Samenvatting Sociologie, een inleiding, 3e editie - Sociologie I

Sociologie: Samenvatting
Deel 1: De sociologie ontdekken
1. De sociologische verzuchting
Belangrijkste zin van de sociologie  “alles is contingent, maar daarom
niet arbitrair”
 Alles in onze samenleving had ook anders kunnen zijn, maar het is
niet omdat alles anders had kunnen zijn dat het compleet willekeurig
is, er zijn bepaalde patronen terug te vinden in deze organisaties
Rousseau:
- Hoe kan de mens de wet respecteren als hij weet dat hij die zelf
heeft bedacht
- Mensen zullen enkel wetten respecteren en hun plichten naleven als
een religie hen daartoe aanzet en motiveert
- Civiele religies = nieuwe religies die de aandacht voor burgerdeugd
centraal dienden te snellen
VERLICHTING TEGEN-VERLICHTING
Rede = capaciteit van mensen om te Rede leidt tot egoïsme, sociale
observeren, te vergelijken en hieruit ontreddering en vervreemding
conclusies te trekken
Rede is de grondslag van de Mensen zouden elkaar niet meer
maatschappelijke orde respecteren als ze weten dat de regels niet
zijn van bovennatuurlijke oorsprong
Rede zou zorgen voor maatschappelijke Godsdienst en gezag zijn nodig om het
rust, vooruitgang en geluk samenleven te regelen
Comte:
- Verlichte denker en grondlegger sociologie, gebruikt voor het eerst
de term
- Vond dat sociologie zakelijk en op wetenschappelijke observatie en
logica moet gesteund zijn
- Sociologie = positieve of positivistische benadering van de sociale
werkelijkheid
- Enkel focussen op beantwoordbare vragen
- Het menselijk handelen wordt niet alleen geleid door de rede, maar
ook door impulsen, gevoelens en emoties
- Vond ook dat er een instelling nodig was om mensen samen te
brengen en te oriënteren
- 2 grote krachten in menselijk handelen: rede (wetenschap) en
emotie (religie)
- Richtte eigen “religie” op: religie van de Mensheid: hier staat de
mens centraal, de capaciteit van de mens om hun energie op
wenselijke doelstellingen te richten
Discussie wordt verdergezet door 2 Duitse sociologen:

1

,HABERMANS LUHMANN
Wetenschap is belangrijk We geraken het nooit eens
Verlichte denker We moeten met het arbitraire leren leven
Dankzij open communicatie worden Meerderheidsregels en rechtspositivisme (=
redelijke, eerlijke mensen het eens een wet verdient respect, ongeacht haar
inhoud of de doelen die zij dient)
Het arbitraire verdwijnt Aanvaard het contingente
Enkel argumenten gebruiken die kunnen Anders chaos en nooit overeenstemming
worden getoetst
Sociologie = een van de manieren waarop hedendaagse mensen zoeken
naar wat orde mogelijk maakt in een maatschappij die weet dat ze zichzelf
schept
Orde nodig, dit brengt:
- Voorspelbaarheid
- Berekenbaarheid
 Je kan er op rekenen dat het juist gaat lopen
 Zonder beperkingen, zonder respect voor bepaalde regels wordt het
leven onvoorspelbaar en onleefbaar
2 vragen waar de sociologie zich mee bezighoudt:
- Hoe wordt voorspelbaarheid gemaakt, hoe scheppen we orde?
- Hoe ver drijven we berekenbaarheid? Zijn er regels die absoluut
noodzakelijk en dus niet-contingent zijn?
3 bronnen van het niet-contingente:
- Natuur:
 Mensen hebben specifieke eigenschappen en beperkingen
 Als wij andere eigenschappen hadden, zou de samenleving er
helemaal anders uit hebben zien
 Econoom Hayek  “de vrije markteconomie is het beste systeem
voor de mens omdat deze overeenstemt met de aangeboren
instincten van de mens”
 We weten niet precies waar onze limieten liggen in de natuur
omdat we ze steeds blijven verleggen
- Geschiedenis:
 Pad-afhankelijkheid = de vorm die een instelling of samenleving
vandaag heeft, blijft getekend door de manier waarop zij tot stand
kwam
 Dwingende volgorde van geschiedenis
 Comte: religie, metafysica en positivisme
 Marx: onvermijdelijkheid revolutie
 Geschiedenis legt ons ook beperkingen op, deze zijn echter
moeilijk te achterhalen
- Samenhang



