Wereldgeschiedenis: Europa in mondiaal perspectief
HC6 – De ‘Great Divergence’: Europa’s demarrage
25 sep 2020
In wielertermen is een demarrage het zich losmaken uit het peloton. Die term
geeft uitstekend weer wat er vanaf het midden van de achttiende eeuw
veranderde in de wereld. Tot die tijd waren de economisch ontwikkelde delen van
het Euro-Aziatische continent zeer vergelijkbaar in welstand, economische
ontwikkeling en niveau van de technologie. Na het midden van de achttiende
eeuw veranderde dat zeer snel. Europa nam een voorsprong op de grote
concurrent China en heeft die voorsprong steeds verder uitgebouwd. Het is pas
zeer recent dat de afstand tussen beide concurrenten afneemt, nu de
economische groeicijfers in China veel hoger zijn dan die in Europa.
In dit college buigen we ons over de vraag hoe men in (Noordwest-)
Europa het hoofd heeft kunnen bieden aan het klassieke probleem van alle
vroegmoderne economieën: grondschaarste en afnemende meeropbrengsten bij
een groeiende omvang van de bevolking. In het antwoord op die vraag staan twee
zaken centraal: de exploitatie van Amerika en de overgang van een organische
naar een minerale economie. Bij dat laatste moet gedacht worden aan de
vervanging van plantaardige en dierlijke grondstoffen door minerale grondstoffen
en aan de grootschalige toepassing van minerale brandstoffen als steenkool en
aardolie.
Deel 1 Het Malthusiaanse plafond
Het bestaan van een Malthusiaans plafond is de essentie van de pre-industriële
samenleving. Het doorbreken van het Malthusiaanse plafond leidt tot
bevolkingsgroei en welvaartsgroei, tot die tijd leidde bevolkingsgroei vrijwel altijd tot
bevolkingscrisis en armoede.
Door de grafiek over de bevolkingsgroei
van Europa hiernaast wordt zichtbaar
dat er: op lange termijn zich een grote
groei heeft voortgedaan; het tempo van
de toename zeer ongelijk was*; en dat
er regionale verschillen waren.
*
1000 – ca. 1350 Groei
Ca. 1350 – ca. Daling / stagnatie
1500
Ca. 1500 – ca. Groei
1650
Ca. 1650 – ca. Stagnatie
1750
Ca. 1750 – heden Zeer sterke groei
Thomas Robert Malthus (1766 – 1834)
was een Britse predikant, demograaf en
Zijn theorie stelt dat er een spanning is tussen de bevolkingsomvang en de
aanwezige bestaansmiddelen:
Het aantal mensen stijgt sneller dan de beschikbare hoeveelheid
HC6 – De ‘Great Divergence’: Europa’s demarrage
25 sep 2020
In wielertermen is een demarrage het zich losmaken uit het peloton. Die term
geeft uitstekend weer wat er vanaf het midden van de achttiende eeuw
veranderde in de wereld. Tot die tijd waren de economisch ontwikkelde delen van
het Euro-Aziatische continent zeer vergelijkbaar in welstand, economische
ontwikkeling en niveau van de technologie. Na het midden van de achttiende
eeuw veranderde dat zeer snel. Europa nam een voorsprong op de grote
concurrent China en heeft die voorsprong steeds verder uitgebouwd. Het is pas
zeer recent dat de afstand tussen beide concurrenten afneemt, nu de
economische groeicijfers in China veel hoger zijn dan die in Europa.
In dit college buigen we ons over de vraag hoe men in (Noordwest-)
Europa het hoofd heeft kunnen bieden aan het klassieke probleem van alle
vroegmoderne economieën: grondschaarste en afnemende meeropbrengsten bij
een groeiende omvang van de bevolking. In het antwoord op die vraag staan twee
zaken centraal: de exploitatie van Amerika en de overgang van een organische
naar een minerale economie. Bij dat laatste moet gedacht worden aan de
vervanging van plantaardige en dierlijke grondstoffen door minerale grondstoffen
en aan de grootschalige toepassing van minerale brandstoffen als steenkool en
aardolie.
Deel 1 Het Malthusiaanse plafond
Het bestaan van een Malthusiaans plafond is de essentie van de pre-industriële
samenleving. Het doorbreken van het Malthusiaanse plafond leidt tot
bevolkingsgroei en welvaartsgroei, tot die tijd leidde bevolkingsgroei vrijwel altijd tot
bevolkingscrisis en armoede.
Door de grafiek over de bevolkingsgroei
van Europa hiernaast wordt zichtbaar
dat er: op lange termijn zich een grote
groei heeft voortgedaan; het tempo van
de toename zeer ongelijk was*; en dat
er regionale verschillen waren.
*
1000 – ca. 1350 Groei
Ca. 1350 – ca. Daling / stagnatie
1500
Ca. 1500 – ca. Groei
1650
Ca. 1650 – ca. Stagnatie
1750
Ca. 1750 – heden Zeer sterke groei
Thomas Robert Malthus (1766 – 1834)
was een Britse predikant, demograaf en
Zijn theorie stelt dat er een spanning is tussen de bevolkingsomvang en de
aanwezige bestaansmiddelen:
Het aantal mensen stijgt sneller dan de beschikbare hoeveelheid
