Inhoud
Deel 1: recht in actie.............................................................................................. 4
Hoofdstuk 1: rechtspluralisme............................................................................. 4
Afdeling 1: algemeen....................................................................................... 4
Afdeling 2: semi-autonome sociale velden.......................................................8
Hoofdstuk 2: interlegaliteit/internormativiteit...................................................11
Hoofdstuk 3: street-level bureaucrats...............................................................12
Hoofdstuk 4: rechtsbewustzijn (legal consciousness)........................................14
Hoofdstuk 5: mobiliseren van recht (legal mobilisation)...................................15
Hoofdstuk 6: een sociojuridisch gevalstudie: Gabriela en haar moeder............16
Afdeling 1: een juridische benadering............................................................16
Afdeling 2: een sociojuridische benadering: de case van Gabriela.................16
Een ‘lived experience’ van gezinshereniging..............................................16
Analyse....................................................................................................... 18
Deel 2: recht en cultuur........................................................................................ 20
Hoofdstuk 1: cultuur?........................................................................................ 20
Hoofdstuk 2: recht en cultuur............................................................................21
Hoofdstuk 3: ‘legal culture’............................................................................... 22
Hoofdstuk 4: culturele delicten en cultureel verweer........................................24
Afdeling 1: inleiding........................................................................................ 24
Afdeling 2: concepten.................................................................................... 25
Afdeling 3: argumenten.................................................................................. 28
Afdeling 4: oefening....................................................................................... 31
Deel 3: (een andere kijk op) mensenrechten........................................................32
Hoofdstuk 1: Wat zijn mensenrechten? Waar komen mensenrechten vandaan?
.......................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 2: mensenrechten en culturele diversiteit........................................36
Hoofdstuk 3: de praktijk van (mensen)rechten.................................................40
Deel 4: methodologie........................................................................................... 45
Hoofdstuk 1: inleiding........................................................................................ 45
Hoofdstuk 2: onderzoeksmethodes (in de rechtsantropologie).........................48
Afdeling 1: (participerende) observatie..........................................................49
Afdeling 2: ‘verlengde casus methode’..........................................................50
Afdeling 3: semi-gestructureerde diepte-interviews.......................................50
Afdeling 4: etnografie..................................................................................... 55
Hoofdstuk 3: ethische aspecten........................................................................56
1
, Hoofdstuk 4: databeer en -analyse...................................................................56
Deel 5: formele en informele geschilbeslechting..................................................57
Hoofdstuk 1: inleiding........................................................................................ 57
Hoofdstuk 2: conflictbeslechting.......................................................................58
Afdeling 1: formele geschilbeslechting...........................................................60
Straftoemeting: tussen reden en gevoel.....................................................62
Lekenrechters............................................................................................. 68
Afdeling 2: informele geschilbeslechting........................................................72
Burenbemiddeling....................................................................................... 72
Ombudspersoon.......................................................................................... 75
Hoofdstuk 3: wat met nazorg?...........................................................................77
Deel 6: toegang tot het recht............................................................................... 77
Hoofdstuk 1: inleiding........................................................................................ 77
Hoofdstuk 2: kloof dichten tussen “sterke” en “zwakkere” in de samenleving?79
Hoofdstuk 3: klassieke studies..........................................................................80
Hoofdstuk 4: juridische bijstand in België..........................................................82
Hoofdstuk 5: verzekeringen............................................................................... 83
Hoofdstuk 6: toegankelijke justitie door digitalisering?.....................................83
Hoofdstuk 7: toegankelijke justitie via klare taal en legal design......................85
Hoofdstuk 8: theorie van Galanter....................................................................85
Deel 7: meningen over het recht..........................................................................90
Hoofdstuk 1: theorie.......................................................................................... 90
