Rechtsmethodologie:
TEST 2: RS en RL
Rechtspraak is een formele, instrumentele ( om wetten toe te passen) en een gezaghebbende
(uitspraken zijn bindend) bron. Elke gerechtelijke uitspraak wordt openbaar bekendgemaakt. In
strafzaken wordt het dictum uitgesproken in openbare zittingen.
Rechtspraak is een instrumentele bron omdat rechtelijke uitspraken worden neergeschreven in
vonnissen, arresten en beschikking.
Rechtspraak is een geheel van vonnissen, arresten en beschikkingen ( ordonnanties), die worden
uitgesproken door rechtbanken en hoven. Dit zijn rechtscolleges die geschillen beslechtingen.
Vonnissen worden geveld door rechtbanken en arresten worden gewezen door hoven. Beschikkingen
zijn uitspraken van de voorzitters van de rechtscolleges of hun kamers.
Het feit dat een rechtbank een uitspraak doet in tweede aanleg blijft de terminologie hetzelfde bv in
tweede aanleg velt de rechtbank nog steeds de vonnis en de hoven een arrest.
Het belangrijkste doel van de rechtspraak is het oplossen van conflicten ( geschil beslechten) tussen
de betrokken partijen (inter partes). De materiële wet daarentegen geldt algemeen en voor iedereen
(erga omnes). Een rechterlijke uitspraak is meestal alleen bindend voor de betrokken partijen in het
specifieke geval, en wordt daardoor als gezaghebbend beschouwd, maar niet als rechtsbron voor
iedereen.
Bv als een rechtssubject (persoon) veroordeeld wordt tot het betalen van een schadevergoeding dan
is deze gerechtelijke uitspraak bindend voor hem ( de veroordeelde). Hij kan niet zomaar beslissen
om de schadevergoeding niet te betalen. Dus het gerechtelijke uitspraak is bindend voor de partijen
in het geding en gezaghebbend voor daarbuiten.
Rechters mogen geen algemene regels maken in de zaak die zij behandelen, omdat dit de taak van de
wetgever is -> verboden!!. (Art 6 Ger.W.)
De bevoegdheid van rechtbanken en hoven verwijst naar het recht om over bepaalde geschillen te
oordelen. Er zijn twee soorten bevoegdheden:
Soort Beschrijving Voorbeeld
Bevoegdheid
Territoriale Welke rechtbank op een Rechtbank in Gent behandelt
bevoegdheid bepaalde plek bevoegd is zaken in Oost-Vlaanderen
Materiële Welke rechtbank een Vrederechter behandelt
bevoegdheid bepaald soort zaak huurgeschillen
behandelt
Stel dat gebruiker (20 jaar) een huurgeschil heeft in Gent; dan is de vrederechter van het gerechtelijk
arrondissement Gent materieel en territoriaal bevoegd.
,Scheidsrechterlijke en arbitrale uitspraken zijn beide alternatieve manieren om een geschil te
beslechten buiten de normale rechtbanken. Hier zijn de belangrijkste verschillen:
Kenmerk Scheidsrechterlijke uitspraken Arbitrale uitspraken
Instantie Een scheidsgerecht, vaak opgericht Een scheidsgerecht afgesproken door de
door een beroepsorganisatie partijen zelf
Geschil Vaak professionele of Geschillen van vermogensrechtelijke aard
beroepsgerelateerde geschillen of niet-vermogensrechtelijke geschillen
die vatbaar zijn voor dading
Onderwerping Beide partijen moeten zich Beide partijen moeten zich onderwerpen
onderwerpen aan de uitspraak aan de uitspraak
Vertrouwelijkheid Hoger dan bij gewone rechtspraak Zeer hoog, uitspraken worden zelden
bekendgemaakt
Tenuitvoerlegging Uitvoerbaar na homologatie door de Uitvoerbaar na verklaring van
rechter uitvoerbaarheid door de rechtbank van
eerste aanleg
Arbitrage is sneller en meer vertrouwelijk, omdat er geen sprake is van overbelasting van de
rechtspraak en de procedure achter gesloten deuren plaatsvindt.
