Samenvatting Aardrijkskunde VWO5 Domein Wereld Hoofdstuk 1

Aardrijkskunde H1
§1.1: Krimpende wereld

Globalisering
- Globalisering of mondialisering: proces waarbij de vervlechting tussen gebieden en
samenlevingen op aarde toeneemt. Gevolg  de afstand waarover goederen, mensen en
kapitaal zich verplaatsen, is gemiddeld toegenomen

Global village
- Door toenemende vervlechting van gebieden wordt de wereld global village genoemd
- Relatieve afstand tussen gebieden neemt af door daling reis- en vervoerstijden en de
kosten daarvan  tijd-ruimtecompressie: tijd en ruimte worden als het ware in elkaar
gedrukt
3 processen spelen daarbij rol:
 Ligging verandert: relatieve ligging verandert  ligging van plaats of gebied tov
andere gebieden; bereikbaarheid. In een korte tijd kan een gebied of stad in verval raken
of juist opbloeien, redenen:
1. Positie van een gebied tov belangrijke economische centra
2. Ligging tov van een belangrijke vervoersas (corridor). Voor bedrijven is van belang
dat ze hun producten snel over groot gebied kunnen distribueren. Vervoersassen zijn als
vestigingsgebied voor bedrijven alleen aantrekkelijk wanneer ze belangrijke
economische gebieden met elkaar verbinden bij mainport voor verder transport.
 Afstand krimpt: relatieve afstand (de afstand uitgedrukt in tijd, geld en moeite die het
kost om te komen, daalt). Toch geldt regel van afstandsverval (verschijnsel dat de
interactie tussen gebieden afneemt naarmate de afstand toeneemt)
 Grenzen vervagen: meer uitwisseling van informatie, ideeën, cultuur, normen en
waarden

§1.2: Transport

Afstand en transport verandert
 Belangrijkste motoren achter proces globalisering is de ontwikkeling van
transporttechnologie
 Goederentransport heeft 3 ontwikkelingen doorgemaakt:
1. Reis-en vervoerstijden zijn in 20e eeuw gedaald: verloopt sneller
2. Transport is goedkoper door groei capaciteit van schepen en vliegtuigen. Na
economische crisis overcapaciteit en dalen tarieven
3. Infrastructuur rond transport (wegen, havens, vliegvelden en telecommunicatie) is
verbeterd (door verbetering transport neemt tijd-ruimtecompressie toe)
Het uitwisselen van goederen, mensen en informatie is gemakkelijker geworden

Goederen in beweging
- Volgens de interactietheorie van Ullman moet aan 3 basisvoorwaarden worden voldaan
voordat er uitwisseling goederen, mensen of ideeën tot stand komt:
 Complementariteit: 2 gebieden vullen elkaar aan (wat er in ene gebied niet is, is er in
het andere wel)
 Transporteerbaarheid: moet te doen zijn qua kosten en moeite om iets te verplaatsen
 Geen tussenliggende mogelijkheden: er moet geen plaats zijn tussen gebied A en
gebied B die precies hetzelfde biedt (dan ga je daar naartoe)
Veranderende omstandigheden

, - Interactie tussen gebieden kan op 3 manieren veranderen:
 Innovaties transportgebied: container, vervoerskosten heel laag. (transportkosten
goederen dalen door grotere containers) Arbeidsintensieve producten in
lagelonenlanden en landbouwproducten in gebieden waar klimatologisch geschikt is.
Transportlijnen met elkaar verbonden mainports vormen belangrijke knooppunten in
transportnetwerk goederen
 Uitbreiding/ verbetering van infrastructuur: bereikbaarheid neemt toe door
toenemende toegankelijkheid
 Verdwijnen politieke barrières: wisseling goederen stijgt

§1.3: De eeuw van de informatie

Handels- en informatiestromen ondersteunen elkaar
- 3 factoren die de richting en intensiteit van internationale communicatie beïnvloeden:
 Economische factoren: internationale informatie-uitwisseling vindt nu vooral plaats
tussen centrumlanden. Financiële markten zijn wereldwijd verbonden elkaar door
communicatie- en informatietechnologie. Gevolg: 24-uurs economie.
 Geografische factoren: regel van afstandsverval  naarmate de afstand tussen landen
toeneemt, daalt de intensiteit van contact. Echter wordt regel doorkruist wanneer grote
groepen migranten wonen, dan neemt communicatie tussen moederland en vaderland
toe.
 Culturele factoren: zelfde taal en cultuur is informatie-uitwisseling veel groter

Kapitaalstromen flitsen over de wereld
- Informatietechnologie diepst doorgedrongen in internationale financiële markten, kan
gaan om:
 Investerings- en handelskapitaal
 Kapitaal van particulieren en bedrijven: zijn op zoek naar plaatsen waar rendement
hoogst is, en belasting laagst.
 Flitskapitaal: enorme geldstromen die samenhangen met de speculatie in valutakoersen

Online
- Door stijging toegang internet stijgt bbp ontwikkelingsland
- Factoren die aantal internetgebruikers per werelddeel bepalen:
 Omvang bevolking
 Welvaartsniveau

§1.4: Globalisering: economisch bekeken

Economische globalisering
- Oorzaken groei wereldhandel:
 Liberalisering/deregulering van wereldhandel  vrije markteconomie leidend
economisch principe
 Opkomst mno’s  vormen mondiale netwerken
 ondersteund door informatie- en communicatietechnologie
 handelsbelemmeringen worden beperkt door invloed Wereldhandelsorganisatie (WTO)
Mno’s worden gesteund door:
 Verbetering transport- en communicatietechnologie
 Vrijhandel (bijna geen handelsbelemmeringen)
 Internationaal opereren van banken en beurzen



2