ONDERWIJSPSYCHOLOGIE EN LEERSTOORNISSEN
Prof. Dr. Martijn Van Heel
ALGEMEEN
LEERSTOF
• PPT’s
• Lesopnames
• Teksten en papers
EVALUATIE
1) Meerkeuze-examen met verhoogde cesuur (80%)
2) WPO – Groepswerk (20%)
➔ Drie werkcolleges (instructies taak, hoogbegaafdheid, dyslexie & dyscalculie)
➔ Op beide onderdelen slagen!
LES 1 – Inleiding : Leerstoornissen en onderwijspsychologie
LEERSTOORNISSEN
Ontwikkelingsstoornis = neurologische of psychische aandoening die de ‘normale’
ontwikkeling verstoord
➔ Continuüm van subjectieve impact
➔ Treedt vroeg in de kindertijd op
Voorbeelden
- Autisme
- ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder)
- Leerstoornissen
Opmerkelijk! Verzamelterm ‘neurodiversiteit’ is in opmars
➔ Loskomen van labels, diagnoses en strikte interpretatie
Leerproblemen = één aspect - vaak gepaard met ontwikkelingsstoornissen
Bv. ASS = bestaat uit een leerprobleem, maar ook sociaal probleem
➔ Moeilijkheden bij het leren
1) Individuele factoren
- Motivatie (Bv. niet gemotiveerd om te lezen)
- Langdurige ziekte
2) Omgevingsfactoren
- Beperkte opvolging thuis
1
, - Moeilijke thuissituatie (bv. geen rustige plek voor huiswerk met een schoolse
achterstand als gevolg)
Opmerkelijk! Een leerprobleem kan tijdelijk zijn.
➔ BV. Je kan een mentale achteruitgang hebben dat nadien beter wordt.
Het verschil tussen leerproblemen en leerstoornissen
LEERPROBLEMEN LEERSTOORNISSEN
• Breder begrip • Altijd sprake van leerproblemen
• Niet altijd sprake van een leerstoornis • ‘Stoornis’ -> specifieke criteria
➔ Zie DSM-V (hieronder)
Specifieke leerstoornis
• Specificiteit in verminderde
mogelijkheden
• Specificiteit paradox: quid co-
morbiditeit
DSM-V criteria
Specifieke problemen bij dyslexie
➔ Bv. Op een perfect tempo
kunnen lezen maar de
inhoud niet begrijpen
Specifieke problemen bij dyscalculie
➔ Factor: number-sense (op-
gebouwd van kleins af aan)
➔ Bv. Moeilijkheden met het
beantwoorden van vraag-
stukken, het inschatten van
inhoud of volume
Opmerkingen!
1) ‘Ondanks interventie’
Wat wordt er op een school gedaan?
• Aangepaste remediëring
• Meer tijd
• Bijles
• Zorgjuf
➔ Hoeveel verbetering is er
nodig?
➔ Wat is een goede
interventie?
2
, 2) ‘Niet beter verklaard door…’
Bij een verstandelijke beperking
• IQ < 70: geen dyslexie of
dyscalculie
• 70 < IQ < 85 in rekening genomen bij effect van de interventie
Andere stoornissen
• Het niet goed kunnen lezen van rekenopgave (dyslexie) is geen dyscalculie
• Moeilijk om te onderscheiden
Psychosociale negatieve invloed
3) ‘Significant negatieve invloed’
• Sterke leerlingen kunnen (lang) compenseren
Bv. hoogbegaafden gaan, ondanks dyslexie of dyscalculie nog steeds (meer dan) gemiddeld
presteren
Onderverdeling van DSM-V criteria
Dyslexie (1) en dyscalculie (2)
Specifieke leerstoornissen met betrekking tot…
(1) Lezen en/of schrijven
(2) Wiskunde/rekenen
→ vaak een beschrijvende benadering (de verklarende oorzaak is niet altijd hetzelfde)
→ verklarende benadering: Wat is de oorzaak? --> specificiteitsparadox (specifieke uitval van
vaardigheden)
3
, Opmerking! Is er sprake van een stoornis of zijn het ‘gewoon’ zwakkere leerlingen? Gaat het over
een populatie dat zwak is of is dit gemiddeld het geval?
➔ Lees-/schrijf- en rekenvaardigheden zijn normaal verdeeld
➔ Verwachten we een andere verdeling?
PRENT: Leesscore 10 = dyslexie + leesscore 30 – 90 = geen dyslexie (figuur 1 – eind jaren ‘70)
➔ Bij de normale verdeling kijken we naar de linkerkant met de ‘slechtfunctionerende’
of ‘slecht presterende’ leerlingen (figuur 2)
De invloed van een leerprobleem en leerstoornis
Leerproblemen worden vaak in het onderwijs opgevangen door LK
➔ Zichtbaar in schoolse prestaties op cognitief en sociaal vlak
➔ Bv. het tellen, ondertiteling bij een film niet kunnen lezen leidt tot niet meepraten
erover met vrienden, math anxiety (angst om iets met cijfers te doen – snel in
vicieuze cirkel door te vermijden = geeft een slecht gevoel/prestatie daalt)
Klachten worden manifest wnr cognitieve vaardigheden zwaarder belast worden (niveau hoger)
• Belangrijke momenten om mee te zijn, bv. de overgang van SO nr hogeschool
➔ Niet altijd zichtbaar, want LL compenseren
• Belang van snel en adequaat te handelen
? Wanneer ga je helpen?
Voorbeeld – probleem met het rekenen
? Hoe kan je helpen?