Arbitrage is een alternatieve manier om geschillen te beslechten buiten de rechtbank. Vergelijk het
met een gerechtelijke procedure:
Aspect Arbitrage Gerechtelijke Procedure
Besluitvorming Arbiters (scheidsrechters) aangesteld Rechters in rechtscolleges
door partijen
Geschillen Vermogensrechtelijke of niet- Alle soorten geschillen
vermogensrechtelijke die vatbaar zijn
voor dading
Snelheid Snel, geen overbelasting van het Trager vanwege procedures en
gerechtelijk apparaat wachttijden
Vertrouwelijkheid Vertrouwelijk, procedure achter Openbaar, alle documenten zijn
gesloten deuren toegankelijk
Uitvoerbaarheid Uitvoerbaar na verklaring door Uitvoerbaar na vonnis of arrest
rechtbank van eerste aanleg
Arbitrage wordt vaak gebruikt omdat het snel en vertrouwelijk is. De arbitrale uitspraak moet door
de rechtbank van eerste aanleg uitvoerbaar worden verklaard. Dit is geregeld in artikelen 1676-1723
Ger.W.
Rechtspraak is een gezaghebbende bron van recht, wat betekent dat rechterlijke uitspraken geen
bindende regels stellen, maar wel gezag hebben.
,In tegenstelling tot wetgeving, die een bindende bron is en voor iedereen geldt (erga omnes), is
rechtspraak alleen bindend voor de partijen in een geschil (inter partes).
Formele Bindend voor Gezag Uniformiteit
Bron
Wetgeving Erga omnes Sterk Ja
Rechtspraak Inter partes Minder sterk Kan vaste rechtspraak vormen
Het belang van uniformiteit in rechtspraak wordt benadrukt door vaste rechtspraak (jurisprudentie),
waar rechters gelijkaardige zaken op een gelijke manier beoordelen, gesteund op precedenten.
Bijvoorbeeld, het Hof van Cassatie definieerde "drukpersmisdrijf" als strafbare meningsuitingen die
vermenigvuldigd worden door een drukpers of soortgelijk proces (Cass. 6 maart 2012, AR
P.11.1374.N). Dit is een precedent dat latere zaken kan beïnvloeden.
Art. 6 Ger.W. verbiedt rechters om algemene regels te creëren, wat het gezaghebbende karakter van
rechtspraak benadrukt.
Extra info:
Precedenten zijn eerdere rechterlijke uitspraken die als leidraad dienen voor het beoordelen van
latere, vergelijkbare zaken, om consistentie in de rechtspraak te bevorderen.
Is een rechterlijke uitspraak die als leidraad dient voor het beoordelen van latere, vergelijkbare zaken
Uniformiteit in de rechtspraak betekent dat gelijkaardige zaken op een gelijke manier worden
beoordeeld door verschillende rechters en rechtbanken. Dit zorgt voor consistentie en
voorspelbaarheid in de toepassing van de wet.
Stare decisis en precedentenleer houden in dat eerdere rechterlijke uitspraken bindend zijn voor
latere zaken. In het VK en de VS moeten lagere rechtbanken uitspraken van hogere rechtbanken
volgen, maar in België hebben rechters meer vrijheid om eerdere uitspraken, zelfs van het Hof van
Cassatie, niet te volgen, hoewel dit vaak wel gebeurt voor consistentie.
Bijvoorbeeld, in het VK is een uitspraak van het Supreme Court bindend voor lagere rechtbanken,
terwijl een Belgische rechtbank kan afwijken van een uitspraak van het Hof van Cassatie, mits goed
gemotiveerd.
Bv: In de VK of in de VS moeten de lagere rechtbanken de precedent volgen die door het hoogste hof
is vastgesteld.
Principe België Verenigd Koninkrijk/Verenigde Staten
Bindendheid Rechterlijke uitspraken zijn Rechterlijke uitspraken van hogere
gezaghebbend, maar niet bindend rechtbanken zijn bindend
Discretie Rechters hebben meer discretie Rechters moeten eerdere uitspraken
rechters volgen
, Noodzaak tot Afwijking van precedent vereist Afwijking is zeer ongebruikelijk en
motivering goede motivering vereist een sterke basis
België kent dus geen bindende precedentenleer zoals het VK of de VS, maar het gezaghebbend
karakter van rechtspraak zorgt voor een zekere consistentie in beslissingen.