Afdeling 1: inleiding........................................................................................ 90
Afdeling 2: diverse meningen over het recht.................................................92
Afdeling 3: (systematisch) meten van meningen van burgers over het recht 95
Justitiebarometer........................................................................................ 95
De jongerenbarometer.............................................................................. 103
Enquête KUL en Wolters Kluwer................................................................104
European Social Survey (ESS)...................................................................105
Afdeling 4: verklaringsmodellen van vertrouwen in justitie en politie..........106
Hoofdstuk 2: praktijk....................................................................................... 107
Afdeling 1: communicatie binnen justitie.....................................................107
Afdeling 2: klare taal en legal design binnen justitie....................................109
Deel 8: kolonialisme & recht............................................................................... 114
Hoofdstuk 1: kolonialisme (terminologie)........................................................114
Hoofdstuk 2: historische evolutie: rol van het recht........................................115
Hoofdstuk 3: legitimering van kolonisering in het internationaal recht...........119
2
, Hoofdstuk 4: slavernij...................................................................................... 122
Hoofdstuk 5: koloniaal recht en bestuur in Belgisch Congo.............................125
Hoofdstuk 6: kolonialiteit................................................................................. 132
Afdeling 1: dekolonisering – het einde van het kolonialisme?......................133
Afdeling 2: (post)kolonialiteit – continuïteit van kolonialisme?.....................137
Deel 9: sociaal-economische ongelijkheid & recht.............................................140
Hoofdstuk 1: sociale orde, ongelijkheid & klasse.............................................140
Hoofdstuk 2: sociale ongelijkheid & recht.......................................................142
Hoofdstuk 3: verdeling inkomen & vermogen (Piketty)...................................143
Hoofdstuk 4: welvaartscreatie & kapitaal (Pistor)............................................145
Hoofdstuk 5: de neoliberale staat (Vauchez & France)....................................146
Gastcollege: discriminatie bestrijden via het recht: de Belgische ervaring in vraag
gesteld. Een socio-juridische benadering...........................................................147
Hoofdstuk 1: inleiding...................................................................................... 147
Hoofdstuk 2: elf jaar discriminatierechtspraak onder de statistische microscoop
........................................................................................................................ 148
Hoofdstuk 3: keynote van discussant..............................................................157
Gastcollege: taal, meertaligheid en recht...........................................................159
Hoofdstuk 1: inleiding: taal en recht...............................................................159
Hoofdstuk 2: taalideologieën en mythes over taal in juridische contexten.....160
Afdeling 1: mythe 1: taal is een statisch concept.........................................160
Afdeling 2: mythe 2: taal is een neutraal medium.......................................163
Afdeling 3: mythe 3: taal is een betrouwbare indicator van credibiliteit......165
Afdeling 4: mythe 4: we hebben geen vertalers en tolken meer nodig: AI
neemt over................................................................................................... 165
Afdeling 5: mythe 5: elke tweetalige kan tolken...........................................166
3
, Samenvatting recht en
samenleving
Deel 1: recht in actie
Hoofdstuk 1: rechtspluralisme
Afdeling 1: algemeen
Rechtspluralisme:
- Weinig uniformiteit in conceptualisering (von Benda-Beckmann
2002): weinig uniformiteit over inhoud van begrip
o ‘presence in a social field of more than one legal order’ / ‘that
state of affairs, for any social field, in which behavior pursuant to
more than one legal order occurs’(Griffiths 1986)
o a situation in which two or more legal systems coexist in the
same social field ’ (Merry 1988)
o ‘the coexistence of different normative orders within one socio-
political space’ (von Benda-Beckmann 1997).
Waarom relevant?
o “Implementatie” studies: gebaseerd op de “gap” approach
= gap tussen recht op papier en recht in praktijk verklaren
<-> perspectief van rechtspluralisme:
aandacht voor structurele kenmerken van sociale
velden
analytisch perspectief: op analytische manier kijken hoe
verschillende rechtssystemen (bv. staatsrecht, religieus
recht, gewoonterecht…) met elkaar communiceren in
verschillende sociale velden dit impliceert dus GEEN a
priori positieve of negatieve evaluatie van
rechtspluralisme
legal centralism vs gedecentraliseerde visie:
- (ideologie van) “legal centralism” = “the view that the justice to
which we seek access is a product that is produced – or at least
distributed – exclusively by the state” (Galanter 1981): recht is een
product dat vooral wordt afgeleverd door de staat
- Gedecentraliseerde visie: statelijk recht heeft GEEN monopolie op de
productie van bindende normen en de implementatie van sancties
hoezo?
o Statelijk recht vormt immers maar 1 v/d normatieve kaders
die gedrag en relaties beïnvloeden
o Statelijk recht is in de praktijk niet noodzakelijk het meeste
invloedrijke normatieve kader (vaak gaan informele kaders
veel belangrijker zijn!)