2

, Gezinsvormen zijn heel verschillend en zijn geëvolueerd naar de
economie
 Bepaalde aspecten van de maatschappelijke organisatie zijn niet
contingent
 Legitimerende factor = staat buiten en boven de wil van de mensen
 4de legitimerend verhaal = de vanzelfsprekendheid

2. De taak en houding van de socioloog
De taak van de socioloog:
- Cijferaar: de empirisch-analytische taak (kerntaak van de socioloog)
 Onderzoeken: wat, wanneer, waar, hoe en niet veronderstellen
 Reviewstudie = een studie die op basis van ander onderzoek tot
een synthese van de bevindingen tracht te komen
 Functionalistische theorie = de vorm van een instelling wordt
bepaald door de vorm van andere instellingen of de vorm van een
instelling moet aangepast zijn aan de andere instellingen
- Mythejager: de kritische taak
 Mensen hebben vaak een bepaald beeld over zichzelf of over de
samenleving, wanneer de socioloog dit tegenspreekt komt dit
vaak tot een conflict
- Levenskunstenaar: de praktische taak
 Wil van de maatschappijbeschrijving een esthetische en
motiverende ervaring maken
De houding van de socioloog:
- Belangstelling voor samenhang:
 Sociale wetenschappen hebben geen meetlat, geen nulpunt 
daarom steunen op relatieve vergelijkingen en samenhang
 Hoe dingen die ver van elkaar staan in tijd en ruimte toch veel
gemeen hebben
- Afstandelijke betrokkenheid:
 Niet teveel afstand want dan zijn de verschillen te groot en is je
voorkennis te klein om hier onderzoek over te doen
 Betrokken bij de samenleving waarin hij of zij leeft, maar kan
tegelijkertijd voldoende afstand nemen om deze waar te nemen
- Empirisch gezind:
 De mens is niet te vatten in een abstracte formule, je moet
observeren
- Respectvol:
 Je bent misschien niet akkoord met de situatie die je onderzoekt,
toch moet je respectvol blijven
 Speciale situaties zijn niet per se onbegrijpbaar
Gifteconomie:
- Een geschenk is een blijk van waardering

3

, - Wie krijgt, moet ook iets teruggeven
- Wat wordt gegeven, moet gelijkwaardig zijn aan of beter dan wat
werd gekregen
 Is schijnbaar vrijwillig, maar heeft toch een sociaal verplichtend
karakter




3. De ontdekking van de samenleving: de individualistische
variant
2 verschillende benaderingen van de sociologie:
- Individualistische: gegroeid doordat een aantal sociologen zich
hebben verzet tegen de mensen die alles tot het gedrag van
individuen willen terugbrengen
- Collectivistische: ontstaan uit reactie tegen de wetenschappers die
de verklaring van het menselijk handelen tot de natuur willen
reduceren
Opkomst van de sociologie:
- Verlichting:
 Universele rede is onderdeel van natuur
 Afwijkingen van universele rede is gevolg van “storende
factoren”: traditie, geloof en bijgeloof
 Condorcet: de universele rede moet de traditie vervangen en
nieuwe instellingen scheppen
 Alle mensen zijn drager van dezelfde natuur  natuur volgen bij
het inrichten van de samenleving
- Utilitarisme:
 Alle mensen streven hetzelfde doel na: pijn vermijden, plezier
maximaliseren
 Hume: het ultieme motief: niet meer te verantwoorden doel
 Het doel van de mens is nut of utiliteit maximaliseren (= plezier -
pijn)
 Mensen worden gedreven door passies en rede (rede ten dienste
van passies)
 Mensen streven eigenbelang na
- Empirische waarneming:
 Niet op voorhand aannemen wat de mens is en doet maar
observeren
 Samenlevingen krijgen zicht op de levens van gewone mensen
 Quetelet: gemiddelde mens ipv wezen van de mens
 Le Play en Booth: aandacht naar arbeidsgezinnen


4