Vrije Universiteit Brussel
Samenvatting Inleiding tot de Macro-
economie
Inhoudsopgave
1 Wat is macro-economie? ...................................................................................................... 4
2 Bruto binnenlands product en het meten van welvaart ........................................................... 5
2.1 Definitie.............................................................................................................................. 5
2.2 Groeivoeten ........................................................................................................................ 6
2.3 Reëel en nominaal bbp........................................................................................................ 6
2.4 Bbp-deflator ....................................................................................................................... 6
2.5 Groei van het reëel bbp ....................................................................................................... 7
2.6 Bbp opsplitsen in componenten .......................................................................................... 7
2.7 Problemen met bbp als maatstaf ......................................................................................... 8
3 De welvaart van landen en economische groei ...................................................................... 10
3.1 Basisfeiten ........................................................................................................................10
3.2 Groeivoeten/verdubbelingstijd ............................................................................................10
3.3 Vragen ...............................................................................................................................10
3.4 Sociale instituties ..............................................................................................................11
3.5 Geografie...........................................................................................................................11
4 Sparen, investeren en het financiële systeem ....................................................................... 12
4.1 Aanbod van spaargeld ........................................................................................................12
4.2 Vraag naar spaargeld..........................................................................................................13
4.3 Verschuivingen van vraag en aanbod ...................................................................................13
4.4 Het financiële systeem .......................................................................................................13
4.5 Wat als de financiële intermediatie stopt? ...........................................................................14
5 Werkloosheid en participatie op de arbeidsmarkt ................................................................. 16
5.1 Definities ...........................................................................................................................16
5.1.1 Problemen met werkloosheidsgraad............................................................................... 16
5.2 Frictiewerkloosheid............................................................................................................16
5.3 Structurele werkloosheid....................................................................................................16
5.3.1 Gevolg van langdurige schokken .................................................................................... 16
5.3.2 Gevolg van arbeidsvoorwaarden .................................................................................... 17
5.3.3 Actief arbeidsmarktbeleid kan structurele werkloosheid verlagen .................................... 17
5.4 Conjuncturele werkloosheid ...............................................................................................17
5.4.1 Natuurlijke werkloosheid ............................................................................................... 17
Academiejaar 2024-2025 1
,Vrije Universiteit Brussel
5.5 Participatie op de arbeidsmarkt ..........................................................................................18
5.5.1 Levenscyclus & demografie............................................................................................ 18
5.5.2 Prikkels ......................................................................................................................... 18
5.6 Cijfervoorbeeld: België .......................................................................................................19
6 Inflatie en de kwantiteitstheorie van het geld ........................................................................ 20
6.1 Inflatie meten ....................................................................................................................20
6.2 Inflatie in België .................................................................................................................20
6.3 EYect van inflatie op de prijs van een mandje goederen & diensten .......................................20
6.4 Hyperinflatie ......................................................................................................................20
6.5 De omloopsnelheid van het geld .........................................................................................20
6.6 De oorzaak van inflatie .......................................................................................................21
6.7 Kwantiteitstheorie uitgedrukt in groeivoeten ........................................................................21
6.7.1 Evidentie ....................................................................................................................... 21
6.7.2 Neutraliteitsaanname .................................................................................................... 22
6.7.3 Parabel ......................................................................................................................... 22
6.8 Kosten van inflatie ..............................................................................................................22
6.9 Het is pijnlijk om inflatie te stoppen .....................................................................................25
7 Economische schommelingen op KT: aggregatieve vraag en aggregatief aanbod..................... 26
7.1 Aggregatieve vraag .............................................................................................................26
7.1.1 Verschuivingen .............................................................................................................. 27
7.2 Aggregatief aanbod op LT ....................................................................................................27
7.2.1 Verschuivingen: reële schokken ..................................................................................... 27
7.3 Schokken in de AV- en KTAA-curve ......................................................................................28
