Samenvatting Materieel recht van de Europese Unie
Mag reader meenemen naar examen
Inhoud
HC1 Introductie.............................................................................................. 3
Begrippen........................................................................................................................ 3
Wat is materieel recht..................................................................................................3
Wat is een “interne markt”...........................................................................................3
Wie bent u? (raakvlakken met andere rechtstakken)....................................................3
De interne markt: context............................................................................................... 3
Geschiedenis................................................................................................................ 3
Vrijhandel – concepten.................................................................................................4
Belang van de Europese interne markt.........................................................................7
Recap........................................................................................................................... 9
HC2+3+4 Vrij verkeer van goederen: Tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen 9
Traditioneel handelsinstrument, nog steeds actueel.......................................................9
Kader: vrij verkeer van goederen....................................................................................9
Vrij verkeer van goederen: overzicht..........................................................................10
Analyse in drie stappen.............................................................................................. 10
Vrij verkeer van goederen & harmonisatie..................................................................32
HC5-6 Vrij verkeer van diensten en vestiging.................................................34
Concepten..................................................................................................................... 34
Toepassingsgebied (Stap 1a)......................................................................................34
Dienstenrichtlijn............................................................................................................ 37
Concept...................................................................................................................... 37
Vrijheid van vestiging van dienstverrichters (H3 DienstenRL)....................................38
Vrij verkeer van diensten (H4 DienstenRL).................................................................41
Recap (kijken of niet later weg kan)............................................................................42
Primair recht VVD & VvV...............................................................................................42
Bepaling + toepassingsgebied...................................................................................42
Analyse in 3 stappen:................................................................................................. 43
Samengestelde diensten...............................................................................................47
Dienstenrichtlijn vs andere harmonisatie....................................................................47
Dienst van de informatiemaatschappij.......................................................................47
Recap (algemeen)......................................................................................................... 50
HC7 Beroepskwalificaties..............................................................................50
Algemeen...................................................................................................................... 50
Concept...................................................................................................................... 50
Rechtsbronnen............................................................................................................ 50
Vrij verkeer van advocaten............................................................................................ 55
Verwijzing specifieke regelgeving in hor. RL...............................................................55
Verticale richtlijnen..................................................................................................... 55
Advocaten – Verdrag................................................................................................... 56
Recap......................................................................................................................... 57
HC8-9 Vrij verkeer van werknemers..............................................................57
1
, Context.......................................................................................................................... 57
Vrij verkeer van personen........................................................................................... 57
Rechtsbronnen............................................................................................................ 57
Extra omkadering....................................................................................................... 57
(Stap 1a:) Toepassingsgebied........................................................................................58
Voorwaarden VVW...................................................................................................... 58
Verschillende rechtsbronnen......................................................................................... 62
Verordening (EU) nr. 492/2011....................................................................................62
Richtlijn 2014/54/EU................................................................................................... 66
Verdrag: art. 45 VWEU................................................................................................ 66
Recap VVW.................................................................................................................... 70
HC9-10 Burgerschap van de EU.....................................................................70
Context.......................................................................................................................... 70
Bijzondere Verdragsbepalingen..................................................................................70
EU Burgerschap – vijfde vrijheid?................................................................................70
Toepassingsgebied........................................................................................................ 71
Voorwaarde 1: Personeel toepassingsgebied (Unieburger).........................................71
Voorwaarde 2: grensoverschrijdend element..............................................................72
Voorwaarde 3: gedraging van een LS.........................................................................72
Werknemers vs Burgerschap......................................................................................72
Burgerschapsrichtlijn..................................................................................................... 73
Context....................................................................................................................... 73
Toepassingsgebied...................................................................................................... 73
Verblijfsrechten........................................................................................................... 74
Sociale bijstand “vs” EU Burgerschap: overwegingen BurgerschapsRL......................79
Recap Burgerschapsrichtlijn.......................................................................................79
Opwaardering voorwaarden Burgerschapsrichtlijn door het Hof....................................81
Hoe pak ik het nu aan?..................................................................................................83
Stappenplan............................................................................................................... 83
Verdieping: werkzoekenden........................................................................................84
Burgerschapsrichtlijn – extreme gevallen...................................................................84
Wanneer is het Verdrag dan nog relevant?.................................................................85
Recap Burgerschap....................................................................................................... 89
HC11 Vrij verkeer van kapitaal en betalingen................................................89
(Historische) context..................................................................................................... 89
Vrij verkeer van kapitaal............................................................................................. 89
Vrij verkeer van betalingen......................................................................................... 92
Recap: Historische context VVK en VVB......................................................................94
Toepassingsgebied Vrij verkeer van kapitaal & betalingen............................................94
Restricties & rechtvaardiging Vrij verkeer van kapitaal.................................................95
Directe discriminatie................................................................................................... 95
Indirecte discriminatie en/of belemmering.................................................................97
Verhouding met andere vrijheden Vrij verkeer van kapitaal..........................................99
Recap VVK (en VVB).................................................................................................... 101
2
,HC1 Introductie
Begrippen
Wat is materieel recht
• Materieel recht verwijst naar het geheel van rechtsregels die bepalen wat de rechten en plichten van
personen zijn in een bepaalde samenleving. Het geeft aan welke rechten en verplichtingen mensen,
bedrijven en overheden hebben en wat als toegestaan of verboden wordt beschouwd.
