Klopto 1.4 Hoorcollege 1
Gezichtsvelden – Pascal van Rossum
Aantal aandoeningen die een gezichtsvelddefect kunnen veroorzaken:
• Retinitis pigmentosa
• Venatak occlusie (BRVO)
• Herseninfarct
• Glaucoom
• Maculadegeneratie
• Venacentralis occlusie (CVRO)
• AION
• Neuritis optica
• Ablatio retinae
• Arterie tak occlusie (BRAO)
• Arterie centralis occlusie (CRAO)
• Tumor
• Aneurysma
Indicaties voor een gezichtsveldonderzoek (naast screening)
• Onverklaarbare visusdaling
• Afwijkende GGB
• Proptosis
• Afwijkende pupilreacties
• Motiliteitsproblemen
• Afwijkende papil
• Gezwollen papil
• Bleke papil
• Retinale / choroidale afwijkingen
• Oculaire hypertensie
• Glaucoom
• C/D asymmetrie
• Notching
• Bloeding op de papil
• Defecten in de zenuwvezellaag
• Piment dispersiesyndroom
• Exfoliationsyndroom
Maximale visus is in de macula (0 graden), dus de centrum van het gezichtsveld. Een lager gelegen
punt heeft een lagere visus (bijvoorbeeld in de periferie).
De visus is gerelateerd aan de visuele sensitiviteit: hoe hoger de gevoeligheid, des te hoger de visus.
Zicht is gerelateerd aan de verdeling van de fotoreceptoren in de retina.
Minder fotoreceptoren in de periferie:
- Lagere gevoeligheid
- Stimulus moet groter en helderder zijn om gezien te worden
Het zwarte stipje naast de 30dB is de blinde vlek (n. Opticus)
,Wat is precies het gezichtsveld?
Elk zichtbaar punt in de ruimte correspondeert met een punt op de retina. Al deze punten samen
worden het gezichtsveld genoemd.
Begrenzing
Als een constante stimulus vanuit het centrale fixatiepunt richting de periferie verplaatst wordt, dan
is het punt uiteindelijk niet meer te zien.
Het punt waarop het onzichtbaar wordt, is voor de desbetreffende stimulus de begrenzing.
Monoculair:
Temporaal: 100 graden
- Einde retina
- Pupilgrootte (grotere pupil = groter
gezichtsveld)
Nasaal & superior: 60 graden
- Neus
- Wenkbrauw
Inferior: 75 graden
- Jukbeen
Binoculair:
Overlap tussen gezichtsveld OD en OS
Horizontaal: 200 graden
- Centrale 120 graden is binoculair
- Perifere 40 graden aan beide zijden is
monoculair
Verticaal totaal: 135 graden
De blinde vlek/papil (blind spot)
• Waar de N. Opticus binnenkomt
o Geen fotoreceptoren
o Stimuli zijn niet zichtbaar
o “Put” in de hill of vision
• Grootte
o Horizontaal: 5,5 graden
o Verticaal: 7,5 graden
• Locatie
o 15 graden temporal ten opzichte van de fixatie
• Positie
o Net onder de horizontale middenlijn
Het gezichtsveld
Een gezichtsvelddefect ontstaat door een laesie in het oog, de oogzenuw, chiasma of de hersenen.
Kennis van de anatomie van het visuele systeem en de functie van de structuren, geeft inzicht in het
effect dat een laesie op het gezichtsveld heeft.
, Visuele baan
Bestaat uit:
1. Retina (outer) en choroidea
2. Ganglioncellen, zenuwvezellaag en nervus opticus
3. Chiasma opticum
4. Post-chiasmale structuren:
a. Tractus opticus
b. Corpus geniculatum laterale
c. Radiatio optica
d. Visuele cortex
Verschil tussen nervus opticus en tractus opticus?
Tractus hoort bij centrale zenuwstelsel, dan worden de zenuwen tractus/tractii genoemd.
Nervus hoort bij het perifere zenuwstelsel, dan worden de zenuwen nervus/nervii genoemd.
Zenuwvezellaag
• Superiore boogvormige bundels verzamelen zich bovenin de
oogzenuw
• Inferiore boogvormige bundels verzamelen zich onderin de
oogzenuw
• De papillomaculaire bundels (afkomstig van de macula) treden
temporaal de oogzenuw binnen
• De nasale vezels treden nasaal de oogzenuw binnen
Dit is dus splitsing 1!
Nervus Opticus
• De papillomaculaire bundels verplaatsen naar het centrum
van de Nervus Opticus.
• De zenuwvezels afkomstig van de inferiore- en superiore
boogvomrige bundels verplaatsen naar temporaal.
Op bijgevoegde foto kun je zien welk deel van het gezichtsveld waar
naartoe loopt door de zenuwen.
Chiasma opticum
Ongeveer de helft van de zenuwvezels kruisen in het chiasma opticum
- Alle temporale zenuwvezels blijven op hun plaats (nasale gezichtsveld)
- Alle nasale zenuwvezels kruisen (temporale gezichtsveld)
- De gekruiste zenuwvezels komen samen met de temporale zenuwvezels van de andere kant
Dit is dus splitsing 2!
Temporaal blijft temporaal en nasaal gaat kruisen, hierbij kun je bedenken dat:
Als je verticale lijn in gezichtsveld bedenkt, en het defect gaat daar niet overheen, dan zit het defect
op het chiasma opticum of erna.
• De inferiore nasale zenuwvezels kruisen vlak voor het chiasma opticum
• De superiore nasale zenuwvezels kruisen vlak na het chiasma opticum
• Sommige nasale zenuwbundels gaan de contralaterale oogzenuw in
voordat ze hun weg vervolgen
• Willebrand’s knee
o Anterior: inferiore zenuwvezels
o Posterior: superiore zenuwvezels
• Na het kruisen in het chiasma opticum → tractus opticus
Gezichtsvelden – Pascal van Rossum
Aantal aandoeningen die een gezichtsvelddefect kunnen veroorzaken:
• Retinitis pigmentosa
• Venatak occlusie (BRVO)
• Herseninfarct
• Glaucoom
• Maculadegeneratie
• Venacentralis occlusie (CVRO)
• AION
• Neuritis optica
• Ablatio retinae
• Arterie tak occlusie (BRAO)
• Arterie centralis occlusie (CRAO)
• Tumor
• Aneurysma
Indicaties voor een gezichtsveldonderzoek (naast screening)
• Onverklaarbare visusdaling
• Afwijkende GGB
• Proptosis
• Afwijkende pupilreacties
• Motiliteitsproblemen
• Afwijkende papil
• Gezwollen papil
• Bleke papil
• Retinale / choroidale afwijkingen
• Oculaire hypertensie
• Glaucoom
• C/D asymmetrie
• Notching
• Bloeding op de papil
• Defecten in de zenuwvezellaag
• Piment dispersiesyndroom
• Exfoliationsyndroom
Maximale visus is in de macula (0 graden), dus de centrum van het gezichtsveld. Een lager gelegen
punt heeft een lagere visus (bijvoorbeeld in de periferie).
De visus is gerelateerd aan de visuele sensitiviteit: hoe hoger de gevoeligheid, des te hoger de visus.
Zicht is gerelateerd aan de verdeling van de fotoreceptoren in de retina.
Minder fotoreceptoren in de periferie:
- Lagere gevoeligheid
- Stimulus moet groter en helderder zijn om gezien te worden
Het zwarte stipje naast de 30dB is de blinde vlek (n. Opticus)
,Wat is precies het gezichtsveld?
Elk zichtbaar punt in de ruimte correspondeert met een punt op de retina. Al deze punten samen
worden het gezichtsveld genoemd.