7.4 Daling van AV kan voor langdurige recessie zorgen ...............................................................29
7.5 Schokken in de componenten van AV ..................................................................................29
7.6 Factoren die de AV-curve naar links verschuiven ..................................................................29
8 De centrale bank en de aggregatieve vraag............................................................................ 30
8.1 Geld ..................................................................................................................................30
8.2 Geldhoeveelheid (M) ..........................................................................................................30
8.3 Centrale bank ....................................................................................................................31
8.4 Balans ...............................................................................................................................31
8.5 Hoe doet de CB de AV stijgen? ............................................................................................31
8.5.1 Rente op reserves verlagen ............................................................................................ 31
8.5.2 Meer geld creëren .......................................................................................................... 32
8.5.3 CB als kredietverlener in laatste instantie (lender of last resort) ....................................... 33
8.5.4 CB probeert verwachtingen te coördineren ..................................................................... 33
8.6 (AV stijgt ook dankzij vermogenseYect) ................................................................................34
8.7 De Europese Centrale Bank (ECB) .......................................................................................34
9 Monetair beleid ................................................................................................................... 35
9.1 Monetair beleid: beste geval ...............................................................................................35
9.2 Monetair beleid: CB doet te weinig/te veel ...........................................................................35
Academiejaar 2024-2025 2
,Vrije Universiteit Brussel
9.3 Monetair beleid is moeilijk ..................................................................................................36
9.4 Monetair beleid bij een negatieve reële schok ......................................................................36
9.5 Discretionair beleid of beleidsregels? ..................................................................................37
10 Begrotingsbeleid ................................................................................................................. 38
10.1 VerdringingseYect ..............................................................................................................38
10.2 MultipliereYect ..................................................................................................................38
10.2.1 Wat bepaalt de grootte van het MultipliereVect? ......................................................... 39
10.3 Omvang van begrotingsbeleid is beperkt .............................................................................40
10.4 Begrotingsbeleid werkt met (grote) vertraging (‘lag’) .............................................................40
10.5 Automatische stabilisatoren (schokdempers) ......................................................................40
10.6 Types van expansief begrotingsbeleid..................................................................................40
10.7 Begrotingsbeleid werkt niet goed bij reële schokken .............................................................41
10.8 “Gezond verstand”-begrotingsbeleid is niet verstandig .........................................................41
11 De open economie .............................................................................................................. 43
11.1 Betalingsbalans .................................................................................................................43
11.2 Handelsbalans ..................................................................................................................43
11.3 Nominale wisselkoers van de euro ......................................................................................44
11.4 Theorie van de wisselkoers op de KT....................................................................................44
11.5 Veranderingen in de vraag naar euro’s .................................................................................45
11.6 Reële wisselkoers ..............................................................................................................45
11.7 Koopkrachtpariteit werkt maar bij benadering ......................................................................46
11.8 Theorie van de wisselkoers op de LT ....................................................................................46
11.9 Monetaire expansie in een open economie ..........................................................................46
11.10 Expansief begrotingsbeleid in een open economie ...........................................................47
11.11 Vaste wisselkoersen ......................................................................................................47
Academiejaar 2024-2025 3
,Vrije Universiteit Brussel
1 Wat is macro-economie?
Micro-economie:
Over individuen (bedrijven, consumenten → ‘huishoudens’)
Macro-economie:
In de jaren ’30 kwam men erachter dat micro-economie niet volstond om
bijvoorbeeld schommelingen in economische activiteiten zoals werkloosheid te
beschrijven. Hieruit ontstond macro-economie.
Macro-economie bestudeert economie in de totaliteit, zoals:
• Inkomen van alle mensen samen;
• Prijspeil;
• Werkloosheid;
• Rentevoet (bv: hoe duur is het om te lenen?);
• Wisselkoers
Academiejaar 2024-2025 4
,Vrije Universiteit Brussel
2 Bruto binnenlands product en het meten van welvaart
Het bruto binnenlands product (bbp) is een maatstaf om productie en inkomen te meten
Voorbeeld: reëel bbp per hoofd in India:
→ Rond 2017: ± €6000 per
persoon per jaar → ± €500
inkomen per maand
In 1950 was dat €1000 per
persoon per jaar → maar €83
inkomen per maand! → armoede
Deze gegevens zijn
genormaliseerd om landen met
elkaar te kunnen vergelijken
bbp (miljard $) Bevolking (miljard) bbp per hoofd ($)
India 9 171 1 366 6 711
België 512 12 44 840
Een bbp per hoofd (per capita) tussen … en … wijst op …:
• $1000 – $1500 = arm land
• $5000 – $15 000 = middelmatig land
• $40 000 – $50 000 = rijk land
Het bbp werd sinds 1950 bijgehouden, alle gegevens van voordien zijn nadien berekend
2.1 Definitie
Het bruto binnenlands product (bbp) = de marktwaarde van alle eindgoederen en -
diensten geproduceerd binnen een land in een bepaalde tijd (meestal een jaar).
