MATERIEEL STRAFRECHT .............................................................................................................. 1
DEEL1: STRAFRECHT .................................................................................................................... 6
HOOFDSTUK 1: JURIDISCHE SITUERING ....................................................................................................... 6
Een begripsomschrijving ............................................................................................................... 6
Strafrecht als publiek recht ........................................................................................................... 8
Materieel en formeel strafrecht ..................................................................................................... 9
Nationaal en internationaal strafrecht............................................................................................ 9
DEEL 2: STRAFWET ...................................................................................................................... 11
HOOFDSTUK2: LEGALITEITSBEGINSEL ....................................................................................................... 11
Begripsomschrijving ....................................................................................................................11
Wet .............................................................................................................................................12
Wet in materiele zin...................................................................................................................................12
Algemene beginselen die door de volkerengemeenschap worden erkend ....................................................12
Internationale verdragen ...........................................................................................................................12
Legaliteitscontrole .......................................................................................................................14
Door het GwH ...........................................................................................................................................14
Door hoven en rechtbanken.......................................................................................................................14
HOOFDSTUK 3: TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD ............................................................................. 15
Ten tijde van de gedragingen of het plegen van het misdrijf .............................................................15
Een wetsbepaling in werking ......................................................................................................................15
Inwerkingtreding vanaf bekendmaking ...................................................................................................15
Niet opgeheven .....................................................................................................................................15
Niet vernietigd.......................................................................................................................................16
Geen opheffing door onbruik .................................................................................................................16
Conflicten van strafwetten in de tijd ..............................................................................................16
Wetsconflicten in de tijd ............................................................................................................................16
Geen retroactiviteit van de strengere strafwet.........................................................................................17
Retroactiviteit van de strafwet met de voor de dader meest gunstige bepalingen ......................................18
Buiten het toepassingsgebied van Art.2 nieuw sw ...................................................................................19
HOOFDSTUK 4: TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE ........................................................................ 20
Rechtsmachtrecht .......................................................................................................................20
Territorialiteit als regel .................................................................................................................21
Misdrijven op het grondgebied ...................................................................................................................21
Toepassing belgische strafwet ...................................................................................................................21
Extraterritorialiteit als uitzondering ...............................................................................................22
Vestigen van extraterritoriale rechtsmacht is toegelaten .............................................................................22
Geen extraterritoriale rechtsmacht, behoudens in de wet bepaalde gevallen ...............................................22
Veel vestiging van extraterritoriale rechtsmacht......................................................................................22
Afgeleide rechtsmacht .................................................................................................................23
HOOFDSTUK 5: INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET ....................................................................................... 23
Kwalificeren en interpreteren .......................................................................................................24
Niet interpreteren of strikt interpreteren ........................................................................................24
1
, Niet interpreteren .....................................................................................................................................24
Strikt interpreteren ....................................................................................................................................24
Letterlijke, teologische en evolutieve interpretatiemethoden ......................................................................24
Teleologische interpretatiemethoden niet in de wet ....................................................................................24
Progressieve of evolutieve interpretatiemethode in de wet ..........................................................................24
Nooit naar analogie in het nadeel van de vervolgde persoon...........................................................25
DEEL 3: MISDRIJF ......................................................................................................................... 26
HOOFDSTUK 6: BESTANDDELEN VAN EEN MISDRIJF ...................................................................................... 26
Artikel 5 nieuw sw: bestanddelen van het misdrijf - begrippen ........................................................27
Artikel 6 nieuw sw: materieel bestanddeel ....................................................................................27
Uiterlijk waarneembare gedraging ..............................................................................................................27
Handeling of nalaten (verzuim) ..................................................................................................................27
Het veroorzaken van een bepaald gevolg ....................................................................................................28
Gevolgmisdrijven ..................................................................................................................................28
Artikel 7 nieuw sw: het moreel bestanddeel ..................................................................................29
Naast handelen of nalaten ook een ingesteldheid van de dader ...................................................................29
Een minimale schuldvorm bij alle misdrijven ..............................................................................................30
De minimale schuldvorm volstaat bij reglementaire misdrijven ...................................................................30
Ook opzet vereist bij opzettelijke misdrijven ...............................................................................................30
Algemeen opzet ....................................................................................................................................31
Bijzonder opzet .....................................................................................................................................32
Ook een zware fout vereist bij onopzettelijke misdrijven ..........................................................................32
