Inhoud
1 Instrumentarium voor mondonderzoek en niet-chirurgische parodontale therapie .................................... 2
1.1 Terminologie & definities ................................................................................................................... 2
1.2 Types van instrumenten ..................................................................................................................... 2
1.2.1 Handinstrumenten .................................................................................................................... 2
1.2.2 Mechanisch aangedreven instrumenten .................................................................................... 4
2 Materialen gebruikt binnen de preventieve zorg ........................................................................................ 5
2.1 Beschermende vernissen en gelen ..................................................................................................... 6
2.1.1 Vernissen en gelen op basis van fluoride ................................................................................... 6
2.1.2 Vernissen en gelen op basis van chloorhexidine (CHX) ............................................................... 8
2.2 Pit- en fissuur sealants ....................................................................................................................... 9
2.2.1 Sealants op basis van kunsthars ............................................................................................... 10
2.2.2 Sealants op basis van glasionomeer (GIC) ................................................................................ 11
2.3 Mondbeschermers ........................................................................................................................... 11
2.3.1 Prefab mondbeschermers ....................................................................................................... 11
2.3.2 Boil-and-bite mondbeschermers.............................................................................................. 11
2.3.3 Individueel aangepaste mondbeschermers .............................................................................. 11
3 Materialen gebruikt binnen de restauratieve zorg .................................................................................... 12
3.1 Geschiedenis .................................................................................................................................... 12
3.2 Biomaterialen .................................................................................................................................. 12
3.2.1 Metalen ................................................................................................................................... 12
3.2.2 Polymeren (plastiek, kunststof, rubber) ................................................................................... 12
3.2.3 Keramieken ............................................................................................................................. 13
3.2.4 Composieten ........................................................................................................................... 13
3.3 Vullingsmaterialen (directe) ............................................................................................................. 13
3.3.1 Amalgaam ............................................................................................................................... 13
3.3.2 Composieten ........................................................................................................................... 13
3.3.3 Glasionomeer cementen (GIC) ................................................................................................. 15
3.4 Cementen en voorlopige vullingsmaterialen .................................................................................... 15
3.4.1 Zink oxide eugenol cement (ZOE) ............................................................................................ 15
3.4.2 Calcium hydroxide (CaOH) ....................................................................................................... 15
3.4.3 Zink oxide combinatie .............................................................................................................. 16
3.4.4 Polycarboxylaat cement .......................................................................................................... 16
3.4.5 Zink fosfaat cementen ............................................................................................................. 16
,1 Instrumentarium voor mondonderzoek en niet-chirurgische
parodontale therapie
1.1 Terminologie & definities
Scalen = mechanisch verwijderen van plaque en tandsteen van de tandoppervlakken
Rootplaning = fijnmechanisch verwijderen van kleine onregelmatigheden van de
worteloppervlakken, het glad maken van deze oppervlakken
(Engels: Root Surface Debridement RSD)
Polijsten = glad maken van de met instrumenten bewerkte tandoppervlakken met roterend
instrumentarium en polijstpasta
1.2 Types van instrumenten
1.2.1 Handinstrumenten
1.2.1.1 Instrumenten voor mondonderzoek
De mondspiegel
De mondspiegel bestaat uit 3 delen: het handvat, de schacht en het
werkeinde
Er bestaan types waarbij het handvat behouden wordt en de spiegel
vervangen kan worden. Ook bestaan er wegwerpspiegels.
Het wordt gebruikt voor indirect zicht, indirect licht, retractie en
bescherming van de weke delen.
De haaksonde
Vroeger werd de haaksonde gebruikt om cariës te detecteren. Het actief werkeinde is een punt,
hiermee heb je door het gedecalcifeerd glazuur kans op verdere beschadigingen.
De pocketsonde (probe)
Dit is een slank instrument met een gladde afgeronde tip. Hiermee wordt
aanhechtingsverlies gemeten met de mm markeringen of kleurencode's. Hiermee
kunnen ook tandvleesziektes, tandplaque en tandsteen opgespoord worden.
verschillende types:
A: Marquis probe
B: University of North Carolina-15probe
C: William's probe
D: Michigan 'O' probe
E: WHO-CPITN probe
2e generatie pocketsondes
Deze worden manueel gebruikt maar behouden een constante
druk.