• Kritiek op EU: te veel regularisatie (bv. in vgl met VS) => dit kan groei bemoeilijken
Wat is een “interne markt”
• Valks Juridisch Woordenboek: "ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen,
personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd en die een regime omvat dat verzekert dat de mededinging
niet wordt verstoord"
Wie bent u? (raakvlakken met andere rechtstakken)
• De takken en enkele voorbeelden:
o Privaatrecht:
Vlaamse regelgeving: als je in bep. zones huis wil kopen, moet je een bepaalde band hebben
met deze zonen (om huurprijzen voor “eigen bevolking”, lees: niet-expats, te doen dalen)
Band met vrij verkeer v pers. => 1ste versie v deze regel werd vernietigd ogv interne markt-recht
o Strafrecht:
Omega Diamons (diamanthandelaars) vervalste documenten van diamanten en gingen boete
krijgen
Advocaat diamanthandelaars heeft gezegd dat documenten een beperking inhielden vh vrij
verkeer v goederen (want de verplichting vd documenten bemoeilijkt de handel vd diamanten)
o Publiekrecht
Indien homohuwelijk erkend in lidstaat (LS) A => LS B moet ook erkennen (vrij verkeer v pers.)
o Economisch recht
In sommige steden geldt er een strijd tegen Airbnb omdat dit de huurprijzen voor de
omliggende bewoners doet stijgen => binnen deze strijd moet opgelet worden met vrij verkeer v
diensten v Airbnb
o Fiscaal recht
België veroordeeld vr ongelijke behandeling v inkomsten uit onroerende goederen (OG):
Belasting op OG, soms obv KI belast => voordelig tarief
Dit was niet mogelijk in buitenland => HvJ: zorgt ervoor dat vr Belg moeilijker wordt
huis in buitenland te kopen (en dus probleem met vrij verkeer v kapitaal)
o Sociaal recht
Belgische prof had uitspraak gedaan dat “Europa de Belgische arbeidsmarkt kapot maakt”
Vrij verkeer v pers. (in dit geval werknemers) => werknemers uit andere LS aantrekken door
lagere loonsverwachting, … (= social dumping)
o Internationaal en Europees recht
Logisch, dit vak is Europees en (op een bepaalde manier ook) internationaal
De interne markt: context
Geschiedenis
• Wat voorafging: overwinnaars WOII wilden fouten gemaakt na WOI voorkomen => gemeenschappelijke
belangen creëren
• Founding fathers:
o Jean Monnet (tijdens oorlog afgevaardigde v Frankrijk in VK)
o Robert Schuman (Franse minister buitenlandse zaken)
• Schumanverklaring 9 mei 1950:
o Tekst:
« La paix mondiale ne saurait être sauvegardée sans des efforts créateurs à la mesure des
dangers qui la menacent. […]
3
, Dans ce but, le gouvernement français propose de porter immédiatement l'action sur un point
limité mais décisif: Le gouvernement français propose de placer l'ensemble de la production
franco-allemande de charbon et d'acier sous une Haute Autorité commune, dans une
organisation ouverte à la participation des autres pays d'Europe.