• Marktwaarde: niet alles is op de markt te verkopen → bbp houdt hier dus geen
rekening mee
o Vb: Wikipedia, ChatGPT, … niet op de markt te verhandelen
• Eindgoederen en -diensten: alleen finale goederen die aan de finale consument
worden verkocht (dus geen intermediaire goederen en diensten, die zou je anders
dubbel tellen)
o Vb: de bloem die je koopt om pannenkoeken te bakken wel, maar de
bloem die een pannenkoekenkraam koopt niet (want: intermediair goed)
o Ook geen reclame, die prijs zit al verwerkt in het eindgoed
o Maar wel kapitaalgoederen (machines & uitrusting) vb: tractor
o Ook diensten → in 2020 maakten ze ±70% uit van het bbp
• Geproduceerd: geen:
o 2dehands aankopen & woningen → die zaten reeds in een eerder bbp (stel:
je koopt een iPhone X in 2017 → zit al in bbp van 2017)
o Financiële e^ecten (niet geproduceerd)
Academiejaar 2024-2025 5
, Vrije Universiteit Brussel
o Maar: de verkoper levert wel een dienst (marge op verkoop)
• Binnen een land: geografische afbakening
o Vb: Volvo-fabriek in Gent is eigendom van een Chinees bedrijf
§ Toch zitten de auto’s in het Belgische bbp (binnenlands product)
o Bruto nationaal product (bnp) → auto’s zitten wel in bnp van China
• In een bepaalde tijdsperiode: meestal een jaar
Stroomvariabele Hoeveelheid per tijdseenheid
(Vb: bbp, jaarrekening)
Voorraadvariabele Hoeveelheid op bepaald punt
(Vb: nationaal vermogen, balans)
Voorbeeld:
Goed Prijs (P) × hoeveelheid = marktwaarde
Auto’s $28 000/auto 12 miljard auto’s $336 miljard
Kippen $5/kip 8,6 miljard kippen $43 miljard
$379 miljard
2.2 Groeivoeten
Vb: hoe snel groeide het bbp van België tussen 2021 en 2022?
Gegevens:
bbp (miljard €)
2021 508
2022 554
∆""# $$% '()*+,- ./,01$23 '()*+,- ./,0
groeivoet bbp in 2022: ""# = $23 '()*+,- ./,0
× 100% ≈ 9,1%
!
Volume is niet met 9,1% gestegen, want de prijzen & hoeveelheden (marktwaarde) zijn
per jaar veranderd
→ dit is de groeivoet van het nominaal bbp (= volgens marktwaarde, tegen lopende P)
2.3 Reëel en nominaal bbp
Nominaal bbp Tegen prijzen op moment van verkoop
= tegen lopende prijzen nom bbp!"!! = 𝑃!"!! × 𝑄!"!! = 554 miljard euro
Reëel bbp Tegen prijzen van een bepaald referentie-/basisjaar
= bbp in volume reëel bbp!"!! (𝑝 𝑣/ 2010) = 𝑃!"#" × 𝑄!"!! = 433 miljard euro
Door het reëel bbp hebben we een reële variabele die ons toestaat om te
vergelijken (want gecorrigeerd voor inflatie)
2.4 Bbp-deflator
Bbp-deflator is een instrument om het bbp te gebruiken om inflatie te meten
nom bbp4244 554 miljard euro 𝑃4244 × 𝑄4244 𝑃4244
= = = ≈ 1,26
reëel bbp4244 433 miljard euro 𝑃4252 × 𝑄4244 𝑃4252
= de factor waarmee de prijzen zijn gestegen
= maatstaf van inflatie (bbp-deflator) tussen basisjaar (2010) en 2022
Academiejaar 2024-2025 6
Samenvatting Inleiding tot de Macro-
economie
Inhoudsopgave
1 Wat is macro-economie? ...................................................................................................... 4
2 Bruto binnenlands product en het meten van welvaart ........................................................... 5
2.1 Definitie.............................................................................................................................. 5
2.2 Groeivoeten ........................................................................................................................ 6
2.3 Reëel en nominaal bbp........................................................................................................ 6
2.4 Bbp-deflator ....................................................................................................................... 6
2.5 Groei van het reëel bbp ....................................................................................................... 7
2.6 Bbp opsplitsen in componenten .......................................................................................... 7
2.7 Problemen met bbp als maatstaf ......................................................................................... 8
3 De welvaart van landen en economische groei ...................................................................... 10
3.1 Basisfeiten ........................................................................................................................10
3.2 Groeivoeten/verdubbelingstijd ............................................................................................10
3.3 Vragen ...............................................................................................................................10
3.4 Sociale instituties ..............................................................................................................11
3.5 Geografie...........................................................................................................................11
4 Sparen, investeren en het financiële systeem ....................................................................... 12
4.1 Aanbod van spaargeld ........................................................................................................12
4.2 Vraag naar spaargeld..........................................................................................................13
4.3 Verschuivingen van vraag en aanbod ...................................................................................13
4.4 Het financiële systeem .......................................................................................................13
4.5 Wat als de financiële intermediatie stopt? ...........................................................................14
5 Werkloosheid en participatie op de arbeidsmarkt ................................................................. 16
