Samenvatting Personen- en Familierecht (Volledig + Gestructureerd)

PERSONEN EN FAMILIERECHT
2024-2025




1

,INHOUDSOPGAVE

DEEL 1: PERSONENRECHT
Titel I. Persoonlijkheid ........................................................................................................................................................ 10
Hoofdstuk I: De persoon ........................................................................................................................................ 10
A. De natuurlijke persoon .................................................................................................................................. 10
Ontstaan van de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon....................................................................... 10
B. De rechtspersonen ......................................................................................................................................... 11



Hoofdstuk 2: De staat van de persoon .................................................................................................................. 12
1. Begrip, tegenover wie/wat geldt deze rechtstoestand?, verkrijging van staat, kenmerken van staat ......... 12
Begrip staat van de persoon .......................................................................................................................... 12
Tegenover wie/wat geldt deze rechtstoestand? ........................................................................................... 12
Verkrijging van de staat ................................................................................................................................. 12
Kenmerken van de staat ................................................................................................................................ 12
Vorderingen van de staat .............................................................................................................................. 13
Bezit van staat................................................................................................................................................ 13
2. De bekwaamheid ........................................................................................................................................... 14
Soorten bekwaamheid................................................................................................................................... 14
3. De burgerlijke stand ....................................................................................................................................... 15
Organisaties ................................................................................................................................................... 15
De akten van de burgerlijke stand in het algemeen ...................................................................................... 15
Raadpleging van de akten van de burgerlijke stand ...................................................................................... 15
Enkele akten van de burgerlijke stand in het bijzonder ................................................................................ 16



Hoofdstuk 3: De vereenzelviging van de persoon ................................................................................................. 17
De naam ............................................................................................................................................................. 17
Familienaam: de verkrijging........................................................................................................................... 17
De familienaam: De invloed van het huwelijk op de familienaam ................................................................ 19
De familienaam: naamsverandering.............................................................................................................. 19
De familienaam: De naam verbetering.......................................................................................................... 19
De voornaam: de verkrijging ......................................................................................................................... 20
De voornaam: verandering van de voornaam ............................................................................................... 20
De voornaam: de naamsverbetering ............................................................................................................. 20
Rechtsaard van de naam ............................................................................................................................... 20




2

, Het geslacht ....................................................................................................................................................... 21
Bepaling van het geslacht .............................................................................................................................. 21
De wijziging van het geslacht en van de geslachtsaanduiding ...................................................................... 21
Regeling voor aanpassing van geslachtsregistratie art. 135/1 +135/2 oud bw ............................................. 21



Titel II Personenbeschermingsrecht ................................................................................................................................... 22
H1. Algemeen personenbeschermingsrecht: de persoonlijkheidsrechten............................................................ 22
De persoonlijkheidsrechten m.b.t de fysieke bestanddelen persoonlijkheid.................................................... 22
Het recht op eerbied van het lichaam ........................................................................................................... 22
Het recht op eerbied van het lijk ................................................................................................................... 24
Het zelfbeschikkingsrecht mbt de fysieke bestanddelen van persoonlijkheid .................................................. 25
1. De levende mens ....................................................................................................................................... 25
2. het zelfbeschikkingsrecht mbt het lijk ....................................................................................................... 29
De persoonlijkheidsrechten m.b.t psychische + morele bestanddelen ............................................................. 30
A. Recht op eerbiediging van het privé leven ................................................................................................ 30
B. Recht op communicatiegeheim ................................................................................................................. 31
C. Recht op afbeelding en recht op stem ...................................................................................................... 31
D. Recht op goede naam en recht op antwoord ........................................................................................... 32



H2. Bijzonder personenbeschermingsrecht ........................................................................................................... 33
1. minderjarige ................................................................................................................................................... 33
2. De geestelijk gestoorden →personen met een psychiatrische aandoening ................................................. 33
A. Begripsbepaling ......................................................................................................................................... 33
B. Beschermingsmaatregelen houdende vrijheidsberoving .......................................................................... 33
C. Civielrechtelijke beschermingsmaatregelen.............................................................................................. 35




3

,DEEL 2: FAMILIERECHT

Titel I. Afstamming en Adoptie ........................................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 1: afstamming....................................................................................................................................... 40
§1 algemeen: relatie tussen ouders en kinderen............................................................................................... 40
moederlijke afstamming ................................................................................................................................ 40
Vaderlijke afstamming ................................................................................................................................... 42
afstamming na medisch begeleide voortplanting ......................................................................................... 46
Aan alle afstammingsvorderingen gemeenschappelijke regels: gelden voor iedereen ................................ 47
De onderhoudsvordering tegen de verwekker – art. 336 oud BW – zeker lezen.......................................... 47



