant en het maatschappelijke
verkeer), ook bekend als wettelijke aansprakelijkheid voortvloeiend uit een onrechtmatige daad.
,- de vertrouwenstheorie, waarbij het uitgangspunt is dat het bestaansrecht van de accountantscontrole
afhankelijk is van het vertrouwen dat de controlefunctie van de accountant werkt bij het
maatschappelijke verkeer.
De vertrouwenstheorie van Limperg kan als volgt worden samengevat: enerzijds wekt de accountant
bij het maatschappelijke verkeer een zeker vertrouwen op en dient de accountant zijn werkzaamheden
hierop af te stemmen. Anderzijds moet de accountant ervoor zorgen dat de door hem gedane
mededelingen bij het maatschappelijke verkeer geen groter vertrouwen oproepen dan zijn
werkzaamheden en bevindingen rechtvaardigen.
1.4 – verwachtingen van het maatschappelijke verkeer
De prestatiekloof bestaat uit twee onderdelen:
1. tekortkomingen in de standaarden: zijn het gevolg van tekortschietende standaarden en heeft
betrekking op de verantwoordelijkheden die redelijkerwijs van een accountant mogen worden
verwacht en de verantwoordelijkheden die de accountant op grond van bestaande wet- en regelgeving
heeft.
2. tekortschietende prestaties.
De redelijkheidskloof heeft betrekking op wat er redelijkerwijs verwacht kan worden van
accountantscontrole en wat het maatschappelijke verkeer vindt dat een accountant moet leveren.
Onderdeel van de verwachtingskloof is de informatiekloof, het verschil tussen de hoeveelheid en de
kwaliteit van de informatie die een gebruiker comfort geeft bij het nemen van zijn beslissingen en de
feitelijke informatie die in de vorm van een jaarrekening met controleverklaring naar buiten wordt
gebracht.
,Hoofdstuk 2: organisatie van het accountantsberoep
2.1 – Ontstaan van de beroepsorganisatie
In 1895 werd de NIvA opgericht -> Nederlands Instituut van Accountants.
Al bij de oprichting werd in de doelstellingen opgenomen dat het NIvA zou streven naar een wettelijke
regeling van het beroep van accountant als controleur van boekingen en rekeningen en als
administratief expert. Een wettelijke regeling kwam pas in 1962 tot strand, waarbij de Orde Nederland
Instituut van Registeraccountants (NIVRA) als publiekrechtelijk lichaam werd gevormd. Tot die tijd
waren er meerdere beroepsorganisaties die opgingen in het NIVRA. Dat waren met name het NIvA en
de Vereeniging van Academisch Gevormde Accountants (VAGA) tot dan toe alleen privaatrechtelijke
organisaties. De Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten (NOvAA) werd in 1948
opgericht.
In 2009 zijn de beroepsorganisaties NIVRA en NOvAA gefuseerd tot NBA.
2.2 – Titels en externe accountant
De Wet op het accountantsberoep biedt titelbescherming voor de titel accountant en als afgeleide
daarvan ook voor de huidige beroepstitels Accountant-Administratieconsulent (AA) en
Registeraccountant (RA).
In de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) staat de term externe accountant. De externe
accountant is de natuurlijke persoon die werkzaam is bij of verbonden is aan een
accountantsorganisatie en die verantwoordelijk is voor de uitvoering van een wettelijke controle. De
accountantsorganisatie is gedefinieerd als een onderneming of instelling die bedrijfsmatig wettelijke
controles verricht, dan wel een organisatie waarin zulke ondernemingen of instellingen met elkaar zijn
verbonden.
2.3 – Wettelijke regelingen voor het accountantsberoep
De wet AA en wet RA heeft geleid tot de Wet op het accountantsberoep met de fusie tussen NIVRA
en NOvAA.
