Gezinspedagogiek
,Inhoud
1 Inleidend hoofdstuk: het gezin is dood ............................................................. 5
1.1 Van verdeelde naar gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid .................................. 6
2 Hoofdstuk 1: over gezinspedagogiek ................................................................ 7
2.1 Wat is gezinspedagogiek? ..................................................................................... 7
2.1.1 Opvoedingsstijlen ............................................................................................. 8
2.1.2 Socialisering .................................................................................................... 8
3 Hoofdstuk 4: de bestuurde ouder ................................................................... 11
3.1 Ondersteuning van ouders en gezinnen ................................................................ 11
3.1.1 Beleidsmatige aandacht in Vlaanderen .............................................................. 11
3.1.2 (Re)turn to parenting ..................................................................................... 11
3.2 Individualisering van opvoeding .......................................................................... 15
3.2.1 De eerste 1000 dagen .................................................................................... 15
3.2.2 Over zindelijkheid .......................................................................................... 16
3.2.3 Combinerende factoren ................................................................................... 16
4 H2 diversiteit van gezinnen ............................................................................ 17
4.1 Demografische ontwikkelingen ............................................................................ 17
4.1.1 Nataliteit ....................................................................................................... 20
4.1.2 Actieve bevolking ........................................................................................... 22
4.2 Vragen ............................................................................................................. 23
4.2.1 Percentage jongste kinderen (0-3j) zonder Belgische afkomst.............................. 23
4.2.2 Percentage boorlingen met Nederlands als moedertaal........................................ 24
4.2.3 Meest gesproken taal moeder-kind naast Nederlands .......................................... 24
4.2.4 Gezinssamenstelling ....................................................................................... 25
4.2.5 Aantal kinderen geboren in kansarmoede in Vlaanderen ...................................... 27
4.3 Genderdiversiteit ............................................................................................... 31
4.3.1 Combinatie van private en publieke .................................................................. 31
4.3.2 Onderhandelde genderrollen ............................................................................ 32
4.3.3 Tijdsbesteding ............................................................................................... 32
4.3.4 Arbeidsmarkt ................................................................................................. 35
4.3.5 Onderwijs ..................................................................................................... 36
4.3.6 Genderdiversiteit: conclusie ............................................................................. 38
4.4 Conclusie .......................................................................................................... 39
5 Les 3a _ Gezinsondersteuning in Vlaanderen ................................................. 40
5.1 Regelgeving in Vlaanderen – een (historisch) overzicht .......................................... 40
5.2 Huis van het Kind (lokale samenwerkingsverbanden) ............................................. 44
5.2.1 Levensdomeinen ............................................................................................ 47
1
,5.2.2 6 Werkingsprincipes HvK ................................................................................. 48
5.2.3 Aanbodsvormen ............................................................................................. 48
6 Les 3b _ Het Gents netwerk Huis van het Kind binnen lokaal geïntegreerd
jeugdzorg- en gezinsbeleid (in gesprek met Gentse praktijk) .................................. 50
6.1 Wat eraan voorafging ......................................................................................... 50
6.2 Governance Gents geïntegreerd gezinsbeleid ........................................................ 50
6.3 Vroeg en nabij: 4 gedeelde actiesporen ................................................................ 52
6.3.1 Netwerk Huis van het Kind (actiespoor 1) .......................................................... 53
6.3.2 Het Groeiteam (actiespoor 2) .......................................................................... 55
6.3.3 Het gedeeld trainingsplan (actiespoor 3) ........................................................... 59
6.3.4 Trajectcontinuïteit (actiespoor 4) ..................................................................... 60
6.4 Werken in en met een netwerk: niet zonder uitdagingen en heel vaak een spreidstand
60
7 Les 4 _ Gezinsondersteuning in de praktijk: Huis van het Kind (Kiel) en
inloopteamwerking Rebelle ...................................................................................... 61
7.1 Rebelle vzw: 1 organisatie, 2 pijlers ..................................................................... 61
7.1.1 Socio-culturele werking ................................................................................... 61
7.1.2 Preventieve gezinsondersteuning ..................................................................... 62
7.2 Huis van het Kind .............................................................................................. 62
7.2.1 Vlaams decreet .............................................................................................. 62
7.2.2 Wat is een Huis van het Kind? ......................................................................... 62