Hoofdstuk 2: Adoptie ............................................................................................................................................. 48
§2 vereisten voor adoptie .................................................................................................................................. 49
A. Bekwaamheidsvereisten in hoofde van de adoptant ................................................................................ 49
B. Bekwaamheidsvereisten in hoofde van de adoptandus ........................................................................... 49
C. Bekwaamheidsvereisten m.b.t de verhouding tussen adoptant en adoptandus...................................... 49
D. opeenvolgende adopties en nieuwe adopties .......................................................................................... 50
E. omzetting van adoptie ............................................................................................................................... 50
F. toestemming vanwege bepaalde personen .............................................................................................. 50
G. Instellingsvoorwaarden ............................................................................................................................. 51
§3 procedure ...................................................................................................................................................... 52
A. algemene regel: adoptie o verzoek van de adoptant(en) ......................................................................... 52
B. uitzonderlijk geval: adoptie op verzoek van het OM................................................................................. 52
Rechtsgevolgen .................................................................................................................................................. 53
Bij volle adoptie ............................................................................................................................................. 53
Gewone adoptie ............................................................................................................................................ 54
beëindiging .................................................................................................................................................... 54



Titel II. verhoudingen tussen ouders en kinderen .............................................................................................................. 55
Hoofdstuk I. ouderlijk gezag en ouderlijke verplichtingen .................................................................................... 55
§1. situering ....................................................................................................................................................... 55
§2. ouderlijk gezag ............................................................................................................................................. 55
A. algemeen ................................................................................................................................................... 55
B. Bestanddelen van het ouderlijk gezag....................................................................................................... 55
C. Titularissen en uitoefening van het ouderlijk gezag .................................................................................. 56


4

, D. Beperkingen en controle op het ouderlijk gezag ...................................................................................... 57
E. Begin en einde van het ouderlijk gezag ..................................................................................................... 57
§3. ouderlijke verplichtingen ............................................................................................................................. 58
plicht tot levensonderhoud ........................................................................................................................... 58
Begin en einde van de ouderlijke verplichtingen .......................................................................................... 59
plicht tot eerbied voor het kind ..................................................................................................................... 60



Hoofdstuk II. Rechtspositie van kinderen t.a.v. hun ouders .................................................................................. 61
rechten van het kind .......................................................................................................................................... 61
Recht op onderhoud, opvoeding en opleiding .............................................................................................. 61
hoorrecht in allle procedures die hem betreffen .......................................................................................... 61
Plichten van het kind.......................................................................................................................................... 61
plicht tot eerbied voor de ouders .................................................................................................................. 61



Hoofdstuk III. Rechtspositie van pleegzorgers ....................................................................................................... 62
situering pleegzorg ............................................................................................................................................. 62
Bevoegdheden van pleegzorgers en ouders ...................................................................................................... 62
Hoofdstuk IV. Voogdijgezag ................................................................................................................................... 62
algemeen............................................................................................................................................................ 62
voogdij word toepgepast bij volgende puntjes ............................................................................................. 62
Voogdijstructuur ................................................................................................................................................ 63
familiale instanties......................................................................................................................................... 63
Rol van de overheidsorganen ........................................................................................................................ 63
Bestanddelen van het voogdijgezag .................................................................................................................. 64
uitoefening van het voogdijgezag ...................................................................................................................... 64
inrichting van de voogdij bij haar openvallen................................................................................................ 64
Uitoefening van het voogdijgezag tijdens de voogdij .................................................................................... 64
einde van de voogdij .......................................................................................................................................... 65
gevallen van beëindiging ............................................................................................................................... 65
Het voogdijverslag en de voogdijrekening .................................................................................................... 65



Hoofdstuk V. Buitengewone gezaginstituten ........................................................................................................ 65




5

, Hoofdstuk VI. Handelingsonbekwaamheid van minderjarigen ............................................................................. 65
vertegenwoordiging van de minderjarige .......................................................................................................... 65
vereiste van vertegenwoordiging .................................................................................................................. 65
dE sanctie ingeval de minderjarige zelf optreedt .......................................................................................... 66
Het zelf optreden van de minderjarige .............................................................................................................. 66
het zelf doch niet zelfstandig optreden van de minderjarige ........................................................................ 66
Het zelf en zelfstandig optreden van de minderjarige .................................................................................. 66