Naast de invloed vanuit Europa is de International Federation of Accountants (IFAC) van grote
betekenis voor de ontwikkeling van de regelgeving door de beroepsorganisatie. De IFAC is de
wereldwijde organisatie van het accountantsberoep. De IFAC ontwikkelt normen (standaarden) op het
gebied van de beroepsethiek (Code of Ethics for Professional Accountants), de accountantscontrole
(International Standards on Auditing, ISA’s), het accountantsonderwijs (International Education
Standards) en het bewaken van de kwaliteit van beroepsuitoefening (International Standards on
Quality Management).
2.4 – Opleiding tot accountant en permanente educatie
Sinds de invoering van de Wta in 2006 bestaat er een door het ministerie van Financiën ingestelde
Commissie Eindtermen Accountantsopleiding (CEA), die de eindtermen vaststelt voor zowel de
theoretische opleiding tot accountant als voor de praktijkopleiding.
Na afronding van de opleiding en na inschrijving in het register gelden voor elke accountant eisen voor
permanente educatie (PE) om hun kennis op peil te houden.
, Hoofdstuk 8 – Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole
8.1 – doel van en verantwoordelijkheden bij de jaarrekeningcontrole
Het doel van de jaarrekeningcontrole is in standaard 200.3 geformuleerd:
Het doel van een controle is bij te dragen aan de mate van vertrouwen dat de beoogde gebruikers
stellen in de financiële overzichten. Dit wordt bewerkstelligd doordat de accountant een oordeel tot
uitdrukking brengt over de vraag of de financiële overzichten in alle van materieel belang zijnde
opzichten opgesteld zijn in overeenstemming met een van toepassing zijnde stelsel inzake financiële
verslaggeving.
Het bestuur van de entiteit is verantwoordelijk voor het opstellen en het uitbrengen van de
jaarrekening. De organen die zijn belast met governance houden toezicht hierop (toezichthoudend
orgaan). Het bestuur en het toezichthoudend orgaan houden hun eigen verantwoordelijkheid.
De verantwoordelijkheid van de leiding omvat:
a. het opstellen van de financiële overzichten in overeenstemming met het van toepassing zijnde
stelsel inzake financiële verslaggeving;
b. het inschatten van de mogelijkheid van de entiteit om haar continuïteit gepast is.
Standaard 200 schrijft als fundamentele uitgangspunten voor de controle voor dat de accountant:
de ethische voorschriften, inclusief de onafhankelijkheidsvoorschriften, naleeft, die onder meer
in de VGBA en ViO zijn opgenomen;
een professioneel-kritische instelling hanteert;
op professionele wijze zijn oordeel vormt;
voldoende en geschikte controle-informatie verzamelt, die gericht is op het terugbrengen van
het controlerisico naar een aanvaardbaar laag niveau;
de controle in overeenstemming met de standaarden uitvoert.
8.2 – uitgangspunten voor het oordeel over de jaarrekening
De accountant geeft zijn oordeel in de vorm van een controleverklaring bij de jaarrekening. De
belangrijkste elementen die een rol spelen bij zijn oordeelsvorming zijn:
de reikwijdte van de controle
Het begrip reikwijdte van de controle heeft betrekking op welke controlewerkzaamheden volgens de
accountant nodig zijn, rekening houdend met de specifieke situatie van de controlecliënt, om het doel
van de controle te bereiken.
een getrouw beeld;
Een onderzoek naar de getrouwheid van de jaarrekening omvat de volgende aspecten, samengevat in
het begrip getrouw beeld:
1. aanvaardbaarheid: aanvaardbaarheid speelt met name een rol bij de keuze van de grondslagen
en/of veronderstellingen die de entiteit bij het opmaken van de jaarrekening heeft gehanteerd.
2. toereikendheid: toereikendheid heeft betrekking op de vraag of al hetgeen wat nodig is voor een
goede interpretatie van de verantwoording, duidelijk en voldoende is weergegeven.
3. betrouwbaarheid: de mate waarin de informatie juist en volledig is, bepaalt de betrouwbaarheid van
informatie.
4. rechtmatigheid: dit is van belang bij overheidsinstellingen.
een redelijke mate van zekerheid
Er zijn beperkingen die inherent zijn aan elke controle en die van invloed zijn op de mogelijkheden van
de accountant om afwijkingen van materieel belang te ontdekken:
