Werkboek Anatomie 1
VOORBEREIDING PALPATIE
1e bachelor Revalidatiewetenschappen
en kinesitherapie
Msc. Van Parijs Martine
Msc. Maldoy Marjan
Msc. De Raedt Kim
Academiejaar 2024 - 2025
, INHOUD
Inhoud..................................................................................................................................................... 2
1. Inhoud en doelstelling van het werkboek ...................................................................................... 3
2. Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy ....................................................................................... 6
3. Stappenplan palpatie ...................................................................................................................... 7
4. Lesvoorbereidingen ........................................................................................................................ 8
4.1 Voorbereiding les 1 ............................................................................................................... 8
4.2 Voorbereiding les 2 ............................................................................................................. 11
4.3 Voorbereiding les 3 ............................................................................................................. 15
4.4 Voorbereiding les 4 ............................................................................................................. 18
4.5 Voorbereiding les 5 ............................................................................................................. 22
4.6 Voorbereiding les 6 ............................................................................................................. 27
4.7 Voorbereiding les 7 ............................................................................................................. 32
4.8 Voorbereiding les 8 ............................................................................................................. 36
4.9 Voorbereiding les 9 ............................................................................................................. 39
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 2
,1. INHOUD EN DOELSTELLING VAN HET WERKBOEK
Dit werkboek dient ter voorbereiding en ondersteuning van de praktijklessen palpatie. Het doel is,
d.m.v. een actieve leerstijl, de leerstof beter te begrijpen en zo het examen grondig voor te bereiden.
Het werkboek bestaat uit een gedragscode tijdens de praktijklessen, een situering van palpatie binnen
het curriculum, een toelichting van de Acland’s video atlas of human anatomy, het stappenplan om tot
een goede palpatie te komen, alsook de lesvoorbereidingen en inhoud van elke praktijkles. Zoals het
stappenplan aangeeft, is anatomische kennis voor een goede palpatie onontbeerlijk. Daarom zijn de
lesvoorbereidingen (op papier) verplicht en zullen deze kort bevraagd worden tijdens de lessen. Het
werkboek is anderzijds een werkdocument en kan dus uiteraard verder aangevuld worden tijdens de
lessen zelf.
Tevens ondersteunt het werkboek het noodzakelijke studiemateriaal:
- Handboek: Stappaerts, K., & Staes, F. (2007). Palpatie van het locomotorisch stelsel:
handleiding bij de anatomie in vivo. ISBN: 9789033462580
- Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy (Online video archief van de universtiteitsbibliotheek)
- Cursus: Anatomie 1: bovenste kwadrant
- Studieleidraad: Anatomie 1
- De leerpaden osteologie en myologie van Anatomie 1 op Blackboard
- Anatomie atlas: Prometheus
Noot: Je zal merken dat er soms verschillen zijn tussen verschillende anatomische atlassen. Mogelijks
komt dit doordat verschillende atlassen verschillende lichamen bestudeerd hebben om zich op te
baseren. De verschillen zijn vaak miniem en marginaal, en betekenen niet altijd dat een bepaalde bron
fout of onbetrouwbaar is. Om uniformiteit te voorzien doorheen de opleiding en universiteit hebben
we de Prometheus anatomische atlas als uitgangspunt gekozen. Stel dus dat er een verschil is tussen
de verschillende studiematerialen, mag je de Prometheus anatomische atlas als leidend beschouwen.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 3
,2. GEDRAGSCODE TIJDENS DE PRAKTIJKLESSEN
Palpatie omvat het met de handen voelen van lichaamsstructuren. Dit kan op het eigen lichaam, maar
ook op het lichaam van iemand anders. ‘Behandel de ander, zoals je zelf behandeld wil worden.’ Dat
wil zeggen dat je met respect met elkaar omgaat, zowel verbaal als fysiek.
Palperen is moeilijk en doen we daarom rechtstreeks op de huid, en niet door de kledij. In dat opzicht
dien je het lichaam deels te ontkleden tijdens de praktijklessen. Net daarom vragen we je om gepaste
kledij en ondergoed aan te doen tijdens de praktijklessen: neutraal en niet-doorzichtig ondergoed dat
nauw om het lichaam past. Als een kledingstuk de palpatie of de behandeling bemoeilijkt, vraag dan
om deze te verplaatsen, los te maken of uit te doen. De persoon kan dan nog altijd aangeven of hij dit
wil of niet, en dit dien je als medemens te respecteren.