7.2.3 Huizen van het Kind in Antwerpen .................................................................... 63
7.2.4 Huis van het Kind Antwerpen – Kiel .................................................................. 65
7.2.5 Huis van het Kind in Oostende ......................................................................... 69
7.3 Rebelle inloopteam ............................................................................................ 70
7.3.1 Algemene werking: kern ................................................................................. 71
7.3.2 Rebelle inloopteam Antwerpen ......................................................................... 71
7.3.3 Rebelle inloopteam Oostende ........................................................................... 76
8 Les 5 _ Interventies tussen gezin en samenleving: Evidence based practice .. 78
8.1 Opvoedingsondersteuning .................................................................................. 78
8.1.1 Verschillende perspectieven ............................................................................. 78
8.1.2 Soorten opvoedingsondersteuning .................................................................... 80
8.2 Evidence-based opvoedingsondersteuning ............................................................ 81
8.2.1 Oorsprong in geneeskunde .............................................................................. 81
8.2.2 Uitgangspunt en context ................................................................................. 81
8.2.3 Positivistische benadering ............................................................................... 81
8.2.4 Standaardisering en protocollering ................................................................... 82
8.2.5 Co-morbiditeit ............................................................................................... 82
8.2.6 Discussie over evidentie van evidence based interventies (Vanheule, 2018) .......... 83
2
, 8.2.7 Effectiviteit als concept ................................................................................... 84
8.3 Interventies tussen gezin en samenleving............................................................. 84
8.3.1 Triple P: informatie, advies en training.............................................................. 84
8.3.2 Instapje (en Opstapje): Peer Home Visitors ....................................................... 86
8.3.3 Ontmoetingsplaatsen: sociale en emotionele steun ............................................. 87
8.3.4 Ouders als onderzoekers: onderzoeksproject met ouders .................................... 91
8.4 Conclusie .......................................................................................................... 92
8.4.1 Democratisch deficit ....................................................................................... 92
9 Les 6 _ Gezinsbeleid ....................................................................................... 92
9.1 Historische inleiding ........................................................................................... 94
9.1.1 Vrouwen weg van de arbeidsmarkt ................................................................... 94
9.1.2 Twee wereldoorlogen ...................................................................................... 94
9.1.3 Maatschappelijke ontwikkelingen ...................................................................... 95
9.2 Gezinsbeleid ..................................................................................................... 97
9.2.1 Drie soorten maatregelen ................................................................................ 97
10 Les 7 _ Meerouderschap: pleegzorg en adoptie ............................................ 102
10.1 Inleiding: alternatieve zorg ................................................................................ 102
10.2 Pleegzorg ........................................................................................................ 103
10.2.1 Het dossier van Boris: Pleegzorg (Vlaanderen) in beeld en cijfers ........................ 103
10.2.2 Pleegzorg in multiperspectivisme: gedeeld ouderschap? ..................................... 108
10.2.3 Gedeeld ouderschap volgens ouders en pleegzorgers (onderzoek: Cannaert & De
Wilde, 2024) .............................................................................................................. 112
10.2.4 Pleegzorg in het belang van het kind: discussie en conclusie .............................. 115
10.3 Adoptie ........................................................................................................... 117
10.3.1 ‘Al red je er maar één’: concepten en cijfers (Haags verdrag en dalende trend) .... 117
10.3.2 Adoptie in Vlaanderen: procedure ................................................................... 119
10.3.3 Adoptieouders en geadopteerden .................................................................... 119
10.4 Discussie en conclusie: verbinden pleegzorg en adoptie ........................................ 120
11 Les 8 _ Tendens integratie, proportioneel universalisme en sociale cohesie +
Link met huis van het kind ..................................................................................... 121
11.1 Integratie en netwerking ................................................................................... 121
11.1.1 Internationale integratiebewegingen ................................................................ 123
11.2 Proportioneel/ progressief universalisme ............................................................. 124
11.2.1 Werkingsprincipes bij netwerking en integratie ................................................. 124
11.2.2 Proportioneel universalisme ............................................................................ 124
11.2.3 PU in de Huizen van het Kind: uitdagingen ....................................................... 126
11.3 Sociale cohesie................................................................................................. 127
11.3.1 Sociale steun en ontmoeting ........................................................................... 127
11.3.2 Sociale cohesie ............................................................................................. 127