La mise en commun des productions de charbon et d'acier assurera immédiatement
l'établissement de bases communes de développement économique, première étape de la
Fédération européenne, et changera le destin de ces régions longtemps vouées à la fabrication
des armes de guerre dont elles ont été les plus constantes victimes. […]
La solidarité de production qui sera ainsi nouée manifestera que toute guerre entre la France
et l'Allemagne devient non seulement impensable, mais matériellement impossible. […] »
o In het kort: wnr we ervoor zorgen dat de economische belangen v FR en DU (en andere EU landen)
worden samengebracht, kan er geen oorlog meer zijn
o Als productie v verschillende stoffen wordt verspreid, kunnen landen zich niet afsluiten v elkaar =>
oorlog voorkomen
o 1ste stap: kool en staal (EGKS, Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal als voorganger EU, 1952)
• Daarna: 25 maart 1957 – Verdragen van Rome => Europese Economische Gemeenschap (EEG)
o Deelnemers: LU, BE, FR, IT, DU, NL
o Inhoud: vrije circulatie v personen, goederen en arbeid
Vrijhandel – concepten
• Intensiteit economische samenwerking:
o EMU: economische en monetaire unie
o Links minst intensief, rechts meest intensief
Geen (specifieke) handelsrelatie
• In beginsel mogelijkheid tot handelsrestricties (volle vrijheid):
o quota’s
o douane
o…
• MAAR (gelukkig): WTO (°1995) => voorkomt bovenstaande handelsrestricties (deels)
o set verdragen: GATT, GATS…
o eigen geschillenbeslechting
o basisbeginsel = non-discriminatie
most favoured nation (MFN) (cf. IBL)
Any advantage, favour, privilege or immunity granted by any contracting party to any
product originating in or destined for any other country shall be accorded immediately
and unconditionally to the like product originating in or destined for the territories of
all other contracting parties. => MFN clause: whenever you give advantage to 1
country, you should give the same advantage to other countries
So if reduced tariff for 1 country in WTO => becomes multilateral (is for
everyone)
E.g. Belgium imports wine from a lot of countries => when it lowers tariffs for
France, it should also do so for all other contracting parties
“The like product”: only works for similar products (e.g. if about shrimps => crab
meat doesn’t count)
national treatment requirement (cf. IBL)
The products of the territory of any contracting party imported into the territory of
any other contracting party shall be accorded treatment no less favourable than
4
Mag reader meenemen naar examen
Inhoud
HC1 Introductie.............................................................................................. 3
Begrippen........................................................................................................................ 3
Wat is materieel recht..................................................................................................3
Wat is een “interne markt”...........................................................................................3
Wie bent u? (raakvlakken met andere rechtstakken)....................................................3
De interne markt: context............................................................................................... 3
Geschiedenis................................................................................................................ 3
Vrijhandel – concepten.................................................................................................4
Belang van de Europese interne markt.........................................................................7
Recap........................................................................................................................... 9
HC2+3+4 Vrij verkeer van goederen: Tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen 9
Traditioneel handelsinstrument, nog steeds actueel.......................................................9
Kader: vrij verkeer van goederen....................................................................................9
Vrij verkeer van goederen: overzicht..........................................................................10
Analyse in drie stappen.............................................................................................. 10
Vrij verkeer van goederen & harmonisatie..................................................................32
HC5-6 Vrij verkeer van diensten en vestiging.................................................34
Concepten..................................................................................................................... 34
Toepassingsgebied (Stap 1a)......................................................................................34
Dienstenrichtlijn............................................................................................................ 37
Concept...................................................................................................................... 37
Vrijheid van vestiging van dienstverrichters (H3 DienstenRL)....................................38
Vrij verkeer van diensten (H4 DienstenRL).................................................................41
Recap (kijken of niet later weg kan)............................................................................42
Primair recht VVD & VvV...............................................................................................42
Bepaling + toepassingsgebied...................................................................................42
Analyse in 3 stappen:................................................................................................. 43
Samengestelde diensten...............................................................................................47
Dienstenrichtlijn vs andere harmonisatie....................................................................47
Dienst van de informatiemaatschappij.......................................................................47
Recap (algemeen)......................................................................................................... 50
HC7 Beroepskwalificaties..............................................................................50
Algemeen...................................................................................................................... 50
Concept...................................................................................................................... 50
Rechtsbronnen............................................................................................................ 50
Vrij verkeer van advocaten............................................................................................ 55
Verwijzing specifieke regelgeving in hor. RL...............................................................55
Verticale richtlijnen..................................................................................................... 55