5.1 Definities ...........................................................................................................................16
5.1.1 Problemen met werkloosheidsgraad............................................................................... 16
5.2 Frictiewerkloosheid............................................................................................................16
5.3 Structurele werkloosheid....................................................................................................16
5.3.1 Gevolg van langdurige schokken .................................................................................... 16
5.3.2 Gevolg van arbeidsvoorwaarden .................................................................................... 17
5.3.3 Actief arbeidsmarktbeleid kan structurele werkloosheid verlagen .................................... 17
5.4 Conjuncturele werkloosheid ...............................................................................................17
5.4.1 Natuurlijke werkloosheid ............................................................................................... 17
Academiejaar 2024-2025 1
,Vrije Universiteit Brussel
5.5 Participatie op de arbeidsmarkt ..........................................................................................18
5.5.1 Levenscyclus & demografie............................................................................................ 18
5.5.2 Prikkels ......................................................................................................................... 18
5.6 Cijfervoorbeeld: België .......................................................................................................19
6 Inflatie en de kwantiteitstheorie van het geld ........................................................................ 20
6.1 Inflatie meten ....................................................................................................................20
6.2 Inflatie in België .................................................................................................................20
6.3 EYect van inflatie op de prijs van een mandje goederen & diensten .......................................20
6.4 Hyperinflatie ......................................................................................................................20
6.5 De omloopsnelheid van het geld .........................................................................................20
6.6 De oorzaak van inflatie .......................................................................................................21
6.7 Kwantiteitstheorie uitgedrukt in groeivoeten ........................................................................21
6.7.1 Evidentie ....................................................................................................................... 21
6.7.2 Neutraliteitsaanname .................................................................................................... 22
6.7.3 Parabel ......................................................................................................................... 22
6.8 Kosten van inflatie ..............................................................................................................22
6.9 Het is pijnlijk om inflatie te stoppen .....................................................................................25
7 Economische schommelingen op KT: aggregatieve vraag en aggregatief aanbod..................... 26
7.1 Aggregatieve vraag .............................................................................................................26
7.1.1 Verschuivingen .............................................................................................................. 27
7.2 Aggregatief aanbod op LT ....................................................................................................27
7.2.1 Verschuivingen: reële schokken ..................................................................................... 27
7.3 Schokken in de AV- en KTAA-curve ......................................................................................28
7.4 Daling van AV kan voor langdurige recessie zorgen ...............................................................29
7.5 Schokken in de componenten van AV ..................................................................................29
7.6 Factoren die de AV-curve naar links verschuiven ..................................................................29
8 De centrale bank en de aggregatieve vraag............................................................................ 30
8.1 Geld ..................................................................................................................................30
8.2 Geldhoeveelheid (M) ..........................................................................................................30
8.3 Centrale bank ....................................................................................................................31
8.4 Balans ...............................................................................................................................31
8.5 Hoe doet de CB de AV stijgen? ............................................................................................31
8.5.1 Rente op reserves verlagen ............................................................................................ 31
8.5.2 Meer geld creëren .......................................................................................................... 32