3
,Inhoud
1 Inleidend hoofdstuk: het gezin is dood ............................................................. 5
1.1 Van verdeelde naar gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid .................................. 6
2 Hoofdstuk 1: over gezinspedagogiek ................................................................ 7
2.1 Wat is gezinspedagogiek? ..................................................................................... 7
2.1.1 Opvoedingsstijlen ............................................................................................. 8
2.1.2 Socialisering .................................................................................................... 8
3 Hoofdstuk 4: de bestuurde ouder ................................................................... 11
3.1 Ondersteuning van ouders en gezinnen ................................................................ 11
3.1.1 Beleidsmatige aandacht in Vlaanderen .............................................................. 11
3.1.2 (Re)turn to parenting ..................................................................................... 11
3.2 Individualisering van opvoeding .......................................................................... 15
3.2.1 De eerste 1000 dagen .................................................................................... 15
3.2.2 Over zindelijkheid .......................................................................................... 16
3.2.3 Combinerende factoren ................................................................................... 16
4 H2 diversiteit van gezinnen ............................................................................ 17
4.1 Demografische ontwikkelingen ............................................................................ 17
4.1.1 Nataliteit ....................................................................................................... 20
4.1.2 Actieve bevolking ........................................................................................... 22
4.2 Vragen ............................................................................................................. 23
4.2.1 Percentage jongste kinderen (0-3j) zonder Belgische afkomst.............................. 23
4.2.2 Percentage boorlingen met Nederlands als moedertaal........................................ 24
4.2.3 Meest gesproken taal moeder-kind naast Nederlands .......................................... 24
4.2.4 Gezinssamenstelling ....................................................................................... 25
4.2.5 Aantal kinderen geboren in kansarmoede in Vlaanderen ...................................... 27
4.3 Genderdiversiteit ............................................................................................... 31
4.3.1 Combinatie van private en publieke .................................................................. 31
4.3.2 Onderhandelde genderrollen ............................................................................ 32
4.3.3 Tijdsbesteding ............................................................................................... 32
4.3.4 Arbeidsmarkt ................................................................................................. 35
4.3.5 Onderwijs ..................................................................................................... 36
4.3.6 Genderdiversiteit: conclusie ............................................................................. 38
4.4 Conclusie .......................................................................................................... 39
5 Les 3a _ Gezinsondersteuning in Vlaanderen ................................................. 40
5.1 Regelgeving in Vlaanderen – een (historisch) overzicht .......................................... 40
5.2 Huis van het Kind (lokale samenwerkingsverbanden) ............................................. 44
5.2.1 Levensdomeinen ............................................................................................ 47
1
,5.2.2 6 Werkingsprincipes HvK ................................................................................. 48
5.2.3 Aanbodsvormen ............................................................................................. 48
6 Les 3b _ Het Gents netwerk Huis van het Kind binnen lokaal geïntegreerd
jeugdzorg- en gezinsbeleid (in gesprek met Gentse praktijk) .................................. 50
6.1 Wat eraan voorafging ......................................................................................... 50
6.2 Governance Gents geïntegreerd gezinsbeleid ........................................................ 50
6.3 Vroeg en nabij: 4 gedeelde actiesporen ................................................................ 52
6.3.1 Netwerk Huis van het Kind (actiespoor 1) .......................................................... 53
6.3.2 Het Groeiteam (actiespoor 2) .......................................................................... 55
6.3.3 Het gedeeld trainingsplan (actiespoor 3) ........................................................... 59
6.3.4 Trajectcontinuïteit (actiespoor 4) ..................................................................... 60
6.4 Werken in en met een netwerk: niet zonder uitdagingen en heel vaak een spreidstand
60
7 Les 4 _ Gezinsondersteuning in de praktijk: Huis van het Kind (Kiel) en
inloopteamwerking Rebelle ...................................................................................... 61
7.1 Rebelle vzw: 1 organisatie, 2 pijlers ..................................................................... 61
7.1.1 Socio-culturele werking ................................................................................... 61
7.1.2 Preventieve gezinsondersteuning ..................................................................... 62
7.2 Huis van het Kind .............................................................................................. 62
7.2.1 Vlaams decreet .............................................................................................. 62
7.2.2 Wat is een Huis van het Kind? ......................................................................... 62