Titel III Huwelijk en wettelijke samenwoning ..................................................................................................................... 67
Hoofdstuk I : huwelijk ............................................................................................................................................ 67
voorwaarden op dat mensen met elkaar kunnen huwen.................................................................................. 67
wilsgebrek ...................................................................................................................................................... 67
Familie van een persoon bestaat uit diens bloed- en aanverwanten ........................................................... 68
Graad van (aan)verwantschap ....................................................................................................................... 68
Reparatiehuwelijk .......................................................................................................................................... 69
Vormvereisten van het huwelijk ........................................................................................................................ 70
1. huwelijks aangifte ...................................................................................................................................... 70
2. Huwelijksvoltekking ................................................................................................................................... 70
Handhavingsregeling: tegen een huwelijk dat niet aan de vereiste voorwaarden voldoet .............................. 70
1. De weigering van huwelijksvoltrekking door ambtenaar van de burgerlijke stand .................................. 70
2. de nietigverklaring van het huwelijk.......................................................................................................... 70
bewijs van de huwelijkssluitng ...................................................................................................................... 70
Het statuut van gehuwden................................................................................................................................. 71
De staat en bekwaamheid ............................................................................................................................. 71
De minimumautonomie van gehuwden ........................................................................................................ 71
De minimumverbondenheid van de partners ............................................................................................... 72
De samenwoningsplicht van echtgenoten .................................................................................................... 74
De getrouwheidsplicht van echtgenoten ...................................................................................................... 74
De bijstandsplicht van echtgenoten .............................................................................................................. 74
De hulp-en bijdrageplicht .............................................................................................................................. 74
Dringende en voorlopige maatregelen: toepassingsvoorwaarden (art. 223 BW) ......................................... 75
Inhoud van voorlopige maatregelen ............................................................................................................. 75
Begroting levensonderhoud .......................................................................................................................... 76
Geldigheidsduur voorlopige maatregelen ..................................................................................................... 76
Procedure ...................................................................................................................................................... 76

6

, Feitelijke scheiding ........................................................................................................................................ 76
Ontbinding van het huwelijk : algemeen ....................................................................................................... 76



Hoofdstuk IV. De ontbinding van het huwelijk door echtscheiding ...................................................................... 77
EOO: Echtscheiding Onderlinge Overeenkomst................................................................................................. 77
procedure EOO................................................................................................................................................... 78
Bewijsrecht .................................................................................................................................................... 78
Uitwerking van de uitspraak .......................................................................................................................... 78
Gevolgen scheiding ............................................................................................................................................ 78
De begroting van de onderhoudsuitkering na echtscheiding:....................................................................... 79
De echtscheiding door onderlinge toestemming EOT: vereisten ...................................................................... 80
akkoord veresit over diverse aspecten .......................................................................................................... 80
Procedure EOT ................................................................................................................................................... 80
Kunnen ex-echtgenoten hun overeenkomst EOT wijzigen? .......................................................................... 81
De scheiding van tafel en bed ........................................................................................................................ 81



Hoofdstuk II: wettelijke samenwoning .................................................................................................................. 82
voorwaarden wettelijke samenwoning ............................................................................................................. 82
Procedure WS .................................................................................................................................................... 82
Schijnhuwelijk - WS ............................................................................................................................................ 82
Statuut – WS ...................................................................................................................................................... 82
Rechten en plichten wettelijk samenwoning ..................................................................................................... 83
Dringende en voorlopige maatregelen .............................................................................................................. 83
Geldigheidsduur voorlopige maatregelen wettelijke samenwoning ................................................................. 83
De ontbinding van de wettelijke samenwoning (vrij gemakkelijk) .................................................................... 83
Gevolgen beëindiging......................................................................................................................................... 83



Titel IV. Niet-geïnstitutionaliseerde tweerelaties, (aan) verwantschap ............................................................................. 84
Hoofdstuk I. ALgemeen.......................................................................................................................................... 84
Begripsbepaling.................................................................................................................................................. 84
Rechtswaardering van het feitelijk samenleven ............................................................................................ 84
De onderlinge verhoudingen tussen de feitelijk samenlevende partners..................................................... 84
De feitelijk samenlevende partners in hun verhouding tot derden .............................................................. 85
De beëindiging van de feitelijke samenwoning ................................................................................................. 85


7

,Hoofdstuk II. Verwantschap en aanverwantschap ................................................................................................ 86
Familie, gezin, verwantschap en aanverwantschap........................................................................................... 86
Verwantschap ................................................................................................................................................ 86
Aanverwantschap .......................................................................................................................................... 86
Omgangsrecht .................................................................................................................................................... 86
titulatissen ..................................................................................................................................................... 86
organisatie ..................................................................................................................................................... 87
Handhavingsrecht .......................................................................................................................................... 87
Onderhoudsrecht ............................................................................................................................................... 88
grondslag ....................................................................................................................................................... 88
onderhoudsplichtigen: onderhoudsplicht binnen kerngezin ........................................................................ 88
Excepties ........................................................................................................................................................ 89
Vervaltermijn en verjaring ............................................................................................................................. 89
Pluraliteit van onderhoudsplichtigen ............................................................................................................ 89
Verhaal van kosten van onderhoud............................................................................................................... 89
Verhaal door de Dienst voor alimentatievorderingen bij de FOD Financiën................................................. 89
Gerechtelijke verwezenlijking van het onderhoudsrecht .................................................................................. 89