3e generatie pocketsondes
Deze zijn gecomputeriseerde pocketsondes.
,De furcatiesonde
furcatie = de ruimte die ontstaat tussen de wortels van een premolaar of molaar
bij botverlies.
Doordat een furcatie moeilijk te sonderen is met een gewone sonde wordt er
gebruik gemaakt van de Nabers probe. Hiermee kan dan tandsteen opgespoord
worden bij de furcatie.
1.2.1.2 Instrumenten voor gebitsreiniging
Ook deze instrumenten bestaan uit een handvat, schacht en werkblad. Het werkblad staat in
gecentreerde lijn met het handvat.
Scalers
Het werkblad heeft de vorm van een sikkel (of recht bij de Jacquette scaler). De doorsnede van een
scaler is trapeziumvormig of driehoekvormig. Een scaler heeft 2 snijdende randen en een scherpe
punt. Het verwijderd supra-gingivaal tandsteen.
H6/H7: Deze dient voor het front en het handvat, werkblad en de schacht liggen in 1 vlak
204S: Deze dient voor de premolaren en molaren en de schacht heeft 1 of meer hoeken
Curettes
Het werkblad heeft 1 of 2 snijranden die overgaan in een afgeronde tip, hierdoor is de kans op
beschadiging van zacht weefsel miniem. De doorsnede van een curette is een halve cirkel. Het
verwijderd subgingivaal tandsteen en is ook geschikt voor rootplaning.
universele curette: Deze kan alle tandoppervlakken curetteren. De 2 snijranden zijn actief,
even lang en evenwijdig.
Gracey curette: Deze is gebiedspecifiek. Het binnenvlak maakt een hoek van 70° ten opzichte
van de schacht. Er wordt maar 1 snijrand gebruikt.
furcatie curette: Deze curetteren de furcatie ruimten.
, Vijlen
Vijlen hebben een gekarteld werkblad in de vorm van een rasp. De hoek die
gevormd wordt kan 90° of 105° zijn. Het wordt gebruikt om subgingivaal
tandsteen te verwijderen, het tandoppervlak ter hoogte van de GCG glad te
maken en om overhangende restauraties bij te werken.
Excavatoren
Het werkblad heeft de vorm van een lepeltje: de binnenzijde is vlak en de
buitenzijde bol. De rand is scherp geslepen om zo tandsteen te verwijderen op
moeilijk bereikbare supragingivale zones.
Beitels en hakken
Deze worden gebruikt om grote hoeveelheden tandsteen te verwijderen. Deze mogen niet
subgingivaal gebruikt worden. Ze zijn beiden gebeveld op 45°.
1.2.2 Mechanisch aangedreven instrumenten
De mechanisch aangedreven instrumenten hebben de vorm van een metalen hoog frequent trillende
tip, elektrisch of lucht aangedreven. Hiermee wordt zowel de harde als zachte aanslag verwijderd. De
warmte die ontstaat door de trillingen wordt gekoeld met water. Zo voorkom je pijn of schade aan de
pulpa en wordt de plaque en tandsteen weggespoeld. De toestellen worden geregeld met een
voetpedaal. Er bestaan verschillende soorten tips afhankelijk van de therapie en het gebied.
1.2.2.1 De sonische scalers
Bij de sonische scaler ofwel de airscaler worden de trilling opgewekt door lucht. De tip maakt
circulaire bewegingen en er ontstaat een hoog fluitend geluid. De airscaler heeft een frequentie van
2.500 tot 16.000 Hz en is minder efficiënt.
1.2.2.2 De ultrasone scalers
Magnetostrictief: de trillingen worden opgewekt door metalen lamellen in een elektrisch
veld. De tip maakt ellipsvormige bewegingen en alle zijden zijn effectief. Deze scaler heeft
een frequentie van 18.000 tot 45.000 Hz.
Piezo-elektrisch: de trillingen worden opgewekt door kristallen in een elektrisch veld. De tip
maakt lineaire bewegingen en de twee zijden zijn actief. Deze scaler heeft een frequentie van
25.000 tot 50.000 Hz.