Advocaten – Verdrag................................................................................................... 56
Recap......................................................................................................................... 57
HC8-9 Vrij verkeer van werknemers..............................................................57
1
, Context.......................................................................................................................... 57
Vrij verkeer van personen........................................................................................... 57
Rechtsbronnen............................................................................................................ 57
Extra omkadering....................................................................................................... 57
(Stap 1a:) Toepassingsgebied........................................................................................58
Voorwaarden VVW...................................................................................................... 58
Verschillende rechtsbronnen......................................................................................... 62
Verordening (EU) nr. 492/2011....................................................................................62
Richtlijn 2014/54/EU................................................................................................... 66
Verdrag: art. 45 VWEU................................................................................................ 66
Recap VVW.................................................................................................................... 70
HC9-10 Burgerschap van de EU.....................................................................70
Context.......................................................................................................................... 70
Bijzondere Verdragsbepalingen..................................................................................70
EU Burgerschap – vijfde vrijheid?................................................................................70
Toepassingsgebied........................................................................................................ 71
Voorwaarde 1: Personeel toepassingsgebied (Unieburger).........................................71
Voorwaarde 2: grensoverschrijdend element..............................................................72
Voorwaarde 3: gedraging van een LS.........................................................................72
Werknemers vs Burgerschap......................................................................................72
Burgerschapsrichtlijn..................................................................................................... 73
Context....................................................................................................................... 73
Toepassingsgebied...................................................................................................... 73
Verblijfsrechten........................................................................................................... 74
Sociale bijstand “vs” EU Burgerschap: overwegingen BurgerschapsRL......................79
Recap Burgerschapsrichtlijn.......................................................................................79
Opwaardering voorwaarden Burgerschapsrichtlijn door het Hof....................................81
Hoe pak ik het nu aan?..................................................................................................83
Stappenplan............................................................................................................... 83
Verdieping: werkzoekenden........................................................................................84
Burgerschapsrichtlijn – extreme gevallen...................................................................84
Wanneer is het Verdrag dan nog relevant?.................................................................85
Recap Burgerschap....................................................................................................... 89
HC11 Vrij verkeer van kapitaal en betalingen................................................89
(Historische) context..................................................................................................... 89
Vrij verkeer van kapitaal............................................................................................. 89
Vrij verkeer van betalingen......................................................................................... 92
Recap: Historische context VVK en VVB......................................................................94
Toepassingsgebied Vrij verkeer van kapitaal & betalingen............................................94
Restricties & rechtvaardiging Vrij verkeer van kapitaal.................................................95
Directe discriminatie................................................................................................... 95
Indirecte discriminatie en/of belemmering.................................................................97
Verhouding met andere vrijheden Vrij verkeer van kapitaal..........................................99
Recap VVK (en VVB).................................................................................................... 101
2
,HC1 Introductie
Begrippen
Wat is materieel recht
• Materieel recht verwijst naar het geheel van rechtsregels die bepalen wat de rechten en plichten van
personen zijn in een bepaalde samenleving. Het geeft aan welke rechten en verplichtingen mensen,
bedrijven en overheden hebben en wat als toegestaan of verboden wordt beschouwd.
• Kritiek op EU: te veel regularisatie (bv. in vgl met VS) => dit kan groei bemoeilijken
Wat is een “interne markt”
• Valks Juridisch Woordenboek: "ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen,
personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd en die een regime omvat dat verzekert dat de mededinging
niet wordt verstoord"
Wie bent u? (raakvlakken met andere rechtstakken)
• De takken en enkele voorbeelden:
o Privaatrecht:
Vlaamse regelgeving: als je in bep. zones huis wil kopen, moet je een bepaalde band hebben
met deze zonen (om huurprijzen voor “eigen bevolking”, lees: niet-expats, te doen dalen)
Band met vrij verkeer v pers. => 1ste versie v deze regel werd vernietigd ogv interne markt-recht
o Strafrecht:
Omega Diamons (diamanthandelaars) vervalste documenten van diamanten en gingen boete
krijgen
Advocaat diamanthandelaars heeft gezegd dat documenten een beperking inhielden vh vrij
verkeer v goederen (want de verplichting vd documenten bemoeilijkt de handel vd diamanten)
o Publiekrecht
Indien homohuwelijk erkend in lidstaat (LS) A => LS B moet ook erkennen (vrij verkeer v pers.)