Artikel 5 nieuw sw: het wederrechtelijk bestanddeel ......................................................................33
Het bestanddeel strafwaardigheid .............................................................................................................33
Artikel 8 nieuw sw: verzwarend bestanddeel van een misdrijf .........................................................34
HOOFDSTUK 7: STRAFBARE POGING ........................................................................................................ 35
Begripsomschrijving ....................................................................................................................35
Voorwaarden voor strafbaarheid van poging ..................................................................................36
Crimineel voornemen van de dader............................................................................................................36
Begin van uitvoering ..................................................................................................................................37
Voor een opzettelijk misdrijf ......................................................................................................................38
Vrijwillige terugtred als strafuitsluitende verschoningsgrond ..........................................................38
De bestraffing van de strafbare poging ..........................................................................................39
Doen of aanvaarden van een crimineel aanbod .............................................................................39
HOOFDSTUK 8: RECHTVAARDIGINGSGRONDEN........................................................................................... 41
Begripsomschrijving ....................................................................................................................42
Artikel 11 nieuw sw: het gebod of de toelating bij de wet.................................................................42
Artikel 12 nieuw sw: Bevel van de overheid ....................................................................................43
Artikel 13 nieuw sw: de noodtoestand ...........................................................................................44
Artikel 14 nieuw sw: wettige verdediging........................................................................................45
Artikel 16 nieuw sw: wettig verzet in geval van misbruik door de overheid ........................................46
DEEL 4: DADER ............................................................................................................................ 48
HOOFDSTUK 9: STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID ........................................................................ 48
Individuele verantwoordelijkheid ..................................................................................................48
Daderschap ................................................................................................................................48
Verantwoordelijkheid van rechtspersonen ....................................................................................50
Strafrechtelijke verantwoordelijhkheid van niet-natuurlijke personen ..........................................................50
Strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle rechtspersonen en meer .....................................................51
2
, Een eigen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor de rechtspersonen .....................................................51
Strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle misdrijven ...........................................................................51
Toerekening ..............................................................................................................................................51
Administratieve en burgerlijke aansprekelijkheid van rechtspersonen .........................................................52
HOOFDSTUK 10: STRAFBARE DEELNEMING ................................................................................................ 53
Begripsbepalingen .......................................................................................................................53
Voorwaarden voor strafbare deelneming.......................................................................................54
Bestraffing van de deelneming......................................................................................................56
HOOFDSTUK 11: DOORWERKING VAN VERZWARENDE BESTANDDELEN EN VERZWARENDE FACTOREN ....................... 56
Objectieve en subjectieve verzwarende bestanddelen en factoren .................................................57
Doorwerking ................................................................................................................................57
HOOFDSTUK 12: SCHULD ..................................................................................................................... 59
Inleiding ......................................................................................................................................60
Schuldontheffingsgronden ...........................................................................................................60
Begripsbepaling ........................................................................................................................................60
Onweerstaanbare dwang ..........................................................................................................................61
Begripsomschrijving ..............................................................................................................................61
Toepassingsvoorwaarden ......................................................................................................................62
Onoverkomelijke dwaling ..........................................................................................................................63
Begripsomschrijving ..............................................................................................................................63
Dwaling, misdrijf en schuldontheffing ....................................................................................................63
Gronden van niet toerekeningsvatbaarheid ...................................................................................65
Begripsbepaling ........................................................................................................................................65
Geestesstoornis .......................................................................................................................................66
Toepassingsvoorwaarden ......................................................................................................................66
Als grond voor internering ......................................................................................................................66
Personen met een geestesstoornis die verminderd toerekeningsvatbaar zijn ...........................................67
Minderjarigheid .........................................................................................................................................67
DEEL 5: STRAF ............................................................................................................................. 69
HOOFDSTUK 13: BEGRIPSBEPALING ........................................................................................................ 69
HOOFDSTUK 14: DE STRAFFEN ............................................................................................................... 70
HOOFDSTUK 15: STRAFTOEMETING ......................................................................................................... 70
inleiding ......................................................................................................................................70
Regels die de straftoemeting richting geven...................................................................................71
Geen straftoemetingsrichtlijnen ................................................................................................................71
Doelstellingen van de straf ........................................................................................................................71
Strafdoelen in postmoderne tijd .............................................................................................................72
4 strafdoelen ........................................................................................................................................72