1 Instrumentarium voor mondonderzoek en niet-chirurgische parodontale therapie .................................... 2
1.1 Terminologie & definities ................................................................................................................... 2
1.2 Types van instrumenten ..................................................................................................................... 2
1.2.1 Handinstrumenten .................................................................................................................... 2
1.2.2 Mechanisch aangedreven instrumenten .................................................................................... 4
2 Materialen gebruikt binnen de preventieve zorg ........................................................................................ 5
2.1 Beschermende vernissen en gelen ..................................................................................................... 6
2.1.1 Vernissen en gelen op basis van fluoride ................................................................................... 6
2.1.2 Vernissen en gelen op basis van chloorhexidine (CHX) ............................................................... 8
2.2 Pit- en fissuur sealants ....................................................................................................................... 9
2.2.1 Sealants op basis van kunsthars ............................................................................................... 10
2.2.2 Sealants op basis van glasionomeer (GIC) ................................................................................ 11
2.3 Mondbeschermers ........................................................................................................................... 11
2.3.1 Prefab mondbeschermers ....................................................................................................... 11
2.3.2 Boil-and-bite mondbeschermers.............................................................................................. 11
2.3.3 Individueel aangepaste mondbeschermers .............................................................................. 11
3 Materialen gebruikt binnen de restauratieve zorg .................................................................................... 12
3.1 Geschiedenis .................................................................................................................................... 12
3.2 Biomaterialen .................................................................................................................................. 12
3.2.1 Metalen ................................................................................................................................... 12
3.2.2 Polymeren (plastiek, kunststof, rubber) ................................................................................... 12
3.2.3 Keramieken ............................................................................................................................. 13
3.2.4 Composieten ........................................................................................................................... 13
3.3 Vullingsmaterialen (directe) ............................................................................................................. 13
3.3.1 Amalgaam ............................................................................................................................... 13
3.3.2 Composieten ........................................................................................................................... 13
3.3.3 Glasionomeer cementen (GIC) ................................................................................................. 15
3.4 Cementen en voorlopige vullingsmaterialen .................................................................................... 15
3.4.1 Zink oxide eugenol cement (ZOE) ............................................................................................ 15
3.4.2 Calcium hydroxide (CaOH) ....................................................................................................... 15
3.4.3 Zink oxide combinatie .............................................................................................................. 16
3.4.4 Polycarboxylaat cement .......................................................................................................... 16
3.4.5 Zink fosfaat cementen ............................................................................................................. 16
,1 Instrumentarium voor mondonderzoek en niet-chirurgische
parodontale therapie
1.1 Terminologie & definities
Scalen = mechanisch verwijderen van plaque en tandsteen van de tandoppervlakken
Rootplaning = fijnmechanisch verwijderen van kleine onregelmatigheden van de
worteloppervlakken, het glad maken van deze oppervlakken
(Engels: Root Surface Debridement RSD)
Polijsten = glad maken van de met instrumenten bewerkte tandoppervlakken met roterend
instrumentarium en polijstpasta
1.2 Types van instrumenten
1.2.1 Handinstrumenten
1.2.1.1 Instrumenten voor mondonderzoek
De mondspiegel
De mondspiegel bestaat uit 3 delen: het handvat, de schacht en het
werkeinde
Er bestaan types waarbij het handvat behouden wordt en de spiegel
vervangen kan worden. Ook bestaan er wegwerpspiegels.
Het wordt gebruikt voor indirect zicht, indirect licht, retractie en
bescherming van de weke delen.
De haaksonde
Vroeger werd de haaksonde gebruikt om cariës te detecteren. Het actief werkeinde is een punt,
hiermee heb je door het gedecalcifeerd glazuur kans op verdere beschadigingen.
De pocketsonde (probe)
Dit is een slank instrument met een gladde afgeronde tip. Hiermee wordt
aanhechtingsverlies gemeten met de mm markeringen of kleurencode's. Hiermee
kunnen ook tandvleesziektes, tandplaque en tandsteen opgespoord worden.
verschillende types:
A: Marquis probe
B: University of North Carolina-15probe
C: William's probe
D: Michigan 'O' probe
E: WHO-CPITN probe
2e generatie pocketsondes
Deze worden manueel gebruikt maar behouden een constante
druk.