Expertise bouw je op door ervaring. In dat opzicht raden we jullie aan om heel regelmatig te oefenen,
en dus ook met verschillende medestudenten. Zo kan je ook oefenen op een respectvolle palpatie,
want omgaan met vrienden of minder gekende medestudenten is totaal verschillend.
Gezien je de studierichting van revalidatiewetenschappen en kinesitherapie gekozen hebt, kom je
mogelijks later in een therapeut-patiënt relatie terecht. Patiënten dienen dus met het nodige respect
behandeld te worden.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 4
,3. SITUERING VAN PALPATIE
Deze praktijklessen palpatie zijn onderdeel van het vak Anatomie 1. Dit omdat palpatie helpt om de
anatomie die geleerd is tijdens de theorielessen, te plaatsen in een levend lichaam, en om een beter
3-dimensionaal inzicht in de anatomie te krijgen. Daarom dat we palpatie als onderdeel zien van het
aanleren van de anatomie.
Palpatie dient anderzijds ook om een specifieke locatie van een pathologie te kunnen lokaliseren om
zo de juiste diagnose te kunnen stellen voor een therapeut. Palpatie is in dat opzicht een onderdeel
van het klinisch onderzoek, naast het vraaggesprek, beweeglijkheidsonderzoek en specifieke
diagnostische testen. Belangrijk om te weten, is dat palpatie van de pathologie ook pijn kan uitlokken
of de gevoeligheid van de pathologie kan vergroten. Die -door palpatie uitgelokte- gevoeligheid of pijn
kan voor de rest van het klinisch onderzoek meegenomen worden, waardoor andere klinische testen
vals positief gescoord worden. Vandaar dat palpatie vaak als één van de laatste onderdelen uitgevoerd
wordt in het klinische onderzoek.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 5
,4. ACLAND’S VIDEO ATLAS OF HUMAN ANATOMY
Als student kan je gebruik maken van de Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy. Dit is een online
video-archief waarbij de anatomie van het gehele menselijke lichaam wordt gepresenteerd aan de
hand van videobeelden voorzien van gesproken uitleg. Let wel op dat de gesproken uitleg Engelstalig
is met de benamingen van de anatomische structuren ook in het Engels. Alle anatomische structuren
dienen steeds gekend te zijn volgens hun Latijnse benaming dewelke in de cursus of in uw Prometheus
of andere anatomische atlas terug te vinden zijn.
Er wordt gebruik gemaakt van menselijke preparaten, zoals ze ook gebruikt worden in de 1e master
REVAKI tijdens de dissectie. Het voordeel van deze werkelijke lichaamsstructuren is het zeer
gedetailleerde inzicht vanuit een anatomische 3D-verhouding.
Deze beelden dienen steeds met respect behandeld te worden, niet alleen vanuit auteursrechtelijk
standpunt maar eveneens vanuit het respect voor diegenen die hun lichaam aan de wetenschap
schonken om dit mogelijk te maken. Zowel auteur als donor hebben deze beelden gemaakt om jullie
een beter inzicht te kunnen geven in anatomie, en niet om buiten de onderwijs-context te worden
verspreid.
Hoe dit video archief correct gebruiken:
Je zal zien dat bij de hieronder geplaatste lesvoorbereidingen, er telkens een aantal filmfragmenten
van de Acland’s Video Atlas of Human Anatomy worden gesuggereerd (je kan de link aanklikken in de
digitale versie op Blackboard) om te bekijken, alsook een lijst van anatomische structuren die dienen
bestudeerd te worden. De optimale lesvoorbereiding zal je verkrijgen als je ACTIEF de filmfragmenten
bekijkt. Dat wil zeggen dat je de anatomische structuren eerst bestudeerd, en daarna extra nota’s
maakt van wat je uit de videofragmenten geleerd hebt.
De informatie die je uit de voorbereiding dient te verkrijgen omvat de botten (vorm, uiteinden,
botstructuren zoals verhevenheden, richels, holtes, …), gewrichten (vorm, normaal, gewrichtsvlakken,
gewrichtskapsel, ligamenten, intra-articulaire structuren, …), spieren (origo, insertie, functie,
bezenuwing, spierbuik en spierpees, …), ligamenten (verloop, oorsprong en aanhechting, …),
slijmbeurzen, zenuwen (naam, aftakking, verloop segmentale oorsprong, …), …
Toegang tot Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy:
De link naar de Video Atlas (http://aclandanatomy.com) is toegevoegd aan de catalogus en ook
opgenomen in het overzicht van databanken op de website van de bibliotheek.