8.5.3 CB als kredietverlener in laatste instantie (lender of last resort) ....................................... 33
8.5.4 CB probeert verwachtingen te coördineren ..................................................................... 33
8.6 (AV stijgt ook dankzij vermogenseYect) ................................................................................34
8.7 De Europese Centrale Bank (ECB) .......................................................................................34
9 Monetair beleid ................................................................................................................... 35
9.1 Monetair beleid: beste geval ...............................................................................................35
9.2 Monetair beleid: CB doet te weinig/te veel ...........................................................................35
Academiejaar 2024-2025 2
,Vrije Universiteit Brussel
9.3 Monetair beleid is moeilijk ..................................................................................................36
9.4 Monetair beleid bij een negatieve reële schok ......................................................................36
9.5 Discretionair beleid of beleidsregels? ..................................................................................37
10 Begrotingsbeleid ................................................................................................................. 38
10.1 VerdringingseYect ..............................................................................................................38
10.2 MultipliereYect ..................................................................................................................38
10.2.1 Wat bepaalt de grootte van het MultipliereVect? ......................................................... 39
10.3 Omvang van begrotingsbeleid is beperkt .............................................................................40
10.4 Begrotingsbeleid werkt met (grote) vertraging (‘lag’) .............................................................40
10.5 Automatische stabilisatoren (schokdempers) ......................................................................40
10.6 Types van expansief begrotingsbeleid..................................................................................40
10.7 Begrotingsbeleid werkt niet goed bij reële schokken .............................................................41
10.8 “Gezond verstand”-begrotingsbeleid is niet verstandig .........................................................41
11 De open economie .............................................................................................................. 43
11.1 Betalingsbalans .................................................................................................................43
11.2 Handelsbalans ..................................................................................................................43
11.3 Nominale wisselkoers van de euro ......................................................................................44
11.4 Theorie van de wisselkoers op de KT....................................................................................44
11.5 Veranderingen in de vraag naar euro’s .................................................................................45
11.6 Reële wisselkoers ..............................................................................................................45
11.7 Koopkrachtpariteit werkt maar bij benadering ......................................................................46
11.8 Theorie van de wisselkoers op de LT ....................................................................................46
11.9 Monetaire expansie in een open economie ..........................................................................46
11.10 Expansief begrotingsbeleid in een open economie ...........................................................47
11.11 Vaste wisselkoersen ......................................................................................................47
Academiejaar 2024-2025 3
,Vrije Universiteit Brussel
1 Wat is macro-economie?
Micro-economie:
Over individuen (bedrijven, consumenten → ‘huishoudens’)
Macro-economie:
In de jaren ’30 kwam men erachter dat micro-economie niet volstond om
bijvoorbeeld schommelingen in economische activiteiten zoals werkloosheid te
beschrijven. Hieruit ontstond macro-economie.
Macro-economie bestudeert economie in de totaliteit, zoals:
• Inkomen van alle mensen samen;
• Prijspeil;
• Werkloosheid;
• Rentevoet (bv: hoe duur is het om te lenen?);
• Wisselkoers
Academiejaar 2024-2025 4
,Vrije Universiteit Brussel
2 Bruto binnenlands product en het meten van welvaart
Het bruto binnenlands product (bbp) is een maatstaf om productie en inkomen te meten
Voorbeeld: reëel bbp per hoofd in India:
→ Rond 2017: ± €6000 per
persoon per jaar → ± €500
inkomen per maand
In 1950 was dat €1000 per
persoon per jaar → maar €83
inkomen per maand! → armoede
Deze gegevens zijn
genormaliseerd om landen met
elkaar te kunnen vergelijken
bbp (miljard $) Bevolking (miljard) bbp per hoofd ($)
India 9 171 1 366 6 711
België 512 12 44 840
Een bbp per hoofd (per capita) tussen … en … wijst op …:
• $1000 – $1500 = arm land
• $5000 – $15 000 = middelmatig land
• $40 000 – $50 000 = rijk land
Het bbp werd sinds 1950 bijgehouden, alle gegevens van voordien zijn nadien berekend
2.1 Definitie
Het bruto binnenlands product (bbp) = de marktwaarde van alle eindgoederen en -
diensten geproduceerd binnen een land in een bepaalde tijd (meestal een jaar).
