Samenvatting aardrijkskunde VWO5 Domein Werelddelen Zuid-Amerika

Aardrijkskunde H3

§3.1: Natuurlijke gevaren in Zuid-Amerika

Oorzaken natuurlijke gevaren
Fysische processen in/op de aardkorst:
- Endogene processen, bijvoorbeeld:
 Aardbevingen
 Vulkanisme
- Exogene processen, bijvoorbeeld:
 Verwering
 Erosie

Natuurlijke gevaren:
- Tsunami’s (vloedgolven) gevolg van aardbevingen
- Massabewegingen (aardverschuivingen) gevolg van aardbevingen en neerslag
- Lahars (modderstromen) gevolg van vulkaanuitbarstingen
- (Rivier)overstromingen gevolg van overvloedige neerslag/regen

Aardbevingen en vulkanisme Andesgebergte
- Subductie  gevolg van platentektoniek in het Andesgebergte waarbij oceanische plaat
schuift onder continentale plaat
- Convergente plaatbeweging

Oorzaak-gevolg bij natuurlijke gevaren
Hoe kan door een aardbeving een tsunami ontstaan?
1. Aardbeving op oceaanbodem
2. De oceanische plaat verschuift
3. Er ontstaat een schokgolf in het water
4. Vloedgolf overspoelt de kust

Onstaan lahar (modderstroom) bij vulkaanuitbarsting
Komt door:
1. Vulkaanuitbarsting
2. Hitte door lava en gassen
3. Sneeuw en ijs smelten
4. Watermassa neemt aarde en stenen mee de helling af in de vorm van een modderstroom

Ontstaan aardverschuivingen door El Niño
Komt door:
1. Er valt overvloedig regen
2. Hellingprocessen: versnelde bodemerosie + afschuiven van stukken
helling
Hoe kan een verhoogde piekafvoer tot overstromingen leiden?
1. Verhoogde piekafvoer
2. Rivier moet extra veel water afvoeren
3. Treedt buiten zijn oevers

Hoe kan mens oorzaak zijn van natuurlijke gevaren?
1. Houtkap op hellingen
2. Bodemerosie + massabewegingen

, 3. Verharding oppervlak
4. Verkorting vertragingstijd
5. Overstroming  rivier kan plotselinge toestroming water niet aan
 doordat hellingen kaal komen te liggen, infiltreert er bijna geen water meer in de bodem
 geen terrassering in reliëfrijk gebied bevordert afstroming

Massabewegingen
Indirecte gevolgen van bevingen zijn aardverschuivingen. Deze massabewegingen ontstaan
doordat:
- Bij een aardbeving delen afschuiven op instabiele hellingen
- Bij overvloedige neerslag (zoals El Niño) modder, puin en gesteente van een helling
schuiven.
- Er lahars ontstaan bij een vulkaanuitbarsting. Deze modderstromen ontstaan doordat
sneeuw en ijs hoog op de vulkaanhellingen smelten als de vulkaan uitbarst  grote
snelheid naar beneden en vernielen alles

Overstromingen
- Nattere gedeelten Zuid-Amerika vaak overstromingen
- In berggebieden  flash floods, waarbij rivieren plotseling hoge piekafvoer hebben
- Door hevige regenval in bovenloop loopt de bedding snel vol en stort het water +
meegenomen delen zich naar beneden
- Vlakkere gebieden met rivieren met groot debiet (hoeveel water er per seconde door de
rivier stroomt)  high floods  waterniveau stijgt relatief traag

§3.2: Hazard management

- Hazard management: beleid om schade bij natuurrampen te voorkomen of beperken
- Risicoperceptie: de mate waarin men het risico om zelf slachtoffer te worden van een
natuurramp inschat

Risico’s
Risico hangt af van drie elkaar versterkende gevolgen
1. Aard van natuurramp
- Soort ramp
- Intensiteit
- Score schaal van Richter
2. Aantal mensen en gebouwen dat bij de ramp betrokken is
- Hoeveel infrastructuur wordt er verwoest
3. Kwetsbaarheid van de samenleving
- Fysieke factoren: slechte constructie gebouwen, landgebruik dat bodemerosie bevordert
- Sociale factoren: bepaalde bevolkingsgroepen worden achtergesteld  armen minder
kansen
- Economische factoren: onverzekerde informele sector, afhankelijkheid 1
inkomstenbron, precaire voedselvoorziening
- Milieufactoren: uitputting hulpbronnen, zoals water en landbouwgrond,
klimaatverandering




2