Toegang verloopt op de campus automatisch op basis van IP-herkenning. Van op de campus (fysieke
aanwezigheid) heb je onmiddellijke toegang. Ook buiten de campus is er toegang mits VPN-verbinding.
Studenten kunnen op het Info Center ICT op Blackboard alle nodige informatie vinden om een VPN-
verbinding op te zetten. Er staan per besturingssysteem handleidingen met screenshots.
Concreet moet er een VPN-client gedownload worden of moet men de ingebouwde VPN-client van de
computer gebruiken. Deze moet dan juist ingesteld worden zodat de computerverbinding kan maken
met het netwerk van de Universiteit Antwerpen. Als de studenten er met behulp van de handleidingen
op Blackboard niet uitkomen, kunnen ze altijd hulp vragen aan de helpdesk van ICT
().
De docenten anatomie kunnen jouw NIET verder helpen met problemen met de VPN-verbinding
hiervoor wordt naar de bovenstaande e-mail van de helpdesk verwezen.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 6
,5. EVALUATIE PALPATIE
De eindscore van het vak Anatomie 1 is een samengesteld punt van de verschillende onderdelen: een
theoretisch deel (50%), een praktisch deel (40%) en het punt behaald op de twee tussentijdse testen
(10%). Om het belang van de praktijklessen palpatie te onderlijnen hebben we ervoor gekozen om
zowel de theorie als de praktijk als een apart deel te evalueren. Bijkomend stellen we dat zowel het
theoretisch als het praktijk gedeelte (palpatie) minimum met een 8,00/20 moet geëvalueerd worden
om te kunnen slagen op het gewogen eindtotaal van Anatomie 1.
De evaluatie van het palpatiegedeelte tracht te weerspiegelen wat je geleerd hebt in de praktijklessen.
Je zal dus zowel osteologische referentiepunten als spieren (en ligamenten) palperen en differentiëren
ten opzichte van de omgeving. Onderstaande figuur toont de te volgen stappen om tot een
systematische en gestructureerde palpatie van een spier te komen. Merk op dat de eerste stap een
gedegen anatomische kennis bevat. Niet alleen dien je de structuur te kunnen benoemen, maar ook
aan te kunnen wijzen op een skelet. Besef dat we dit stappenplan ook gebruiken op het
praktijkexamen, en dat, als de anatomische kennis (stap 1) onvoldoende is, het examen ook meteen
wordt stopgezet (STOP/GO).
•Origo en insertie benoemen -> aanduiden op skelet
Anatomische •Functie benoemen -> functie (bewegingen) demonstreren
kennis
•Positionering proefpersoon t.o.v. lichtbron
•Referentiepunten
Inspectie
•Markeer referentiepunten
•Palpatie systematisch (origo -> insertie)
•Palpatie zonder contractie
Palpatie+ •Visualisatie met contractie
visualisatie
•Palpatie met contractie
•Maak een onderscheid met omringende spieren & structuren
Differentiatie •Bijzondere anatomische regio
& Situering
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 7
,6. LESVOORBEREIDINGEN
6.1 VOORBEREIDING LES 1
1. Bekijk de video’s op Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy:
Bekijk in chronologische volgorde:
• 4.1.6 Bones of the upper thorax (1:24)
• 1.1.2 The clavicle and scapula: enkel scapula en clavicula
• 3.2.1 The bones of the thorax (4:53) : enkel sternum en angulus sterni
2. Zoek volgende structuren op in je anatomische atlas en duid ze aan op onderstaande
afbeeldingen.