• Marktwaarde: niet alles is op de markt te verkopen → bbp houdt hier dus geen
rekening mee
o Vb: Wikipedia, ChatGPT, … niet op de markt te verhandelen
• Eindgoederen en -diensten: alleen finale goederen die aan de finale consument
worden verkocht (dus geen intermediaire goederen en diensten, die zou je anders
dubbel tellen)
o Vb: de bloem die je koopt om pannenkoeken te bakken wel, maar de
bloem die een pannenkoekenkraam koopt niet (want: intermediair goed)
o Ook geen reclame, die prijs zit al verwerkt in het eindgoed
o Maar wel kapitaalgoederen (machines & uitrusting) vb: tractor
o Ook diensten → in 2020 maakten ze ±70% uit van het bbp
• Geproduceerd: geen:
o 2dehands aankopen & woningen → die zaten reeds in een eerder bbp (stel:
je koopt een iPhone X in 2017 → zit al in bbp van 2017)
o Financiële e^ecten (niet geproduceerd)
Academiejaar 2024-2025 5
, Vrije Universiteit Brussel
o Maar: de verkoper levert wel een dienst (marge op verkoop)
• Binnen een land: geografische afbakening
o Vb: Volvo-fabriek in Gent is eigendom van een Chinees bedrijf
§ Toch zitten de auto’s in het Belgische bbp (binnenlands product)
o Bruto nationaal product (bnp) → auto’s zitten wel in bnp van China
• In een bepaalde tijdsperiode: meestal een jaar
Stroomvariabele Hoeveelheid per tijdseenheid
(Vb: bbp, jaarrekening)
Voorraadvariabele Hoeveelheid op bepaald punt
(Vb: nationaal vermogen, balans)
Voorbeeld:
Goed Prijs (P) × hoeveelheid = marktwaarde
Auto’s $28 000/auto 12 miljard auto’s $336 miljard
Kippen $5/kip 8,6 miljard kippen $43 miljard
$379 miljard
2.2 Groeivoeten
Vb: hoe snel groeide het bbp van België tussen 2021 en 2022?
Gegevens:
bbp (miljard €)
2021 508
2022 554
∆""# $$% '()*+,- ./,01$23 '()*+,- ./,0
groeivoet bbp in 2022: ""# = $23 '()*+,- ./,0
× 100% ≈ 9,1%
!
Volume is niet met 9,1% gestegen, want de prijzen & hoeveelheden (marktwaarde) zijn
per jaar veranderd
→ dit is de groeivoet van het nominaal bbp (= volgens marktwaarde, tegen lopende P)
2.3 Reëel en nominaal bbp
Nominaal bbp Tegen prijzen op moment van verkoop
= tegen lopende prijzen nom bbp!"!! = 𝑃!"!! × 𝑄!"!! = 554 miljard euro
Reëel bbp Tegen prijzen van een bepaald referentie-/basisjaar
= bbp in volume reëel bbp!"!! (𝑝 𝑣/ 2010) = 𝑃!"#" × 𝑄!"!! = 433 miljard euro
Door het reëel bbp hebben we een reële variabele die ons toestaat om te
vergelijken (want gecorrigeerd voor inflatie)
2.4 Bbp-deflator
Bbp-deflator is een instrument om het bbp te gebruiken om inflatie te meten
nom bbp4244 554 miljard euro 𝑃4244 × 𝑄4244 𝑃4244
= = = ≈ 1,26
reëel bbp4244 433 miljard euro 𝑃4252 × 𝑄4244 𝑃4252
= de factor waarmee de prijzen zijn gestegen
= maatstaf van inflatie (bbp-deflator) tussen basisjaar (2010) en 2022
Academiejaar 2024-2025 6
