INHOUDSOPGAVE
FASE 3: ONDERZOEKSONTWERP .............................................................................................................. 4
Paradigma’s in kwalitatief onderzoek ..................................................................................................... 4
Wat is een paradigma? ....................................................................................................................... 4
Soorten paradigma’s .......................................................................................................................... 5
Een paradigma kiezen ........................................................................................................................ 5
Dataverzamelingsmethoden kiezen vanuit de onderzoeksvraag ............................................................ 5
STAP 1: Onderzoeksonderwerp kiezen ............................................................................................... 5
STAP 2: Onderzoeksvraag formuleren ................................................................................................ 6
STAP 3: Dataverzamelingsmethode(n) kiezen ..................................................................................... 7
Steekproef ............................................................................................................................................. 7
Selectiecriteria: inclusie & exclusie .................................................................................................... 7
Steekproeftrekking in kwalitatief onderzoek ....................................................................................... 8
Rekrutering en toegang .......................................................................................................................... 9
Toegang tot onderzoekseenheden verkrijgen ...................................................................................... 9
Toegang tot het veld verkrijgen ........................................................................................................... 9
Respondenten overtuigen om deel te nemen ..................................................................................... 9
Betrouwbaarheid & validiteit ................................................................................................................ 10
Ethische overwegingen ........................................................................................................................ 10
Ethische commissie ......................................................................................................................... 10
Informed consent ............................................................................................................................. 11
Ethische beroepscode ..................................................................................................................... 11
Datamanagement ............................................................................................................................ 12
Positionaliteit van de onderzoeker ....................................................................................................... 12
Timemanagement ................................................................................................................................ 13
FASE 4: DATAVERZAMELING.................................................................................................................... 14
Kenmerken kwalitatieve dataverzameling ............................................................................................ 14
Kleine steekproeven ......................................................................................................................... 14
Levensechtheid ................................................................................................................................ 14
Perspectief van de onderzochte ....................................................................................................... 14
Onderzoeker als meetinstrument ..................................................................................................... 15
Flexibiliteit & afwisseling van dataverzameling & -analyse ................................................................ 15
Medium ............................................................................................................................................... 15
Schriftelijk ........................................................................................................................................ 16
Telefonisch ...................................................................................................................................... 16
Digitaal............................................................................................................................................. 16
1
, ‘Klassieke’ methoden .......................................................................................................................... 17
Gespreksmethoden: het interview.................................................................................................... 17
gespreksmethoden: focusgroep ....................................................................................................... 18
Observatie ....................................................................................................................................... 19
Elicitatietechnieken ............................................................................................................................. 22
1) Object-elicitatie ........................................................................................................................... 22
2) Foto-elicitatie ............................................................................................................................... 22
3) Gesprekskaarten .......................................................................................................................... 23
4) Go-Along interview ....................................................................................................................... 23
5) Relationele mappen ..................................................................................................................... 24
6) Tijdlijn of levenslijn ....................................................................................................................... 24
7) Dagboek ....................................................................................................................................... 24
8) Andere elicitatietechnieken .......................................................................................................... 25
Participatief onderzoek ........................................................................................................................ 25
Meetinstrumenten opstellen ................................................................................................................ 26
Het interviewschema ....................................................................................................................... 26
De topiclijst ...................................................................................................................................... 27
Het observatieschema ..................................................................................................................... 27
Veldnotities ...................................................................................................................................... 27
Interviewvaardigheden ......................................................................................................................... 28
Introductie ....................................................................................................................................... 28
Evalueren van antwoorden ............................................................................................................... 28
Gespreksvaardigheden en doorvragen ............................................................................................. 28
Praktische voorbereidingen ................................................................................................................. 29
Pilootstudie ......................................................................................................................................... 30
FASE 5: DATA-ANALYSE ........................................................................................................................... 31
Kenmerken van kwalitatieve data-analyse ........................................................................................... 31
Thematische analyse ........................................................................................................................... 31
Stap 1: Vertrouwd geraken met de data ............................................................................................ 33
Stap 2: Initiële codes genereren ....................................................................................................... 33
Stap 3: Initiële thema’s genereren .................................................................................................... 34
Stap 4: Thema’s evalueren/beoordelen ............................................................................................ 35
Stap 5: Thema’s definiëren en benoemen......................................................................................... 36
Stap 6: Rapporteren ......................................................................................................................... 36
Thematische analyse bij focusgroepen ................................................................................................ 37
(Thematische) analyse van observaties................................................................................................ 37
Thematische analyse van niet-tekstuele data ...................................................................................... 38
2
, Kwaliteitscontrole/-criteria thematische analyse ................................................................................. 38
FASE 6: RAPPORTEREN ........................................................................................................................... 40
Structuur van het onderzoeksrapport................................................................................................... 40
Methodologie uitschrijven .................................................................................................................... 41
Resultaten schrijven ............................................................................................................................ 41
Discussie uitschrijven .......................................................................................................................... 42
Conclusie uitschrijven ......................................................................................................................... 43
Wetenschappelijk taalgebruik.............................................................................................................. 44
3
, VOORBEREIDING OP KWALITATIEF
VELDONDERZOEK
FASE 3: ONDERZOEKSONTWERP
Kwalitatief onderzoek is van nature interpretatief van
aard
PARADIGMA’S IN KWALITATIEF ONDERZOEK
WAT IS EEN PARADIGMA?