Evolutie in studies omtrent rechtspluralisme:
4
Deel 1: recht in actie.............................................................................................. 4
Hoofdstuk 1: rechtspluralisme............................................................................. 4
Afdeling 1: algemeen....................................................................................... 4
Afdeling 2: semi-autonome sociale velden.......................................................8
Hoofdstuk 2: interlegaliteit/internormativiteit...................................................11
Hoofdstuk 3: street-level bureaucrats...............................................................12
Hoofdstuk 4: rechtsbewustzijn (legal consciousness)........................................14
Hoofdstuk 5: mobiliseren van recht (legal mobilisation)...................................15
Hoofdstuk 6: een sociojuridisch gevalstudie: Gabriela en haar moeder............16
Afdeling 1: een juridische benadering............................................................16
Afdeling 2: een sociojuridische benadering: de case van Gabriela.................16
Een ‘lived experience’ van gezinshereniging..............................................16
Analyse....................................................................................................... 18
Deel 2: recht en cultuur........................................................................................ 20
Hoofdstuk 1: cultuur?........................................................................................ 20
Hoofdstuk 2: recht en cultuur............................................................................21
Hoofdstuk 3: ‘legal culture’............................................................................... 22
Hoofdstuk 4: culturele delicten en cultureel verweer........................................24
Afdeling 1: inleiding........................................................................................ 24
Afdeling 2: concepten.................................................................................... 25
Afdeling 3: argumenten.................................................................................. 28
Afdeling 4: oefening....................................................................................... 31
Deel 3: (een andere kijk op) mensenrechten........................................................32
Hoofdstuk 1: Wat zijn mensenrechten? Waar komen mensenrechten vandaan?
.......................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 2: mensenrechten en culturele diversiteit........................................36
Hoofdstuk 3: de praktijk van (mensen)rechten.................................................40
Deel 4: methodologie........................................................................................... 45
Hoofdstuk 1: inleiding........................................................................................ 45
Hoofdstuk 2: onderzoeksmethodes (in de rechtsantropologie).........................48
Afdeling 1: (participerende) observatie..........................................................49
Afdeling 2: ‘verlengde casus methode’..........................................................50
Afdeling 3: semi-gestructureerde diepte-interviews.......................................50
Afdeling 4: etnografie..................................................................................... 55
Hoofdstuk 3: ethische aspecten........................................................................56
1
, Hoofdstuk 4: databeer en -analyse...................................................................56
Deel 5: formele en informele geschilbeslechting..................................................57
Hoofdstuk 1: inleiding........................................................................................ 57
Hoofdstuk 2: conflictbeslechting.......................................................................58
Afdeling 1: formele geschilbeslechting...........................................................60
Straftoemeting: tussen reden en gevoel.....................................................62
Lekenrechters............................................................................................. 68
Afdeling 2: informele geschilbeslechting........................................................72
Burenbemiddeling....................................................................................... 72
Ombudspersoon.......................................................................................... 75
Hoofdstuk 3: wat met nazorg?...........................................................................77
Deel 6: toegang tot het recht............................................................................... 77
Hoofdstuk 1: inleiding........................................................................................ 77
Hoofdstuk 2: kloof dichten tussen “sterke” en “zwakkere” in de samenleving?79
Hoofdstuk 3: klassieke studies..........................................................................80
Hoofdstuk 4: juridische bijstand in België..........................................................82
Hoofdstuk 5: verzekeringen............................................................................... 83
Hoofdstuk 6: toegankelijke justitie door digitalisering?.....................................83
Hoofdstuk 7: toegankelijke justitie via klare taal en legal design......................85
Hoofdstuk 8: theorie van Galanter....................................................................85
Deel 7: meningen over het recht..........................................................................90
Hoofdstuk 1: theorie.......................................................................................... 90