8

, INLEIDING
Hoe wordt er verwacht te antwoorden op het examen? Je moet op volgende puntjes kunnen antwoorden:

• Kwalificeren onder welk onderwerp het valt (onderwerp 1 van de 6)
• Nu kan je een selectie maken in het BW over het onderwerp en geef je toepasselijke wetsartikels
• Wie vraag, over wie gaat het, wie zijn de actoren, welke partijen zijn betrokken…
• Waarover gaat het, wat is de oplossing die u aan de casus koppelt met het juiste artikel + actoren
• Vorm u eigen mening

Examen bestaat uit 3 casussen en 1 tekst die in de les besproken wordt.


Personenrecht:
• Onderdeel burgerlijk recht
• Regelt de bescherming van een persoon
• Bepaalt in het algemeen wie een persoon is; welke zijn rechten en plichten zijn als enkeling

 het regelt in welke mate personen mogen deelnemen aan het rechtsverkeer

Familierecht:

• Onderdeel burgerlijk recht
• Regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming (verticaal = ouders -
grootouders) en anderzijds op levensgemeenschappen tussen volwassenen (horizontaal = relaties tussen
broers en zussen)


Raakvlakken met andere rechtsvakken
Huwelijksvermogensrecht: familiaal vermogensrecht - (Boek II, Titel 3, BW Relatievermogensrecht)
Het erfrecht: “erfrechtelijke overgang van de goederen binnen de familie” (Boek IV: nalatenschappen,
schenkingen en testamenten, BW)
Het gerechtelijk privaatrecht: Familierechtbank binnen de Rechtbank van Eerste Aanleg→ één dossier één rechter
(opgericht door wet 30.07.2013), bemiddelen via KMS, hoorrecht
Het strafrecht: familieverlating art. 391bis SW, kindermisbruik
Het fiscaal en het socialezekerheidsrecht: de familiale houdingen


Samenhang tussen personenrecht en familierecht
Naamrecht:
• personenrecht (staat van persoon)
• familierecht (afstamming, adoptie)

Jeugdbeschermingsrecht: (bescherming van kinderen)
• personenbeschermingsrecht: belang van het kind
• familierecht: opvoeding

9

, DEEL 1. PERSONENRECHT
TITEL I. PERSOONLIJKHEID

HOOFDSTUK I: DE PERSOON

Wie is een persoon? Elke entiteit die drager kan zijn van rechten en van plichten – deze eigenschap heet
rechtsbekwaamheid. .

A. DE NATUURLIJKE PERSOON
• Natuurlijke personen: alleen mensen zijn personen
o Elke mens heeft rechten en plichten
o Kan goederen kopen, mag huwen; kan erven, mag schenken…

• Alleen de levende mens is een persoon (embryo, lijk, foetus hebben geen rechtspersoonlijkheid wel
bijzondere rechtsbescherming)

• Er kan geen beslag gelegd worden op de ‘handelswaarde’ van een mens.
o Hoe zit het met de verkoop van een voetbalspeler? Een voetbalspeler wordt verkocht van de ene
ploeg naar de andere ploeg, niet voor hij als persoon maar wel voor zijn
voetbalkwaliteiten/capaciteiten.

• Beperking subjectieve rechten: recht wordt door de wet of rechter ontkomen of ontzegt aan enkele
personen.

• Beperking rechtsbekwaamheid:
o Vreemdelingen hebben niet alle politieke rechten (stemrecht)
o Bepaalde door wet opgesomde personen in relatie tot bepaalde andere personen
▪ Lees art. 4.142 BW en art. 215 oud BW, echtgenote kan gezinswoning niet verkopen
o Door rechter
▪ Lees art. 4.6 BW - onwaardigheid om te erven
Art. 32 jeugdbeschermingswet - ontzetting uit ouderlijk gezag

ONTSTAAN VAN DE PERSOONLIJKHEID VAN DE NATUURLIJKE PERSOON

• Vangt aan met de geboorte (levensvatbaar geboren zijn)
o Levend: vanaf 24 weken, een doodgeboren kind verwerft geen rechtspersoonlijkheid
o Levensvatbaar: dus niet in de onmogelijkheid verkeren om te overleven

• Een verwekt kind: kan al titularis zijn van bepaalde rechten en plichten voor de geboorte in zoverre het later
levend en levensvatbaar geboren wordt.

• Vermoeden van verwekking: 300 tot 180e dag voor geboorte




10