• clavicula
• inscisura jugularis
• manubrium sterni
• corpus sterni
• processus xiphoideus
• processus coracoideus
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 8
,3. Zoek onderstaande structuren op in je anatomische atlas of cursus en duidt aan op onderstaande
afbeelding
• Spina scapulae
• Margo medialis
• Angulus inferior
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 9
, 4. Inhoud les 1:
• Structuren palperen + markeren
o Art. sternoclaviculare
o Clavicula
o Art. acromioclaviculare
o Scapula
§ Angulus inferior
§ Margo medialis
§ Spina scapulae
§ Processus coracoideus
o Sternum
§ Inscisura jugularis
§ Manubrium sterni
§ Corpus sterni
§ Processus xiphoideus
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 10
VOORBEREIDING PALPATIE
1e bachelor Revalidatiewetenschappen
en kinesitherapie
Msc. Van Parijs Martine
Msc. Maldoy Marjan
Msc. De Raedt Kim
Academiejaar 2024 - 2025
, INHOUD
Inhoud..................................................................................................................................................... 2
1. Inhoud en doelstelling van het werkboek ...................................................................................... 3
2. Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy ....................................................................................... 6
3. Stappenplan palpatie ...................................................................................................................... 7
4. Lesvoorbereidingen ........................................................................................................................ 8
4.1 Voorbereiding les 1 ............................................................................................................... 8
4.2 Voorbereiding les 2 ............................................................................................................. 11
4.3 Voorbereiding les 3 ............................................................................................................. 15
4.4 Voorbereiding les 4 ............................................................................................................. 18
4.5 Voorbereiding les 5 ............................................................................................................. 22
4.6 Voorbereiding les 6 ............................................................................................................. 27
4.7 Voorbereiding les 7 ............................................................................................................. 32
4.8 Voorbereiding les 8 ............................................................................................................. 36
4.9 Voorbereiding les 9 ............................................................................................................. 39
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 2
,1. INHOUD EN DOELSTELLING VAN HET WERKBOEK
Dit werkboek dient ter voorbereiding en ondersteuning van de praktijklessen palpatie. Het doel is,
d.m.v. een actieve leerstijl, de leerstof beter te begrijpen en zo het examen grondig voor te bereiden.
Het werkboek bestaat uit een gedragscode tijdens de praktijklessen, een situering van palpatie binnen
het curriculum, een toelichting van de Acland’s video atlas of human anatomy, het stappenplan om tot
een goede palpatie te komen, alsook de lesvoorbereidingen en inhoud van elke praktijkles. Zoals het
stappenplan aangeeft, is anatomische kennis voor een goede palpatie onontbeerlijk. Daarom zijn de
lesvoorbereidingen (op papier) verplicht en zullen deze kort bevraagd worden tijdens de lessen. Het
werkboek is anderzijds een werkdocument en kan dus uiteraard verder aangevuld worden tijdens de
lessen zelf.
Tevens ondersteunt het werkboek het noodzakelijke studiemateriaal:
- Handboek: Stappaerts, K., & Staes, F. (2007). Palpatie van het locomotorisch stelsel:
handleiding bij de anatomie in vivo. ISBN: 9789033462580
- Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy (Online video archief van de universtiteitsbibliotheek)
- Cursus: Anatomie 1: bovenste kwadrant
- Studieleidraad: Anatomie 1
- De leerpaden osteologie en myologie van Anatomie 1 op Blackboard
- Anatomie atlas: Prometheus
Noot: Je zal merken dat er soms verschillen zijn tussen verschillende anatomische atlassen. Mogelijks
komt dit doordat verschillende atlassen verschillende lichamen bestudeerd hebben om zich op te
baseren. De verschillen zijn vaak miniem en marginaal, en betekenen niet altijd dat een bepaalde bron
fout of onbetrouwbaar is. Om uniformiteit te voorzien doorheen de opleiding en universiteit hebben
we de Prometheus anatomische atlas als uitgangspunt gekozen. Stel dus dat er een verschil is tussen
de verschillende studiematerialen, mag je de Prometheus anatomische atlas als leidend beschouwen.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 3
,2. GEDRAGSCODE TIJDENS DE PRAKTIJKLESSEN
Palpatie omvat het met de handen voelen van lichaamsstructuren. Dit kan op het eigen lichaam, maar
ook op het lichaam van iemand anders. ‘Behandel de ander, zoals je zelf behandeld wil worden.’ Dat
wil zeggen dat je met respect met elkaar omgaat, zowel verbaal als fysiek.
Palperen is moeilijk en doen we daarom rechtstreeks op de huid, en niet door de kledij. In dat opzicht
dien je het lichaam deels te ontkleden tijdens de praktijklessen. Net daarom vragen we je om gepaste
kledij en ondergoed aan te doen tijdens de praktijklessen: neutraal en niet-doorzichtig ondergoed dat
nauw om het lichaam past. Als een kledingstuk de palpatie of de behandeling bemoeilijkt, vraag dan
om deze te verplaatsen, los te maken of uit te doen. De persoon kan dan nog altijd aangeven of hij dit
wil of niet, en dit dien je als medemens te respecteren.
