Basisbegrippen
Inleidend college.
Wat is recht?
è Een geheel van gedragsregels
= zegt wat de mensen worden verwacht te doen of niet te doen.
Ø Gedragsregels moeten geen Bevel zijn kan ook verbod
• van verschillende intensiteit
è Bepaalde regels gelden niet voor iedereen
(huwelijksregels alleen v toepassing op mensen die trouwen, andere regels algemeen bv.
Strafrecht)
Dwingende regels (imperatief karakter) aanvullende regels (suppletief karakter)
- => in wetboek maar kunnen
overeenkomsten gemkaakt worden
Met een institutioneel & begripsmatig kader
• voor de formulering, toepassing & afdwinging van de gedragsregels
• instituten : bv rechtbanken maken regels afdwingbaar
Opgelegd door de maatschappij
> Wij leggen onszelf de regels op
• Recht dat we hebben maken we eig zelf want wetgevers zijn volksvertegenwoordigers die wij
zelf kiezen.
• Via wetgevende organen, onze volksvertegenwoordigers
Doel van recht : ordenen van de maatschappij
= kwaliteit van deze orde is afhankelijk van 3 parameters.
rechtszekerheid : probleem !!! • Moet voorspelbaar zijn (Nemo
censetur ignorare legem) = iedereen
wordt geacht de wet te kennen
hypocrisie want niemand kan zich nog
weg uit de wetten (veel te veel nieuwe
jaarlijks & dagelijks bijgepubliceerd) à
juristen worden meer en meer
hypergespecialiseerd op 1 bepaald
rechtsgebied
• Vastheid
, • Algemeenheid (niet echt, bna overal
uitzonderingen)
• Onderlinge consistentie ( als wetgever
1 iets wijzigt, vergeet hij vaak dat hij
daardoor eig ook nog andere dingen zou
moeten wijzigen.)
Rechtvaardigheid • evolutief: vroeger was overspel een
misdrijf, nu niet meer. Vroeger hadden
bastaarden geen erfrecht, nu wel…
DoeltreCendheid: • De wetten die tot stand komen moeten
voldoen aan wat de wetgever voor ogen
had.
• De middelen moeten aangepast
worden aan de doelstellingen.
Rechtsregelen worden gehandhaafd door of krachtens het maatschappelijk gezag:
è Uitvoerende macht: koning, regering…
è Rechterlijke macht
Groot verschil tussen privaatrecht en publiekrecht op vlak van initiatief ter handhaving van
rechtsregels.
• In privaatrecht moet de burger zelf het initiatief nemen ter handhaving van de rechtsregen
• bij publiekrecht neemt de staat zelf het initiatief.
In continentale landen (Europa en VS) is de definitie van recht dus: een geheel van gedragsregelen en
ermee samenhangende institutionele voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens
het maatschappelijk gezag, met het oog op een rechtszekere, rechtvaardige en doeltreSende
ordening van de maatschappij.
Enkele begrippen
Privaatrecht Gaat over de horizontale verhouding tussen
burgers
è Rechtsverhouding tussen burgers
onderling
publiekrecht is de verticale verhouding tussen de overheid en
de burgers
è een hiërarchische verhouding
Objectief recht geheel van gedragsregels, het recht zoals het er
is, een verzameling van regels die op een
bepaald moment in een bepaalde maatschappij
gelden
, subjectieve rechten door het recht bekrachtigde aanspraken van
rechtssubjecten (fysieke personen en
rechtspersonen).
Materieel recht Inhoud van het recht
Formeel recht Ondergischt aan het materieel recht
• komt pas wanneer materiel recht
geschonden is
• procesrecht
Bronnen van belgisch privaatrecht
oud Burgerlijk wetboek en Burgerlijk wetboek
è hangen nauw samen
è oud burgerlijk wetboek is nog steeds geldig maar verouderd
è hercodificatie
• Burgerlijk Wetboek (bw) = algemene bepalingen
Ø 10 boeken
Ø 1 januari 2023
Boek 1 : personenrecht
Boek 2: relatievermogensrecht
Boek 3 = goederen ( 1 september 2021)
Boek. Nalatenschappen serfenissen en testamenten (1 juli 2022)
Boek 5: verbintenissen (1 januaria 2023)
Boek 6: schadevergoeidngsrecht (1 januari 2025)
Boek 7: /
Boek 8: privaatrecht (bewijsrecht ( 1 november 2020)
Boek 9 /
Boek 10: internationaal privaatrecht
• WBN = Bijzondere wetgeving
staat naast burgerlijk wetboek: bevoegdheden van de federale overheden die nog niet zijn
gecodificeerd
(belgisch nationaliteitsrecht, jeudbeschermingsrecht, gewesten bepalen begraafplaatsen en
lijkverzorging via decreten)
• Gewoontre
è Bron van recht
è een regel die voortvloeit uit een bestendig gebruik waarvan het bindend karakter steun vindt in
de algemene overtuiging.