Uitzonderingen op het gezaghebbend karakter
Hoewel rechtspraak meestal alleen gezaghebbend is voor de betrokken partijen, zijn er
uitzonderingen bij vernietigingsarresten.
Rechtscollege Bindendheid Toepassingsgebied
Grondwettelijk
Erga omnes Wetten, decreten, ordonnanties
Hof
Raad van State Erga omnes Administratieve rechtshandelingen
Een vernietigingsarrest van het Grondwettelijk Hof vernietigt geheel of gedeeltelijk de wetten,
decreten of ordonnanties die in strijd zijn met de Grondwet. Dit geldt voor iedereen ( erg omnes)
want het geldt niet enkel tussen de partijen in het geding maar voor alle rechtssubjecten. De
vernietiging wordt gepubliceerd in het Staatsblad (BS) om van kracht te worden (art. 149 Gw.).->
logisch want als een wet in het BS gepubliceerd moest worden om van kracht te worden dan moet de
vernietiging van die wet ook worden gepubliceerd ( erga omnes).
De vernietigingsarrest van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kan ook
vernietigingsarresten uitvaardigen voor administratieve rechtshandelingen wegens vormgebreken
(procedurefout), machtsoverschrijding of machtsafwending ( macht gebruiken voor iets anders dan
waarvoor het bestemd is). Ook dit geldt voor iedereen ( erga omnes).
Omdat deze arresten algemeen bindend zijn, vormen ze uitzonderingen op het normale
gezaghebbend karakter van rechtspraak (art. 6 Ger.W.).
Belangrijke beginselen voor de rechtsmethodologie
De rechtsmethodologie omvat enkele belangrijke beginselen die ervoor zorgen dat rechtspraak
transparant en onderbouwd is.
Openbaarheid van de rechtspraak:
Tenzij de openbare orde of goede zeden in gevaar komen, zijn terechtzittingen openbaar (art.
148 Gw.).
De uitspraken worden ook openbaar bekendgemaakt volgens de wet (art. 149 Gw.).
Aspect Beschrijving
Openbaarheid van terechtzittingen Tenzij veiligheid in gevaar komt
Openbaarheid van uitspraken Altijd bekendgemaakt
TEST 2: RS en RL
Rechtspraak is een formele, instrumentele ( om wetten toe te passen) en een gezaghebbende
(uitspraken zijn bindend) bron. Elke gerechtelijke uitspraak wordt openbaar bekendgemaakt. In
strafzaken wordt het dictum uitgesproken in openbare zittingen.
Rechtspraak is een instrumentele bron omdat rechtelijke uitspraken worden neergeschreven in
vonnissen, arresten en beschikking.
Rechtspraak is een geheel van vonnissen, arresten en beschikkingen ( ordonnanties), die worden
uitgesproken door rechtbanken en hoven. Dit zijn rechtscolleges die geschillen beslechtingen.
Vonnissen worden geveld door rechtbanken en arresten worden gewezen door hoven. Beschikkingen
zijn uitspraken van de voorzitters van de rechtscolleges of hun kamers.
Het feit dat een rechtbank een uitspraak doet in tweede aanleg blijft de terminologie hetzelfde bv in
tweede aanleg velt de rechtbank nog steeds de vonnis en de hoven een arrest.
Het belangrijkste doel van de rechtspraak is het oplossen van conflicten ( geschil beslechten) tussen
de betrokken partijen (inter partes). De materiële wet daarentegen geldt algemeen en voor iedereen
(erga omnes). Een rechterlijke uitspraak is meestal alleen bindend voor de betrokken partijen in het
specifieke geval, en wordt daardoor als gezaghebbend beschouwd, maar niet als rechtsbron voor
iedereen.
Bv als een rechtssubject (persoon) veroordeeld wordt tot het betalen van een schadevergoeding dan
is deze gerechtelijke uitspraak bindend voor hem ( de veroordeelde). Hij kan niet zomaar beslissen
om de schadevergoeding niet te betalen. Dus het gerechtelijke uitspraak is bindend voor de partijen
in het geding en gezaghebbend voor daarbuiten.
Rechters mogen geen algemene regels maken in de zaak die zij behandelen, omdat dit de taak van de
wetgever is -> verboden!!. (Art 6 Ger.W.)