Begrenzing
Als een constante stimulus vanuit het centrale fixatiepunt richting de periferie verplaatst wordt, dan
is het punt uiteindelijk niet meer te zien.
Het punt waarop het onzichtbaar wordt, is voor de desbetreffende stimulus de begrenzing.
Monoculair:
Temporaal: 100 graden
- Einde retina
- Pupilgrootte (grotere pupil = groter
gezichtsveld)
Nasaal & superior: 60 graden
- Neus
- Wenkbrauw
Inferior: 75 graden
- Jukbeen
Binoculair:
Overlap tussen gezichtsveld OD en OS
Horizontaal: 200 graden
- Centrale 120 graden is binoculair
- Perifere 40 graden aan beide zijden is
monoculair
Verticaal totaal: 135 graden
De blinde vlek/papil (blind spot)
• Waar de N. Opticus binnenkomt
o Geen fotoreceptoren
o Stimuli zijn niet zichtbaar
o “Put” in de hill of vision
• Grootte
o Horizontaal: 5,5 graden
o Verticaal: 7,5 graden
• Locatie
o 15 graden temporal ten opzichte van de fixatie
• Positie
o Net onder de horizontale middenlijn
Het gezichtsveld
Een gezichtsvelddefect ontstaat door een laesie in het oog, de oogzenuw, chiasma of de hersenen.
Kennis van de anatomie van het visuele systeem en de functie van de structuren, geeft inzicht in het
effect dat een laesie op het gezichtsveld heeft.
, Visuele baan
Bestaat uit:
1. Retina (outer) en choroidea
2. Ganglioncellen, zenuwvezellaag en nervus opticus
3. Chiasma opticum
4. Post-chiasmale structuren:
a. Tractus opticus
b. Corpus geniculatum laterale
c. Radiatio optica
d. Visuele cortex
Verschil tussen nervus opticus en tractus opticus?
Tractus hoort bij centrale zenuwstelsel, dan worden de zenuwen tractus/tractii genoemd.
Nervus hoort bij het perifere zenuwstelsel, dan worden de zenuwen nervus/nervii genoemd.
Zenuwvezellaag
• Superiore boogvormige bundels verzamelen zich bovenin de
oogzenuw
• Inferiore boogvormige bundels verzamelen zich onderin de
oogzenuw
• De papillomaculaire bundels (afkomstig van de macula) treden
temporaal de oogzenuw binnen
• De nasale vezels treden nasaal de oogzenuw binnen
Dit is dus splitsing 1!
Nervus Opticus
• De papillomaculaire bundels verplaatsen naar het centrum
van de Nervus Opticus.
• De zenuwvezels afkomstig van de inferiore- en superiore
boogvomrige bundels verplaatsen naar temporaal.
Op bijgevoegde foto kun je zien welk deel van het gezichtsveld waar
naartoe loopt door de zenuwen.
Chiasma opticum
Ongeveer de helft van de zenuwvezels kruisen in het chiasma opticum
- Alle temporale zenuwvezels blijven op hun plaats (nasale gezichtsveld)
- Alle nasale zenuwvezels kruisen (temporale gezichtsveld)
- De gekruiste zenuwvezels komen samen met de temporale zenuwvezels van de andere kant
Dit is dus splitsing 2!
Temporaal blijft temporaal en nasaal gaat kruisen, hierbij kun je bedenken dat:
Als je verticale lijn in gezichtsveld bedenkt, en het defect gaat daar niet overheen, dan zit het defect
op het chiasma opticum of erna.
• De inferiore nasale zenuwvezels kruisen vlak voor het chiasma opticum
• De superiore nasale zenuwvezels kruisen vlak na het chiasma opticum
• Sommige nasale zenuwbundels gaan de contralaterale oogzenuw in
voordat ze hun weg vervolgen
• Willebrand’s knee
o Anterior: inferiore zenuwvezels
o Posterior: superiore zenuwvezels
• Na het kruisen in het chiasma opticum → tractus opticus