1) Remedial teaching
= een continuüm van ondersteunende onderwijspraktijken dat een afgestemd traject
op een individu biedt (brede term)
4
Prof. Dr. Martijn Van Heel
ALGEMEEN
LEERSTOF
• PPT’s
• Lesopnames
• Teksten en papers
EVALUATIE
1) Meerkeuze-examen met verhoogde cesuur (80%)
2) WPO – Groepswerk (20%)
➔ Drie werkcolleges (instructies taak, hoogbegaafdheid, dyslexie & dyscalculie)
➔ Op beide onderdelen slagen!
LES 1 – Inleiding : Leerstoornissen en onderwijspsychologie
LEERSTOORNISSEN
Ontwikkelingsstoornis = neurologische of psychische aandoening die de ‘normale’
ontwikkeling verstoord
➔ Continuüm van subjectieve impact
➔ Treedt vroeg in de kindertijd op
Voorbeelden
- Autisme
- ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder)
- Leerstoornissen
Opmerkelijk! Verzamelterm ‘neurodiversiteit’ is in opmars
➔ Loskomen van labels, diagnoses en strikte interpretatie
Leerproblemen = één aspect - vaak gepaard met ontwikkelingsstoornissen
Bv. ASS = bestaat uit een leerprobleem, maar ook sociaal probleem
➔ Moeilijkheden bij het leren
1) Individuele factoren
- Motivatie (Bv. niet gemotiveerd om te lezen)
- Langdurige ziekte
2) Omgevingsfactoren
- Beperkte opvolging thuis
1
, - Moeilijke thuissituatie (bv. geen rustige plek voor huiswerk met een schoolse
achterstand als gevolg)
Opmerkelijk! Een leerprobleem kan tijdelijk zijn.
➔ BV. Je kan een mentale achteruitgang hebben dat nadien beter wordt.
Het verschil tussen leerproblemen en leerstoornissen
LEERPROBLEMEN LEERSTOORNISSEN
• Breder begrip • Altijd sprake van leerproblemen
• Niet altijd sprake van een leerstoornis • ‘Stoornis’ -> specifieke criteria
➔ Zie DSM-V (hieronder)
Specifieke leerstoornis
• Specificiteit in verminderde
mogelijkheden
• Specificiteit paradox: quid co-
morbiditeit
DSM-V criteria
Specifieke problemen bij dyslexie
➔ Bv. Op een perfect tempo
kunnen lezen maar de
inhoud niet begrijpen
Specifieke problemen bij dyscalculie
➔ Factor: number-sense (op-
gebouwd van kleins af aan)
➔ Bv. Moeilijkheden met het
beantwoorden van vraag-
stukken, het inschatten van
inhoud of volume
Opmerkingen!
1) ‘Ondanks interventie’
Wat wordt er op een school gedaan?
• Aangepaste remediëring
• Meer tijd
• Bijles
• Zorgjuf
➔ Hoeveel verbetering is er
nodig?
➔ Wat is een goede
interventie?
2
, 2) ‘Niet beter verklaard door…’
Bij een verstandelijke beperking
• IQ < 70: geen dyslexie of
dyscalculie
• 70 < IQ < 85 in rekening genomen bij effect van de interventie
Andere stoornissen
• Het niet goed kunnen lezen van rekenopgave (dyslexie) is geen dyscalculie
• Moeilijk om te onderscheiden
Psychosociale negatieve invloed
3) ‘Significant negatieve invloed’
• Sterke leerlingen kunnen (lang) compenseren
Bv. hoogbegaafden gaan, ondanks dyslexie of dyscalculie nog steeds (meer dan) gemiddeld
presteren
Onderverdeling van DSM-V criteria
Dyslexie (1) en dyscalculie (2)
Specifieke leerstoornissen met betrekking tot…
(1) Lezen en/of schrijven
(2) Wiskunde/rekenen
→ vaak een beschrijvende benadering (de verklarende oorzaak is niet altijd hetzelfde)
→ verklarende benadering: Wat is de oorzaak? --> specificiteitsparadox (specifieke uitval van
vaardigheden)
3
, Opmerking! Is er sprake van een stoornis of zijn het ‘gewoon’ zwakkere leerlingen? Gaat het over
een populatie dat zwak is of is dit gemiddeld het geval?
➔ Lees-/schrijf- en rekenvaardigheden zijn normaal verdeeld
➔ Verwachten we een andere verdeling?
PRENT: Leesscore 10 = dyslexie + leesscore 30 – 90 = geen dyslexie (figuur 1 – eind jaren ‘70)
➔ Bij de normale verdeling kijken we naar de linkerkant met de ‘slechtfunctionerende’
of ‘slecht presterende’ leerlingen (figuur 2)
De invloed van een leerprobleem en leerstoornis
Leerproblemen worden vaak in het onderwijs opgevangen door LK
➔ Zichtbaar in schoolse prestaties op cognitief en sociaal vlak
➔ Bv. het tellen, ondertiteling bij een film niet kunnen lezen leidt tot niet meepraten
erover met vrienden, math anxiety (angst om iets met cijfers te doen – snel in
vicieuze cirkel door te vermijden = geeft een slecht gevoel/prestatie daalt)
Klachten worden manifest wnr cognitieve vaardigheden zwaarder belast worden (niveau hoger)
• Belangrijke momenten om mee te zijn, bv. de overgang van SO nr hogeschool
➔ Niet altijd zichtbaar, want LL compenseren
• Belang van snel en adequaat te handelen
? Wanneer ga je helpen?
Voorbeeld – probleem met het rekenen
? Hoe kan je helpen?
1) Remedial teaching
= een continuüm van ondersteunende onderwijspraktijken dat een afgestemd traject
op een individu biedt (brede term)
4