De bevoegdheid van rechtbanken en hoven verwijst naar het recht om over bepaalde geschillen te
oordelen. Er zijn twee soorten bevoegdheden:
Soort Beschrijving Voorbeeld
Bevoegdheid
Territoriale Welke rechtbank op een Rechtbank in Gent behandelt
bevoegdheid bepaalde plek bevoegd is zaken in Oost-Vlaanderen
Materiële Welke rechtbank een Vrederechter behandelt
bevoegdheid bepaald soort zaak huurgeschillen
behandelt
Stel dat gebruiker (20 jaar) een huurgeschil heeft in Gent; dan is de vrederechter van het gerechtelijk
arrondissement Gent materieel en territoriaal bevoegd.
,Scheidsrechterlijke en arbitrale uitspraken zijn beide alternatieve manieren om een geschil te
beslechten buiten de normale rechtbanken. Hier zijn de belangrijkste verschillen:
Kenmerk Scheidsrechterlijke uitspraken Arbitrale uitspraken
Instantie Een scheidsgerecht, vaak opgericht Een scheidsgerecht afgesproken door de
door een beroepsorganisatie partijen zelf
Geschil Vaak professionele of Geschillen van vermogensrechtelijke aard
beroepsgerelateerde geschillen of niet-vermogensrechtelijke geschillen
die vatbaar zijn voor dading
Onderwerping Beide partijen moeten zich Beide partijen moeten zich onderwerpen
onderwerpen aan de uitspraak aan de uitspraak
Vertrouwelijkheid Hoger dan bij gewone rechtspraak Zeer hoog, uitspraken worden zelden
bekendgemaakt
Tenuitvoerlegging Uitvoerbaar na homologatie door de Uitvoerbaar na verklaring van
rechter uitvoerbaarheid door de rechtbank van
eerste aanleg
Arbitrage is sneller en meer vertrouwelijk, omdat er geen sprake is van overbelasting van de
rechtspraak en de procedure achter gesloten deuren plaatsvindt.
Arbitrage is een alternatieve manier om geschillen te beslechten buiten de rechtbank. Vergelijk het
met een gerechtelijke procedure:
Aspect Arbitrage Gerechtelijke Procedure
Besluitvorming Arbiters (scheidsrechters) aangesteld Rechters in rechtscolleges
door partijen
Geschillen Vermogensrechtelijke of niet- Alle soorten geschillen
vermogensrechtelijke die vatbaar zijn
voor dading
Snelheid Snel, geen overbelasting van het Trager vanwege procedures en
gerechtelijk apparaat wachttijden
Vertrouwelijkheid Vertrouwelijk, procedure achter Openbaar, alle documenten zijn
gesloten deuren toegankelijk
Uitvoerbaarheid Uitvoerbaar na verklaring door Uitvoerbaar na vonnis of arrest
rechtbank van eerste aanleg
Arbitrage wordt vaak gebruikt omdat het snel en vertrouwelijk is. De arbitrale uitspraak moet door
de rechtbank van eerste aanleg uitvoerbaar worden verklaard. Dit is geregeld in artikelen 1676-1723
Ger.W.
Rechtspraak is een gezaghebbende bron van recht, wat betekent dat rechterlijke uitspraken geen
bindende regels stellen, maar wel gezag hebben.
,In tegenstelling tot wetgeving, die een bindende bron is en voor iedereen geldt (erga omnes), is
rechtspraak alleen bindend voor de partijen in een geschil (inter partes).
Formele Bindend voor Gezag Uniformiteit
Bron
Wetgeving Erga omnes Sterk Ja
Rechtspraak Inter partes Minder sterk Kan vaste rechtspraak vormen
Het belang van uniformiteit in rechtspraak wordt benadrukt door vaste rechtspraak (jurisprudentie),
waar rechters gelijkaardige zaken op een gelijke manier beoordelen, gesteund op precedenten.
Bijvoorbeeld, het Hof van Cassatie definieerde "drukpersmisdrijf" als strafbare meningsuitingen die
vermenigvuldigd worden door een drukpers of soortgelijk proces (Cass. 6 maart 2012, AR
P.11.1374.N). Dit is een precedent dat latere zaken kan beïnvloeden.
Art. 6 Ger.W. verbiedt rechters om algemene regels te creëren, wat het gezaghebbende karakter van
rechtspraak benadrukt.