Grondlegger: Kuhn
Paradigma
= een overkoepelend en gedeeld stelsel van modellen, theorieën en veronderstellingen die bepalen hoe
men naar de wereld kijkt en hoe men problemen zal benaderen
-> gaat niet over onderzoek zelf, maar over wetenschapsfilosofie (= filosofie achter het
onderzoek/wetenschap)
Paradigma
= een les of bril die de onderzoeker opzet en die meebepaalt op welke manier die de wereld waarneemt.
Een paradigma geeft richting aan de werkwijze van de onderzoeker en de methodologische keuzes
gemaakt door de onderzoeker en kan zo invloed uitoefenen op alle fasen van de onderzoekscyclus
Belangrijk om als onderzoeker bewust te zijn van de manier waarop je naar de werkelijkheid, en dus naar
je onderzoek en data, kijkt
Verschillende paradigma’s
vb. politieke partijen, abortus wetten/meningen, …
Heersend of dominant paradigma
= meerdere paradigma’s waarvan één de overhand heeft
Paradigmaverschuivingen
= (dominant) paradigma kan verschuiven doorheen de tijd
-> er is meer en meer bewijs of modellen die aangeven dat de kennis en ideeën uit het vorige paradigma
niet meer helemaal kloppen en dat er een ander stelsel van theorieën het overneemt
=> gebeurt vaak langzaam
vb. biologisch perspectief -> cognitieve perspectief of behaviorisme
Implicaties paradigma:
- Ontologie – Wat is de realiteit? Hoe ziet de realiteit eruit? Bestaat er een realiteit extern aan de mens?
- Epistemologie – Hoe is kennis over de realiteit mogelijk? Wat telt als kennis en wat niet? Hoe weten we wat we weten?
Wat is de relatie tussen de onderzoeker en het onderzoeksobject?
- Methodologie – Hoe kan de onderzoeker iets te weten komen?
4
FASE 3: ONDERZOEKSONTWERP .............................................................................................................. 4
Paradigma’s in kwalitatief onderzoek ..................................................................................................... 4
Wat is een paradigma? ....................................................................................................................... 4
Soorten paradigma’s .......................................................................................................................... 5
Een paradigma kiezen ........................................................................................................................ 5
Dataverzamelingsmethoden kiezen vanuit de onderzoeksvraag ............................................................ 5
STAP 1: Onderzoeksonderwerp kiezen ............................................................................................... 5
STAP 2: Onderzoeksvraag formuleren ................................................................................................ 6
STAP 3: Dataverzamelingsmethode(n) kiezen ..................................................................................... 7
Steekproef ............................................................................................................................................. 7
Selectiecriteria: inclusie & exclusie .................................................................................................... 7
Steekproeftrekking in kwalitatief onderzoek ....................................................................................... 8
Rekrutering en toegang .......................................................................................................................... 9
Toegang tot onderzoekseenheden verkrijgen ...................................................................................... 9
Toegang tot het veld verkrijgen ........................................................................................................... 9
Respondenten overtuigen om deel te nemen ..................................................................................... 9
Betrouwbaarheid & validiteit ................................................................................................................ 10
Ethische overwegingen ........................................................................................................................ 10
Ethische commissie ......................................................................................................................... 10
Informed consent ............................................................................................................................. 11
Ethische beroepscode ..................................................................................................................... 11
Datamanagement ............................................................................................................................ 12
Positionaliteit van de onderzoeker ....................................................................................................... 12
Timemanagement ................................................................................................................................ 13
FASE 4: DATAVERZAMELING.................................................................................................................... 14
Kenmerken kwalitatieve dataverzameling ............................................................................................ 14
Kleine steekproeven ......................................................................................................................... 14
Levensechtheid ................................................................................................................................ 14
Perspectief van de onderzochte ....................................................................................................... 14
Onderzoeker als meetinstrument ..................................................................................................... 15
Flexibiliteit & afwisseling van dataverzameling & -analyse ................................................................ 15
Medium ............................................................................................................................................... 15
Schriftelijk ........................................................................................................................................ 16
Telefonisch ...................................................................................................................................... 16
Digitaal............................................................................................................................................. 16
1
, ‘Klassieke’ methoden .......................................................................................................................... 17
Gespreksmethoden: het interview.................................................................................................... 17
gespreksmethoden: focusgroep ....................................................................................................... 18
Observatie ....................................................................................................................................... 19
Elicitatietechnieken ............................................................................................................................. 22
1) Object-elicitatie ........................................................................................................................... 22