Expertise bouw je op door ervaring. In dat opzicht raden we jullie aan om heel regelmatig te oefenen,
en dus ook met verschillende medestudenten. Zo kan je ook oefenen op een respectvolle palpatie,
want omgaan met vrienden of minder gekende medestudenten is totaal verschillend.
Gezien je de studierichting van revalidatiewetenschappen en kinesitherapie gekozen hebt, kom je
mogelijks later in een therapeut-patiënt relatie terecht. Patiënten dienen dus met het nodige respect
behandeld te worden.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 4
,3. SITUERING VAN PALPATIE
Deze praktijklessen palpatie zijn onderdeel van het vak Anatomie 1. Dit omdat palpatie helpt om de
anatomie die geleerd is tijdens de theorielessen, te plaatsen in een levend lichaam, en om een beter
3-dimensionaal inzicht in de anatomie te krijgen. Daarom dat we palpatie als onderdeel zien van het
aanleren van de anatomie.
Palpatie dient anderzijds ook om een specifieke locatie van een pathologie te kunnen lokaliseren om
zo de juiste diagnose te kunnen stellen voor een therapeut. Palpatie is in dat opzicht een onderdeel
van het klinisch onderzoek, naast het vraaggesprek, beweeglijkheidsonderzoek en specifieke
diagnostische testen. Belangrijk om te weten, is dat palpatie van de pathologie ook pijn kan uitlokken
of de gevoeligheid van de pathologie kan vergroten. Die -door palpatie uitgelokte- gevoeligheid of pijn
kan voor de rest van het klinisch onderzoek meegenomen worden, waardoor andere klinische testen
vals positief gescoord worden. Vandaar dat palpatie vaak als één van de laatste onderdelen uitgevoerd
wordt in het klinische onderzoek.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 5
,4. ACLAND’S VIDEO ATLAS OF HUMAN ANATOMY
Als student kan je gebruik maken van de Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy. Dit is een online
video-archief waarbij de anatomie van het gehele menselijke lichaam wordt gepresenteerd aan de
hand van videobeelden voorzien van gesproken uitleg. Let wel op dat de gesproken uitleg Engelstalig
is met de benamingen van de anatomische structuren ook in het Engels. Alle anatomische structuren
dienen steeds gekend te zijn volgens hun Latijnse benaming dewelke in de cursus of in uw Prometheus
of andere anatomische atlas terug te vinden zijn.
Er wordt gebruik gemaakt van menselijke preparaten, zoals ze ook gebruikt worden in de 1e master
REVAKI tijdens de dissectie. Het voordeel van deze werkelijke lichaamsstructuren is het zeer
gedetailleerde inzicht vanuit een anatomische 3D-verhouding.
Deze beelden dienen steeds met respect behandeld te worden, niet alleen vanuit auteursrechtelijk
standpunt maar eveneens vanuit het respect voor diegenen die hun lichaam aan de wetenschap
schonken om dit mogelijk te maken. Zowel auteur als donor hebben deze beelden gemaakt om jullie
een beter inzicht te kunnen geven in anatomie, en niet om buiten de onderwijs-context te worden
verspreid.
Hoe dit video archief correct gebruiken:
Je zal zien dat bij de hieronder geplaatste lesvoorbereidingen, er telkens een aantal filmfragmenten
van de Acland’s Video Atlas of Human Anatomy worden gesuggereerd (je kan de link aanklikken in de
digitale versie op Blackboard) om te bekijken, alsook een lijst van anatomische structuren die dienen
bestudeerd te worden. De optimale lesvoorbereiding zal je verkrijgen als je ACTIEF de filmfragmenten
bekijkt. Dat wil zeggen dat je de anatomische structuren eerst bestudeerd, en daarna extra nota’s
maakt van wat je uit de videofragmenten geleerd hebt.
De informatie die je uit de voorbereiding dient te verkrijgen omvat de botten (vorm, uiteinden,
botstructuren zoals verhevenheden, richels, holtes, …), gewrichten (vorm, normaal, gewrichtsvlakken,
gewrichtskapsel, ligamenten, intra-articulaire structuren, …), spieren (origo, insertie, functie,
bezenuwing, spierbuik en spierpees, …), ligamenten (verloop, oorsprong en aanhechting, …),
slijmbeurzen, zenuwen (naam, aftakking, verloop segmentale oorsprong, …), …
Toegang tot Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy:
De link naar de Video Atlas (http://aclandanatomy.com) is toegevoegd aan de catalogus en ook
opgenomen in het overzicht van databanken op de website van de bibliotheek.