7.2.3 Huizen van het Kind in Antwerpen .................................................................... 63
7.2.4 Huis van het Kind Antwerpen – Kiel .................................................................. 65
7.2.5 Huis van het Kind in Oostende ......................................................................... 69
7.3 Rebelle inloopteam ............................................................................................ 70
7.3.1 Algemene werking: kern ................................................................................. 71
7.3.2 Rebelle inloopteam Antwerpen ......................................................................... 71
7.3.3 Rebelle inloopteam Oostende ........................................................................... 76
8 Les 5 _ Interventies tussen gezin en samenleving: Evidence based practice .. 78
8.1 Opvoedingsondersteuning .................................................................................. 78
8.1.1 Verschillende perspectieven ............................................................................. 78
8.1.2 Soorten opvoedingsondersteuning .................................................................... 80
8.2 Evidence-based opvoedingsondersteuning ............................................................ 81
8.2.1 Oorsprong in geneeskunde .............................................................................. 81
8.2.2 Uitgangspunt en context ................................................................................. 81
8.2.3 Positivistische benadering ............................................................................... 81
8.2.4 Standaardisering en protocollering ................................................................... 82
8.2.5 Co-morbiditeit ............................................................................................... 82
8.2.6 Discussie over evidentie van evidence based interventies (Vanheule, 2018) .......... 83
2
, 8.2.7 Effectiviteit als concept ................................................................................... 84
8.3 Interventies tussen gezin en samenleving............................................................. 84
8.3.1 Triple P: informatie, advies en training.............................................................. 84
8.3.2 Instapje (en Opstapje): Peer Home Visitors ....................................................... 86
8.3.3 Ontmoetingsplaatsen: sociale en emotionele steun ............................................. 87
8.3.4 Ouders als onderzoekers: onderzoeksproject met ouders .................................... 91
8.4 Conclusie .......................................................................................................... 92
8.4.1 Democratisch deficit ....................................................................................... 92
9 Les 6 _ Gezinsbeleid ....................................................................................... 92
9.1 Historische inleiding ........................................................................................... 94
9.1.1 Vrouwen weg van de arbeidsmarkt ................................................................... 94
9.1.2 Twee wereldoorlogen ...................................................................................... 94
9.1.3 Maatschappelijke ontwikkelingen ...................................................................... 95
9.2 Gezinsbeleid ..................................................................................................... 97
9.2.1 Drie soorten maatregelen ................................................................................ 97
10 Les 7 _ Meerouderschap: pleegzorg en adoptie ............................................ 102
10.1 Inleiding: alternatieve zorg ................................................................................ 102
10.2 Pleegzorg ........................................................................................................ 103
10.2.1 Het dossier van Boris: Pleegzorg (Vlaanderen) in beeld en cijfers ........................ 103
10.2.2 Pleegzorg in multiperspectivisme: gedeeld ouderschap? ..................................... 108
10.2.3 Gedeeld ouderschap volgens ouders en pleegzorgers (onderzoek: Cannaert & De
Wilde, 2024) .............................................................................................................. 112
10.2.4 Pleegzorg in het belang van het kind: discussie en conclusie .............................. 115
10.3 Adoptie ........................................................................................................... 117
10.3.1 ‘Al red je er maar één’: concepten en cijfers (Haags verdrag en dalende trend) .... 117
10.3.2 Adoptie in Vlaanderen: procedure ................................................................... 119
10.3.3 Adoptieouders en geadopteerden .................................................................... 119
10.4 Discussie en conclusie: verbinden pleegzorg en adoptie ........................................ 120
11 Les 8 _ Tendens integratie, proportioneel universalisme en sociale cohesie +
Link met huis van het kind ..................................................................................... 121
11.1 Integratie en netwerking ................................................................................... 121
11.1.1 Internationale integratiebewegingen ................................................................ 123
11.2 Proportioneel/ progressief universalisme ............................................................. 124
11.2.1 Werkingsprincipes bij netwerking en integratie ................................................. 124
11.2.2 Proportioneel universalisme ............................................................................ 124
11.2.3 PU in de Huizen van het Kind: uitdagingen ....................................................... 126
11.3 Sociale cohesie................................................................................................. 127
11.3.1 Sociale steun en ontmoeting ........................................................................... 127
11.3.2 Sociale cohesie ............................................................................................. 127
3