Extra info:
Precedenten zijn eerdere rechterlijke uitspraken die als leidraad dienen voor het beoordelen van
latere, vergelijkbare zaken, om consistentie in de rechtspraak te bevorderen.
Is een rechterlijke uitspraak die als leidraad dient voor het beoordelen van latere, vergelijkbare zaken
Uniformiteit in de rechtspraak betekent dat gelijkaardige zaken op een gelijke manier worden
beoordeeld door verschillende rechters en rechtbanken. Dit zorgt voor consistentie en
voorspelbaarheid in de toepassing van de wet.
Stare decisis en precedentenleer houden in dat eerdere rechterlijke uitspraken bindend zijn voor
latere zaken. In het VK en de VS moeten lagere rechtbanken uitspraken van hogere rechtbanken
volgen, maar in België hebben rechters meer vrijheid om eerdere uitspraken, zelfs van het Hof van
Cassatie, niet te volgen, hoewel dit vaak wel gebeurt voor consistentie.
Bijvoorbeeld, in het VK is een uitspraak van het Supreme Court bindend voor lagere rechtbanken,
terwijl een Belgische rechtbank kan afwijken van een uitspraak van het Hof van Cassatie, mits goed
gemotiveerd.
Bv: In de VK of in de VS moeten de lagere rechtbanken de precedent volgen die door het hoogste hof
is vastgesteld.
Principe België Verenigd Koninkrijk/Verenigde Staten
Bindendheid Rechterlijke uitspraken zijn Rechterlijke uitspraken van hogere
gezaghebbend, maar niet bindend rechtbanken zijn bindend
Discretie Rechters hebben meer discretie Rechters moeten eerdere uitspraken
rechters volgen
, Noodzaak tot Afwijking van precedent vereist Afwijking is zeer ongebruikelijk en
motivering goede motivering vereist een sterke basis
België kent dus geen bindende precedentenleer zoals het VK of de VS, maar het gezaghebbend
karakter van rechtspraak zorgt voor een zekere consistentie in beslissingen.
Uitzonderingen op het gezaghebbend karakter
Hoewel rechtspraak meestal alleen gezaghebbend is voor de betrokken partijen, zijn er
uitzonderingen bij vernietigingsarresten.
Rechtscollege Bindendheid Toepassingsgebied
Grondwettelijk
Erga omnes Wetten, decreten, ordonnanties
Hof
Raad van State Erga omnes Administratieve rechtshandelingen
Een vernietigingsarrest van het Grondwettelijk Hof vernietigt geheel of gedeeltelijk de wetten,
decreten of ordonnanties die in strijd zijn met de Grondwet. Dit geldt voor iedereen ( erg omnes)
want het geldt niet enkel tussen de partijen in het geding maar voor alle rechtssubjecten. De
vernietiging wordt gepubliceerd in het Staatsblad (BS) om van kracht te worden (art. 149 Gw.).->
logisch want als een wet in het BS gepubliceerd moest worden om van kracht te worden dan moet de
vernietiging van die wet ook worden gepubliceerd ( erga omnes).
De vernietigingsarrest van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kan ook
vernietigingsarresten uitvaardigen voor administratieve rechtshandelingen wegens vormgebreken
(procedurefout), machtsoverschrijding of machtsafwending ( macht gebruiken voor iets anders dan
waarvoor het bestemd is). Ook dit geldt voor iedereen ( erga omnes).
Omdat deze arresten algemeen bindend zijn, vormen ze uitzonderingen op het normale
gezaghebbend karakter van rechtspraak (art. 6 Ger.W.).
Belangrijke beginselen voor de rechtsmethodologie
De rechtsmethodologie omvat enkele belangrijke beginselen die ervoor zorgen dat rechtspraak
transparant en onderbouwd is.
Openbaarheid van de rechtspraak:
Tenzij de openbare orde of goede zeden in gevaar komen, zijn terechtzittingen openbaar (art.
148 Gw.).
De uitspraken worden ook openbaar bekendgemaakt volgens de wet (art. 149 Gw.).
Aspect Beschrijving
Openbaarheid van terechtzittingen Tenzij veiligheid in gevaar komt
Openbaarheid van uitspraken Altijd bekendgemaakt