Toegang verloopt op de campus automatisch op basis van IP-herkenning. Van op de campus (fysieke
aanwezigheid) heb je onmiddellijke toegang. Ook buiten de campus is er toegang mits VPN-verbinding.
Studenten kunnen op het Info Center ICT op Blackboard alle nodige informatie vinden om een VPN-
verbinding op te zetten. Er staan per besturingssysteem handleidingen met screenshots.
Concreet moet er een VPN-client gedownload worden of moet men de ingebouwde VPN-client van de
computer gebruiken. Deze moet dan juist ingesteld worden zodat de computerverbinding kan maken
met het netwerk van de Universiteit Antwerpen. Als de studenten er met behulp van de handleidingen
op Blackboard niet uitkomen, kunnen ze altijd hulp vragen aan de helpdesk van ICT
().
De docenten anatomie kunnen jouw NIET verder helpen met problemen met de VPN-verbinding
hiervoor wordt naar de bovenstaande e-mail van de helpdesk verwezen.
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 6
,5. EVALUATIE PALPATIE
De eindscore van het vak Anatomie 1 is een samengesteld punt van de verschillende onderdelen: een
theoretisch deel (50%), een praktisch deel (40%) en het punt behaald op de twee tussentijdse testen
(10%). Om het belang van de praktijklessen palpatie te onderlijnen hebben we ervoor gekozen om
zowel de theorie als de praktijk als een apart deel te evalueren. Bijkomend stellen we dat zowel het
theoretisch als het praktijk gedeelte (palpatie) minimum met een 8,00/20 moet geëvalueerd worden
om te kunnen slagen op het gewogen eindtotaal van Anatomie 1.
De evaluatie van het palpatiegedeelte tracht te weerspiegelen wat je geleerd hebt in de praktijklessen.
Je zal dus zowel osteologische referentiepunten als spieren (en ligamenten) palperen en differentiëren
ten opzichte van de omgeving. Onderstaande figuur toont de te volgen stappen om tot een
systematische en gestructureerde palpatie van een spier te komen. Merk op dat de eerste stap een
gedegen anatomische kennis bevat. Niet alleen dien je de structuur te kunnen benoemen, maar ook
aan te kunnen wijzen op een skelet. Besef dat we dit stappenplan ook gebruiken op het
praktijkexamen, en dat, als de anatomische kennis (stap 1) onvoldoende is, het examen ook meteen
wordt stopgezet (STOP/GO).
•Origo en insertie benoemen -> aanduiden op skelet
Anatomische •Functie benoemen -> functie (bewegingen) demonstreren
kennis
•Positionering proefpersoon t.o.v. lichtbron
•Referentiepunten
Inspectie
•Markeer referentiepunten
•Palpatie systematisch (origo -> insertie)
•Palpatie zonder contractie
Palpatie+ •Visualisatie met contractie
visualisatie
•Palpatie met contractie
•Maak een onderscheid met omringende spieren & structuren
Differentiatie •Bijzondere anatomische regio
& Situering
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 7
,6. LESVOORBEREIDINGEN
6.1 VOORBEREIDING LES 1
1. Bekijk de video’s op Acland’s Video Atlas Of Human Anatomy:
Bekijk in chronologische volgorde:
• 4.1.6 Bones of the upper thorax (1:24)
• 1.1.2 The clavicle and scapula: enkel scapula en clavicula
• 3.2.1 The bones of the thorax (4:53) : enkel sternum en angulus sterni
2. Zoek volgende structuren op in je anatomische atlas en duid ze aan op onderstaande
afbeeldingen.
• clavicula
• inscisura jugularis
• manubrium sterni
• corpus sterni
• processus xiphoideus
• processus coracoideus
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 8
,3. Zoek onderstaande structuren op in je anatomische atlas of cursus en duidt aan op onderstaande
afbeelding
• Spina scapulae
• Margo medialis
• Angulus inferior
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 9
, 4. Inhoud les 1:
• Structuren palperen + markeren
o Art. sternoclaviculare
o Clavicula
o Art. acromioclaviculare
o Scapula
§ Angulus inferior
§ Margo medialis
§ Spina scapulae
§ Processus coracoideus
o Sternum
§ Inscisura jugularis
§ Manubrium sterni
§ Corpus sterni
§ Processus xiphoideus
Anatomie 1: PALPATIE – 1e bachelor revalidatiewetenschappen en kinesitherapie - UAntwerpen 10