Preventie en vergelding geen strafdoel ...................................................................................................73
Geen hiërarchie in de strafdoelen ..........................................................................................................73
Bijkomende regels voor de keuze van de strafdoelen ..............................................................................74
Voorlichtingsrapport of advies deskundige of dienst ...................................................................................74
voorlichtingsrapport ..............................................................................................................................74
Advies deskundige of dienst ..................................................................................................................74
Motivering.................................................................................................................................................75
Sociale toestand van de beklaagde ............................................................................................................76
Bemiddeling .............................................................................................................................................76
Regels die de rechter toelaten of dwingen zwaarder te straffen.......................................................76
Verzwarende factoren ...............................................................................................................................77
Begripsbepaling ....................................................................................................................................77
3
, Discriminerende drijfveer ......................................................................................................................77
Herhaling ..................................................................................................................................................79
Begrip ...................................................................................................................................................79
Strafverzwaring .....................................................................................................................................80
Beveiligingsperiode ...................................................................................................................................80
Regels die de rechter toelaten of dwingen lichter te bestraffen .......................................................81
Verzachtende omstandigheden .................................................................................................................81
Verschoningsgronden ...............................................................................................................................81
Begripsomschrijving ..............................................................................................................................82
Noodweerexces ....................................................................................................................................83
Minderjarigheid .....................................................................................................................................84
Samenloop ...............................................................................................................................................84
Begripsbepaling ....................................................................................................................................85
Eendaadse samenloop ..........................................................................................................................86
Meerdaadse samenloop ........................................................................................................................86
Niet-gelijktijdige berechting ...................................................................................................................87
Bijkomende straffen ..............................................................................................................................87
Strafvermindering wegens samenloop bij de strafuitvoering ....................................................................87
Gevaar op een onredelijk zware bestraffing ................................................................................................87
Precaire financiele situatie ........................................................................................................................88
Overschrijden van de redelijke termijn .......................................................................................................89
Hechtenis of en voorlopige plaatsingsmaatregel ........................................................................................89
straftoemetingsmodaliteiten ........................................................................................................90
begrip .......................................................................................................................................................90
Opschorting van de uitspraak van de veroordeling en uitstel van de tenuitvoerlegging van de straffen ...........91
Opschorting ..........................................................................................................................................92
Uitstel ..................................................................................................................................................93
Combinatie van straftoemetingsregels..........................................................................................94
HOOFDSTUK 16: VERVAL OF TENIETGAAN VAN DE STRAF ................................................................................ 94
De dood van de veroordeelde .......................................................................................................94
Verjaring van de straf en van de burgerrechtelijke veroordeling .......................................................95
Verjaring van de straf .................................................................................................................................95
Verjaring van de burgerrechtelijke vordering ...............................................................................................97
Genade ....................................................................................................................................................97
Amnestie ..................................................................................................................................................97
DEEL 6: UITVOERING VAN STRAFFEN EN MAATREGELEN ............................................................... 98
Inleiding ......................................................................................................................................98
HOOFDSTUK 17: UITVOERING VAN DE VRIJHEIDSBENEMENDE STRAFFEN ............................................................ 99
Gevangenisstraf ..........................................................................................................................99
De gevangenis ..........................................................................................................................................99
Interne rechtspositie ............................................................................................................................... 100
Van gunst naar recht ........................................................................................................................... 100
inhoud ................................................................................................................................................ 101
hulp- en dienstverlening aan gedetineerde personen ............................................................................ 101
De overbevolking van de gevangenis als systematisch probleem voor gedetineerdenrecht ..................... 101
De externe rechtspositie ......................................................................................................................... 101
Van minister naar rechter .................................................................................................................... 101
Strafuitvoeringsmodaliteiten die de minister kan toekennen ................................................................. 101
Strafuitvoeringsmodaliteiten die de strafuitvoeringsrechter en de strafuitvoeringsrechtbank kunnen
toekennen .......................................................................................................................................... 102
Bijzondere bevoegdheden van de strafuitvoeringsrechter en strafuitvoeringsrechtbank ......................... 104
4