2) Foto-elicitatie ............................................................................................................................... 22
3) Gesprekskaarten .......................................................................................................................... 23
4) Go-Along interview ....................................................................................................................... 23
5) Relationele mappen ..................................................................................................................... 24
6) Tijdlijn of levenslijn ....................................................................................................................... 24
7) Dagboek ....................................................................................................................................... 24
8) Andere elicitatietechnieken .......................................................................................................... 25
Participatief onderzoek ........................................................................................................................ 25
Meetinstrumenten opstellen ................................................................................................................ 26
Het interviewschema ....................................................................................................................... 26
De topiclijst ...................................................................................................................................... 27
Het observatieschema ..................................................................................................................... 27
Veldnotities ...................................................................................................................................... 27
Interviewvaardigheden ......................................................................................................................... 28
Introductie ....................................................................................................................................... 28
Evalueren van antwoorden ............................................................................................................... 28
Gespreksvaardigheden en doorvragen ............................................................................................. 28
Praktische voorbereidingen ................................................................................................................. 29
Pilootstudie ......................................................................................................................................... 30
FASE 5: DATA-ANALYSE ........................................................................................................................... 31
Kenmerken van kwalitatieve data-analyse ........................................................................................... 31
Thematische analyse ........................................................................................................................... 31
Stap 1: Vertrouwd geraken met de data ............................................................................................ 33
Stap 2: Initiële codes genereren ....................................................................................................... 33
Stap 3: Initiële thema’s genereren .................................................................................................... 34
Stap 4: Thema’s evalueren/beoordelen ............................................................................................ 35
Stap 5: Thema’s definiëren en benoemen......................................................................................... 36
Stap 6: Rapporteren ......................................................................................................................... 36
Thematische analyse bij focusgroepen ................................................................................................ 37
(Thematische) analyse van observaties................................................................................................ 37
Thematische analyse van niet-tekstuele data ...................................................................................... 38
2
, Kwaliteitscontrole/-criteria thematische analyse ................................................................................. 38
FASE 6: RAPPORTEREN ........................................................................................................................... 40
Structuur van het onderzoeksrapport................................................................................................... 40
Methodologie uitschrijven .................................................................................................................... 41
Resultaten schrijven ............................................................................................................................ 41
Discussie uitschrijven .......................................................................................................................... 42
Conclusie uitschrijven ......................................................................................................................... 43
Wetenschappelijk taalgebruik.............................................................................................................. 44
3
, VOORBEREIDING OP KWALITATIEF
VELDONDERZOEK
FASE 3: ONDERZOEKSONTWERP
Kwalitatief onderzoek is van nature interpretatief van
aard
PARADIGMA’S IN KWALITATIEF ONDERZOEK
WAT IS EEN PARADIGMA?
Grondlegger: Kuhn
Paradigma
= een overkoepelend en gedeeld stelsel van modellen, theorieën en veronderstellingen die bepalen hoe
men naar de wereld kijkt en hoe men problemen zal benaderen
-> gaat niet over onderzoek zelf, maar over wetenschapsfilosofie (= filosofie achter het
onderzoek/wetenschap)
Paradigma
= een les of bril die de onderzoeker opzet en die meebepaalt op welke manier die de wereld waarneemt.
Een paradigma geeft richting aan de werkwijze van de onderzoeker en de methodologische keuzes
gemaakt door de onderzoeker en kan zo invloed uitoefenen op alle fasen van de onderzoekscyclus
Belangrijk om als onderzoeker bewust te zijn van de manier waarop je naar de werkelijkheid, en dus naar
je onderzoek en data, kijkt
Verschillende paradigma’s
vb. politieke partijen, abortus wetten/meningen, …
Heersend of dominant paradigma
= meerdere paradigma’s waarvan één de overhand heeft
Paradigmaverschuivingen
= (dominant) paradigma kan verschuiven doorheen de tijd
-> er is meer en meer bewijs of modellen die aangeven dat de kennis en ideeën uit het vorige paradigma
niet meer helemaal kloppen en dat er een ander stelsel van theorieën het overneemt
=> gebeurt vaak langzaam
vb. biologisch perspectief -> cognitieve perspectief of behaviorisme
Implicaties paradigma:
- Ontologie – Wat is de realiteit? Hoe ziet de realiteit eruit? Bestaat er een realiteit extern aan de mens?
- Epistemologie – Hoe is kennis over de realiteit mogelijk? Wat telt als kennis en wat niet? Hoe weten we wat we weten?
Wat is de relatie tussen de onderzoeker en het onderzoeksobject?
- Methodologie – Hoe kan de onderzoeker iets te weten komen?
4