è Elke gewoonte is een gebruik maar niet elk gebruik is een gewoonte
• Algemene rechtsbeginsel
è Hof van Cassatie (vb verbod van dwanguitvoering op de persoon)
è Sommige zijn gedoficeerd (in het burgerlijk wetboek opgenomen )
(verbod van dwanguitvoering,
Vervaging van klassieke onderscheiden
- Privaat/publiek
, è Meergelaagde privaatrechterlijke rechtsorde = regelgeving op verschillend niveau => werken
op elkaar in
è Onderscheid tussen privaat/publiek vervaagt steeds meer
è Overheid gaat meer meer privaatrechterlijke ideën hanteren
- materiel/ formeel
è Graken steeds meer verworven
Enkele begrippen
Rechtssubject “persoon” voor wie de rechtsnorm rechten en
plichten meebrengt
-> Zowel fysieke als rechtspersonen
Rechtsfeit Feit dat rechtsgevolgen meebrengt
(geboorte, doorr rood licht rijden)
Rechtsgevolgen menselijke wilsverklaring waarbij een
Verschil : bij beide rechtsgevolgen maar bij een rechtssubject ene rechtshandeling verweft met
rechtshandeling zijn de rechtsgevolgen gewild het ook op het verwerven van de rechtsgevolgen
(kind erkennen, huwelijk, …)
Juridische persoonlijkheid / het geheel van rechten en plichten v/e
Rechtspersoonlijkheid rechtssubject
è Bij elk van ons verschillend
è 2 facetten
1) Staat van de persoon
= het geheel van bepaalde hoedanigheden van
een persoon die zijn rechtspositie (status) in de
maatschappij en de familie bepalen en hem
onderscheiden van andere personen (staat in
wetboek)
drie elementen:
1. staat in de maatschappij (nationaliteit)
2. staat in de familie (afstamming) = kan
wijzigen (adopteren, scheiden, …)
3. staat als enkeling
a) Fysieke elementen (vb op 18 ben je
handelingsbekwaam => staat als
enkeling wijzigt van minder naa
meerderjarige )
b) Psychische elementen:
Bv: dementerenden onder een
bepaald statuut onbekwaam
verklaren Bv: personen in coma
c) Civielrechterlijke elementen
Bv: naam om je binnen famillie te
identificeren of gesclacht kan
rechtspositie veranderen
De verkrijging van deze elementen van de staat
van de persoon is afhankelijk van:
Inleidend college.
Wat is recht?
è Een geheel van gedragsregels
= zegt wat de mensen worden verwacht te doen of niet te doen.
Ø Gedragsregels moeten geen Bevel zijn kan ook verbod
• van verschillende intensiteit
è Bepaalde regels gelden niet voor iedereen
(huwelijksregels alleen v toepassing op mensen die trouwen, andere regels algemeen bv.
Strafrecht)
Dwingende regels (imperatief karakter) aanvullende regels (suppletief karakter)
- => in wetboek maar kunnen
overeenkomsten gemkaakt worden
Met een institutioneel & begripsmatig kader
• voor de formulering, toepassing & afdwinging van de gedragsregels
• instituten : bv rechtbanken maken regels afdwingbaar
Opgelegd door de maatschappij
> Wij leggen onszelf de regels op
• Recht dat we hebben maken we eig zelf want wetgevers zijn volksvertegenwoordigers die wij
zelf kiezen.
• Via wetgevende organen, onze volksvertegenwoordigers
Doel van recht : ordenen van de maatschappij
= kwaliteit van deze orde is afhankelijk van 3 parameters.
rechtszekerheid : probleem !!! • Moet voorspelbaar zijn (Nemo
censetur ignorare legem) = iedereen
wordt geacht de wet te kennen
hypocrisie want niemand kan zich nog
weg uit de wetten (veel te veel nieuwe
jaarlijks & dagelijks bijgepubliceerd) à
juristen worden meer en meer
hypergespecialiseerd op 1 bepaald
rechtsgebied
• Vastheid
, • Algemeenheid (niet echt, bna overal
uitzonderingen)
• Onderlinge consistentie ( als wetgever
1 iets wijzigt, vergeet hij vaak dat hij
daardoor eig ook nog andere dingen zou
moeten wijzigen.)
Rechtvaardigheid • evolutief: vroeger was overspel een
misdrijf, nu niet meer. Vroeger hadden
bastaarden geen erfrecht, nu wel…
DoeltreCendheid: • De wetten die tot stand komen moeten
voldoen aan wat de wetgever voor ogen
had.
• De middelen moeten aangepast
worden aan de doelstellingen.
Rechtsregelen worden gehandhaafd door of krachtens het maatschappelijk gezag:
è Uitvoerende macht: koning, regering…
è Rechterlijke macht
Groot verschil tussen privaatrecht en publiekrecht op vlak van initiatief ter handhaving van
rechtsregels.