3e generatie pocketsondes
Deze zijn gecomputeriseerde pocketsondes.
,De furcatiesonde
furcatie = de ruimte die ontstaat tussen de wortels van een premolaar of molaar
bij botverlies.
Doordat een furcatie moeilijk te sonderen is met een gewone sonde wordt er
gebruik gemaakt van de Nabers probe. Hiermee kan dan tandsteen opgespoord
worden bij de furcatie.
1.2.1.2 Instrumenten voor gebitsreiniging
Ook deze instrumenten bestaan uit een handvat, schacht en werkblad. Het werkblad staat in
gecentreerde lijn met het handvat.
Scalers
Het werkblad heeft de vorm van een sikkel (of recht bij de Jacquette scaler). De doorsnede van een
scaler is trapeziumvormig of driehoekvormig. Een scaler heeft 2 snijdende randen en een scherpe
punt. Het verwijderd supra-gingivaal tandsteen.
H6/H7: Deze dient voor het front en het handvat, werkblad en de schacht liggen in 1 vlak
204S: Deze dient voor de premolaren en molaren en de schacht heeft 1 of meer hoeken
Curettes
Het werkblad heeft 1 of 2 snijranden die overgaan in een afgeronde tip, hierdoor is de kans op
beschadiging van zacht weefsel miniem. De doorsnede van een curette is een halve cirkel. Het
verwijderd subgingivaal tandsteen en is ook geschikt voor rootplaning.
universele curette: Deze kan alle tandoppervlakken curetteren. De 2 snijranden zijn actief,
even lang en evenwijdig.
Gracey curette: Deze is gebiedspecifiek. Het binnenvlak maakt een hoek van 70° ten opzichte
van de schacht. Er wordt maar 1 snijrand gebruikt.
furcatie curette: Deze curetteren de furcatie ruimten.
, Vijlen
Vijlen hebben een gekarteld werkblad in de vorm van een rasp. De hoek die
gevormd wordt kan 90° of 105° zijn. Het wordt gebruikt om subgingivaal
tandsteen te verwijderen, het tandoppervlak ter hoogte van de GCG glad te
maken en om overhangende restauraties bij te werken.
Excavatoren
Het werkblad heeft de vorm van een lepeltje: de binnenzijde is vlak en de
buitenzijde bol. De rand is scherp geslepen om zo tandsteen te verwijderen op
moeilijk bereikbare supragingivale zones.
Beitels en hakken
Deze worden gebruikt om grote hoeveelheden tandsteen te verwijderen. Deze mogen niet
subgingivaal gebruikt worden. Ze zijn beiden gebeveld op 45°.
1.2.2 Mechanisch aangedreven instrumenten
De mechanisch aangedreven instrumenten hebben de vorm van een metalen hoog frequent trillende
tip, elektrisch of lucht aangedreven. Hiermee wordt zowel de harde als zachte aanslag verwijderd. De
warmte die ontstaat door de trillingen wordt gekoeld met water. Zo voorkom je pijn of schade aan de
pulpa en wordt de plaque en tandsteen weggespoeld. De toestellen worden geregeld met een
voetpedaal. Er bestaan verschillende soorten tips afhankelijk van de therapie en het gebied.
1.2.2.1 De sonische scalers
Bij de sonische scaler ofwel de airscaler worden de trilling opgewekt door lucht. De tip maakt
circulaire bewegingen en er ontstaat een hoog fluitend geluid. De airscaler heeft een frequentie van
2.500 tot 16.000 Hz en is minder efficiënt.
1.2.2.2 De ultrasone scalers
Magnetostrictief: de trillingen worden opgewekt door metalen lamellen in een elektrisch
veld. De tip maakt ellipsvormige bewegingen en alle zijden zijn effectief. Deze scaler heeft
een frequentie van 18.000 tot 45.000 Hz.
Piezo-elektrisch: de trillingen worden opgewekt door kristallen in een elektrisch veld. De tip
maakt lineaire bewegingen en de twee zijden zijn actief. Deze scaler heeft een frequentie van
25.000 tot 50.000 Hz.