o Economisch recht
In sommige steden geldt er een strijd tegen Airbnb omdat dit de huurprijzen voor de
omliggende bewoners doet stijgen => binnen deze strijd moet opgelet worden met vrij verkeer v
diensten v Airbnb
o Fiscaal recht
België veroordeeld vr ongelijke behandeling v inkomsten uit onroerende goederen (OG):
Belasting op OG, soms obv KI belast => voordelig tarief
Dit was niet mogelijk in buitenland => HvJ: zorgt ervoor dat vr Belg moeilijker wordt
huis in buitenland te kopen (en dus probleem met vrij verkeer v kapitaal)
o Sociaal recht
Belgische prof had uitspraak gedaan dat “Europa de Belgische arbeidsmarkt kapot maakt”
Vrij verkeer v pers. (in dit geval werknemers) => werknemers uit andere LS aantrekken door
lagere loonsverwachting, … (= social dumping)
o Internationaal en Europees recht
Logisch, dit vak is Europees en (op een bepaalde manier ook) internationaal
De interne markt: context
Geschiedenis
• Wat voorafging: overwinnaars WOII wilden fouten gemaakt na WOI voorkomen => gemeenschappelijke
belangen creëren
• Founding fathers:
o Jean Monnet (tijdens oorlog afgevaardigde v Frankrijk in VK)
o Robert Schuman (Franse minister buitenlandse zaken)
• Schumanverklaring 9 mei 1950:
o Tekst:
« La paix mondiale ne saurait être sauvegardée sans des efforts créateurs à la mesure des
dangers qui la menacent. […]
3
, Dans ce but, le gouvernement français propose de porter immédiatement l'action sur un point
limité mais décisif: Le gouvernement français propose de placer l'ensemble de la production
franco-allemande de charbon et d'acier sous une Haute Autorité commune, dans une
organisation ouverte à la participation des autres pays d'Europe.
La mise en commun des productions de charbon et d'acier assurera immédiatement
l'établissement de bases communes de développement économique, première étape de la
Fédération européenne, et changera le destin de ces régions longtemps vouées à la fabrication
des armes de guerre dont elles ont été les plus constantes victimes. […]
La solidarité de production qui sera ainsi nouée manifestera que toute guerre entre la France
et l'Allemagne devient non seulement impensable, mais matériellement impossible. […] »
o In het kort: wnr we ervoor zorgen dat de economische belangen v FR en DU (en andere EU landen)
worden samengebracht, kan er geen oorlog meer zijn
o Als productie v verschillende stoffen wordt verspreid, kunnen landen zich niet afsluiten v elkaar =>
oorlog voorkomen
o 1ste stap: kool en staal (EGKS, Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal als voorganger EU, 1952)
• Daarna: 25 maart 1957 – Verdragen van Rome => Europese Economische Gemeenschap (EEG)
o Deelnemers: LU, BE, FR, IT, DU, NL
o Inhoud: vrije circulatie v personen, goederen en arbeid
Vrijhandel – concepten
• Intensiteit economische samenwerking:
o EMU: economische en monetaire unie
o Links minst intensief, rechts meest intensief
Geen (specifieke) handelsrelatie
• In beginsel mogelijkheid tot handelsrestricties (volle vrijheid):
o quota’s
o douane
o…
• MAAR (gelukkig): WTO (°1995) => voorkomt bovenstaande handelsrestricties (deels)
o set verdragen: GATT, GATS…
o eigen geschillenbeslechting
o basisbeginsel = non-discriminatie
most favoured nation (MFN) (cf. IBL)
Any advantage, favour, privilege or immunity granted by any contracting party to any
product originating in or destined for any other country shall be accorded immediately
and unconditionally to the like product originating in or destined for the territories of
all other contracting parties. => MFN clause: whenever you give advantage to 1
country, you should give the same advantage to other countries
So if reduced tariff for 1 country in WTO => becomes multilateral (is for
everyone)
E.g. Belgium imports wine from a lot of countries => when it lowers tariffs for
France, it should also do so for all other contracting parties
“The like product”: only works for similar products (e.g. if about shrimps => crab
meat doesn’t count)
national treatment requirement (cf. IBL)
The products of the territory of any contracting party imported into the territory of
any other contracting party shall be accorded treatment no less favourable than
4