Afdeling 1: inleiding........................................................................................ 90
Afdeling 2: diverse meningen over het recht.................................................92
Afdeling 3: (systematisch) meten van meningen van burgers over het recht 95
Justitiebarometer........................................................................................ 95
De jongerenbarometer.............................................................................. 103
Enquête KUL en Wolters Kluwer................................................................104
European Social Survey (ESS)...................................................................105
Afdeling 4: verklaringsmodellen van vertrouwen in justitie en politie..........106
Hoofdstuk 2: praktijk....................................................................................... 107
Afdeling 1: communicatie binnen justitie.....................................................107
Afdeling 2: klare taal en legal design binnen justitie....................................109
Deel 8: kolonialisme & recht............................................................................... 114
Hoofdstuk 1: kolonialisme (terminologie)........................................................114
Hoofdstuk 2: historische evolutie: rol van het recht........................................115
Hoofdstuk 3: legitimering van kolonisering in het internationaal recht...........119
2
, Hoofdstuk 4: slavernij...................................................................................... 122
Hoofdstuk 5: koloniaal recht en bestuur in Belgisch Congo.............................125
Hoofdstuk 6: kolonialiteit................................................................................. 132
Afdeling 1: dekolonisering – het einde van het kolonialisme?......................133
Afdeling 2: (post)kolonialiteit – continuïteit van kolonialisme?.....................137
Deel 9: sociaal-economische ongelijkheid & recht.............................................140
Hoofdstuk 1: sociale orde, ongelijkheid & klasse.............................................140
Hoofdstuk 2: sociale ongelijkheid & recht.......................................................142
Hoofdstuk 3: verdeling inkomen & vermogen (Piketty)...................................143
Hoofdstuk 4: welvaartscreatie & kapitaal (Pistor)............................................145
Hoofdstuk 5: de neoliberale staat (Vauchez & France)....................................146
Gastcollege: discriminatie bestrijden via het recht: de Belgische ervaring in vraag
gesteld. Een socio-juridische benadering...........................................................147
Hoofdstuk 1: inleiding...................................................................................... 147
Hoofdstuk 2: elf jaar discriminatierechtspraak onder de statistische microscoop
........................................................................................................................ 148
Hoofdstuk 3: keynote van discussant..............................................................157
Gastcollege: taal, meertaligheid en recht...........................................................159
Hoofdstuk 1: inleiding: taal en recht...............................................................159
Hoofdstuk 2: taalideologieën en mythes over taal in juridische contexten.....160
Afdeling 1: mythe 1: taal is een statisch concept.........................................160
Afdeling 2: mythe 2: taal is een neutraal medium.......................................163
Afdeling 3: mythe 3: taal is een betrouwbare indicator van credibiliteit......165
Afdeling 4: mythe 4: we hebben geen vertalers en tolken meer nodig: AI
neemt over................................................................................................... 165
Afdeling 5: mythe 5: elke tweetalige kan tolken...........................................166
3
, Samenvatting recht en
samenleving
Deel 1: recht in actie
Hoofdstuk 1: rechtspluralisme
Afdeling 1: algemeen
Rechtspluralisme:
- Weinig uniformiteit in conceptualisering (von Benda-Beckmann
2002): weinig uniformiteit over inhoud van begrip
o ‘presence in a social field of more than one legal order’ / ‘that
state of affairs, for any social field, in which behavior pursuant to
more than one legal order occurs’(Griffiths 1986)
o a situation in which two or more legal systems coexist in the
same social field ’ (Merry 1988)
o ‘the coexistence of different normative orders within one socio-
political space’ (von Benda-Beckmann 1997).
Waarom relevant?
o “Implementatie” studies: gebaseerd op de “gap” approach
= gap tussen recht op papier en recht in praktijk verklaren
<-> perspectief van rechtspluralisme:
aandacht voor structurele kenmerken van sociale
velden
analytisch perspectief: op analytische manier kijken hoe
verschillende rechtssystemen (bv. staatsrecht, religieus
recht, gewoonterecht…) met elkaar communiceren in
verschillende sociale velden dit impliceert dus GEEN a
priori positieve of negatieve evaluatie van
rechtspluralisme
legal centralism vs gedecentraliseerde visie:
- (ideologie van) “legal centralism” = “the view that the justice to
which we seek access is a product that is produced – or at least
distributed – exclusively by the state” (Galanter 1981): recht is een
product dat vooral wordt afgeleverd door de staat
- Gedecentraliseerde visie: statelijk recht heeft GEEN monopolie op de
productie van bindende normen en de implementatie van sancties
hoezo?
o Statelijk recht vormt immers maar 1 v/d normatieve kaders
die gedrag en relaties beïnvloeden
o Statelijk recht is in de praktijk niet noodzakelijk het meeste
invloedrijke normatieve kader (vaak gaan informele kaders
veel belangrijker zijn!)
Evolutie in studies omtrent rechtspluralisme:
4