• In privaatrecht moet de burger zelf het initiatief nemen ter handhaving van de rechtsregen
• bij publiekrecht neemt de staat zelf het initiatief.
In continentale landen (Europa en VS) is de definitie van recht dus: een geheel van gedragsregelen en
ermee samenhangende institutionele voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens
het maatschappelijk gezag, met het oog op een rechtszekere, rechtvaardige en doeltreSende
ordening van de maatschappij.
Enkele begrippen
Privaatrecht Gaat over de horizontale verhouding tussen
burgers
è Rechtsverhouding tussen burgers
onderling
publiekrecht is de verticale verhouding tussen de overheid en
de burgers
è een hiërarchische verhouding
Objectief recht geheel van gedragsregels, het recht zoals het er
is, een verzameling van regels die op een
bepaald moment in een bepaalde maatschappij
gelden
, subjectieve rechten door het recht bekrachtigde aanspraken van
rechtssubjecten (fysieke personen en
rechtspersonen).
Materieel recht Inhoud van het recht
Formeel recht Ondergischt aan het materieel recht
• komt pas wanneer materiel recht
geschonden is
• procesrecht
Bronnen van belgisch privaatrecht
oud Burgerlijk wetboek en Burgerlijk wetboek
è hangen nauw samen
è oud burgerlijk wetboek is nog steeds geldig maar verouderd
è hercodificatie
• Burgerlijk Wetboek (bw) = algemene bepalingen
Ø 10 boeken
Ø 1 januari 2023
Boek 1 : personenrecht
Boek 2: relatievermogensrecht
Boek 3 = goederen ( 1 september 2021)
Boek. Nalatenschappen serfenissen en testamenten (1 juli 2022)
Boek 5: verbintenissen (1 januaria 2023)
Boek 6: schadevergoeidngsrecht (1 januari 2025)
Boek 7: /
Boek 8: privaatrecht (bewijsrecht ( 1 november 2020)
Boek 9 /
Boek 10: internationaal privaatrecht
• WBN = Bijzondere wetgeving
staat naast burgerlijk wetboek: bevoegdheden van de federale overheden die nog niet zijn
gecodificeerd
(belgisch nationaliteitsrecht, jeudbeschermingsrecht, gewesten bepalen begraafplaatsen en
lijkverzorging via decreten)
• Gewoontre
è Bron van recht
è een regel die voortvloeit uit een bestendig gebruik waarvan het bindend karakter steun vindt in
de algemene overtuiging.
è Elke gewoonte is een gebruik maar niet elk gebruik is een gewoonte
• Algemene rechtsbeginsel
è Hof van Cassatie (vb verbod van dwanguitvoering op de persoon)
è Sommige zijn gedoficeerd (in het burgerlijk wetboek opgenomen )
(verbod van dwanguitvoering,
Vervaging van klassieke onderscheiden
- Privaat/publiek
, è Meergelaagde privaatrechterlijke rechtsorde = regelgeving op verschillend niveau => werken
op elkaar in
è Onderscheid tussen privaat/publiek vervaagt steeds meer
è Overheid gaat meer meer privaatrechterlijke ideën hanteren
- materiel/ formeel
è Graken steeds meer verworven
Enkele begrippen
Rechtssubject “persoon” voor wie de rechtsnorm rechten en
plichten meebrengt
-> Zowel fysieke als rechtspersonen
Rechtsfeit Feit dat rechtsgevolgen meebrengt
(geboorte, doorr rood licht rijden)
Rechtsgevolgen menselijke wilsverklaring waarbij een
Verschil : bij beide rechtsgevolgen maar bij een rechtssubject ene rechtshandeling verweft met
rechtshandeling zijn de rechtsgevolgen gewild het ook op het verwerven van de rechtsgevolgen
(kind erkennen, huwelijk, …)
Juridische persoonlijkheid / het geheel van rechten en plichten v/e
Rechtspersoonlijkheid rechtssubject
è Bij elk van ons verschillend
è 2 facetten
1) Staat van de persoon
= het geheel van bepaalde hoedanigheden van
een persoon die zijn rechtspositie (status) in de
maatschappij en de familie bepalen en hem
onderscheiden van andere personen (staat in
wetboek)
drie elementen:
1. staat in de maatschappij (nationaliteit)
2. staat in de familie (afstamming) = kan
wijzigen (adopteren, scheiden, …)
3. staat als enkeling
a) Fysieke elementen (vb op 18 ben je
handelingsbekwaam => staat als
enkeling wijzigt van minder naa
meerderjarige )
b) Psychische elementen:
Bv: dementerenden onder een
bepaald statuut onbekwaam
verklaren Bv: personen in coma
c) Civielrechterlijke elementen
Bv: naam om je binnen famillie te
identificeren of gesclacht kan
rechtspositie veranderen
De verkrijging van deze elementen van de staat
van de persoon is afhankelijk van:
