Inhoudstabel NIER 2:
Inleiding .............................................................................................................................................................. 4
Evaluatie examen ..................................................................................................................................................... 4
Klinische niersyndromen .......................................................................................................................................... 4
Leerdoelen .............................................................................................................................................................. 5
Klinische nefrologie ............................................................................................................................................. 6
Hematurie & proteïnurie ........................................................................................................................................... 6
Chronische nierziekte ............................................................................................................................................. 13
Acute nierinsufficiëntie ...................................................................................................................................... 21
AKI = acute kidney injury ......................................................................................................................................... 21
Prerenale AKI ......................................................................................................................................................... 22
Renale AKI – Acute interstitiële nefritis ..................................................................................................................... 27
Renale AKI – Glomerulonefritis ................................................................................................................................ 29
AKI - Postrenaal ..................................................................................................................................................... 30
AKI- Klinische evaluatie .......................................................................................................................................... 30
Arteriële hypertensie .......................................................................................................................................... 32
Inleiding ................................................................................................................................................................ 32
Gevolgen arteriële hypertensie................................................................................................................................ 33
Diagnose hypertensie ............................................................................................................................................. 35
De patiënt met hypertensie ..................................................................................................................................... 36
Behandeling .......................................................................................................................................................... 38
Follow-up van de patiënt met hypertensie ............................................................................................................... 40
Geneesmiddelen en de nier ................................................................................................................................ 41
Over de nierfunctie ................................................................................................................................................. 41
CREDENCE – studie ............................................................................................................................................... 41
Patiënten met chronische nierinsufficiëntie: Voorschrijfprincipes ............................................................................. 44
Conclusie .............................................................................................................................................................. 49
Diabetische nefropathie ..................................................................................................................................... 50
Inleiding ................................................................................................................................................................ 50
Epidemiologie ........................................................................................................................................................ 50
Pathofysiologie ...................................................................................................................................................... 50
Histologie .............................................................................................................................................................. 52
Hoe stel je de diagnose ? ........................................................................................................................................ 53
Preventie en behandeling ....................................................................................................................................... 54
Take home messages ............................................................................................................................................. 57
1
,Zwangerschap en de nier .................................................................................................................................... 58
Fysiologische adaptaties ........................................................................................................................................ 58
Nefrologische problemen zwangerschap ................................................................................................................. 61
Zwangerschap bij CKD / niertransplantatie .............................................................................................................. 61
Doelstellingen ........................................................................................................................................................ 62
Chronische nierinsufficiëntie en dialyse ............................................................................................................. 63
Inleiding: definitie, oorzaken, epidemiologie ............................................................................................................ 63
Classificatie & prognose ......................................................................................................................................... 64
Progressie ............................................................................................................................................................. 65
Screening .............................................................................................................................................................. 68
Klinische manifestaties .......................................................................................................................................... 69
Cardiovasculaire co-morbiditeit .............................................................................................................................. 71
Nierfunctievervangende therapie (dialyse) ............................................................................................................... 72
Zorgplanning .......................................................................................................................................................... 76
Doel van de les ...................................................................................................................................................... 76
Glomerulonephritis ............................................................................................................................................ 77
Inleiding ................................................................................................................................................................ 77
Ziektesyndromen/fysiopathologie ........................................................................................................................... 79
Enkele typische voorbeelden .................................................................................................................................. 82
Take home message ............................................................................................................................................... 85
Doel van de les ...................................................................................................................................................... 85
Vocht en elektrolytenstoornis ............................................................................................................................. 86
Water & natrium ..................................................................................................................................................... 86
Kalium ................................................................................................................................................................... 91
Calcium ................................................................................................................................................................ 94
Fosfaat .................................................................................................................................................................. 95
Magnesium ............................................................................................................................................................ 97
Vitamine D ............................................................................................................................................................. 98
Parathormoon (PTH) ............................................................................................................................................... 98
Calcitonine ............................................................................................................................................................ 98
Fosfatonine (FGF-23).............................................................................................................................................. 98
Regelingsmechanismen ......................................................................................................................................... 99
Pathologische toestanden .................................................................................................................................... 100
Niertransplantatie............................................................................................................................................ 103
Voordelen transplantatie ...................................................................................................................................... 103
2
, Complicaties ....................................................................................................................................................... 103
Immunosuppresieve middelen.............................................................................................................................. 104
Chronische disfunctie van niertransplantaten ........................................................................................................ 105
Sterfte na transplantatie van vaste organen ........................................................................................................... 107
De kloof tussen vraag en aanbod ........................................................................................................................... 109
Samenvatting ....................................................................................................................................................... 111
Doelstellingen ...................................................................................................................................................... 112
Autosomaal dominante polycystische nierziekten (ADPKD) ............................................................................... 113
Inleiding .............................................................................................................................................................. 113
Kliniek ................................................................................................................................................................. 113
Diagnose ............................................................................................................................................................. 115
Behandeling ........................................................................................................................................................ 115
Besluit ................................................................................................................................................................. 116
Casussen nier .................................................................................................................................................. 117
Elektrolytenstoornis ............................................................................................................................................. 117
Algehele casussen ............................................................................................................................................... 120
3
, Inleiding
EVALUATIE EXAMEN
- 1ste zittijd
o Maandag 20 mei 2025 (09:00, aula O6 & O8)
o Meerkeuzevragen (met verhoogde cesuur)
▪ Inzage examen kan na afspraak
- 2de zittijd
o Donderdag 28 augustus 2025 (namiddag; nog onder voorbehoud)
o Mondeling examen (schriftelijke voorbereiding) waarbij de implementatie van de nefrologische
kennis wordt getoetst. Daarnaast worden ook de antihypertensiva bevraagd.
o Puntenverdeling: 100% voor het mondeling examen.
KLINISCHE NIERSYNDROMEN
Nefritisch syndroom Hematurie (erythrocyturia: dysmorphic; cilinders)
- Asymptomatic, isolated (microscopic) hematuria
- Hematuria with proteinuria and/or hypertension and/or reduced GFR
Nefrotisch syndroom Proteïnuria (nephrotic range: ≥3 g/day)
- Hypalbuminemia, edema, hypercholesterolemia
- Inactive urinary sediment
Acute Kidney injury (AKI) Acute renal failure (GFR in hours-weeks)
- Non-glomerular: Ischemic, toxins, pigments, sepsis
- Glomerular: e.g. acute poststreptococcal GN
RPGN Rapidly progressive renal failure (wks-months)
= snelle progessieve - Crescentic GN: systemic vasculitis, autoimmune disease
nierinsufficientie - Nephritic sediment, proteinuria <3 g/day
- Hypertension, edema
Chronic Kidney Disease (CDK) CKD-staging I to V
Nefrologie
➔ Klinisch redeneren: symptomen/verschijnselen → syndromen → oorzakelijke ziekten (DD)
➔ Syndromen gekenmerkt door bepaalde dingen:
o Bv nefrotisch syndroom: proteinurie = teveel eiwitten in de urine
➔ Het dominante klinische beeld proberen in 1 van de 5 grote syndromen te plaatsen
➔ Er kunnen samengestelde beelden zijn!
4
,LEERDOELEN
1. De student kan de voornaamste instrumenten van de nefrologische diagnostiek toepassen en
interpreteren
2. De student kan de meest voorkomende nefrologische ziektebeelden beschrijven en aantonen dat hij/zij
de symptomatische behandeling hiervan kent door deze behandelingen uit te leggen.
3. De student beheerst de basiskennis betreffende de (patho)fysiologie van de nierfunctie, alsook de
regelingsmechanismen waarbij de nier een essentiële rol vervult, en kan de klinische gevolgen van
falende nierwerking hieruit afleiden.
4. De student kan de voornaamste nefrologische ziektebeelden en de symptomatische behandeling ervan
navertellen (zie 2). Dit veronderstelt dat de student de kennis van onderliggende oorzaken, van de
effecten op andere orgaansystemen, de diagnostische procedures, hun prognose en therapeutische
mogelijkheden kan reproduceren.
5. De student kan de epidemiologie van hypertensie in brede zin navertellen en kan de gevolgen,
diagnosestelling en behandeling van hypertensie in de diepte navertellen.
6. De student kan aantonen dat hij/zij stoornissen in de elektrolyten-, vocht- en zuurbase homeostase kan
herkennen en een etiologische benadering kan uitvoeren.
7. De student kan aantonen dat hij/zij praktische kennis heeft van het geneesmiddelenvoorschrift bij
patiënten met nierziekten
8. De student kan aantonen dat hij/zij de basisprincipes van de verschillende nierfunctievervangende
therapieën begrijpt.
9. De student kan aantonen dat hij/zij inzicht heeft in de klinische beoordelingscriteria van potentiële
donoren of acceptoren van een niertransplantatie
5
, Klinische nefrologie
HEMATURIE & PROTEÏNURIE
Prevalentie
- Geïsoleerde hematurie of proteïnurie komen regelmatig voor
- Screening > 100.000 personen
o Geïsoleerde proteïnurie (vnl eiwitten in de urine, weinig bloed)
▪ → altijd iets met nier, meestal glomerulair (filter)
o Geïsoleerde hematurie
▪ → urologische, nefrologische, gynaecologische oorzaken
▪ → kan voorkomen bij een ontsteking in de nierfilters, maar ook bij de afvoer van de urine of door
iets gynaecologisch
- Bij het toenemen van de leeftijd wordt dit vaker gevonden, vnl bij screening
Diagnostische parameters: casus
- 18-jarige patiënt heeft een route sportkeuring
- M.b.v. dipstick onderzoek wordt hematurie (2+) en proteïnurie (2+) vastgesteld
- Nadere evaluatie leert:
o Serum creatinine 1.6 mg/dl → eGFR 55 ml/min/1.73m² = verlaagd (normaal: tussen 80 en 100)
o Urine proteïne/creatinine-ratio = 2,102 g/g
Is een nierbiopsie noodzakelijk?
o Ja
Anatomie
Nefron:
- = functionele eenheid nier
- Nier is opgebouwd uit filtereenheden: nefronen
- ~106 glomeruli per nier
o Zit variatie in per persoon!
- Glomerular capillary
o = een kluwen
o Afferente & efferente arteriolen
o Daartussen wordt een druk opgebouwd -> filtratie mogelijk maken ->
reinigen van afvalstoffen
▪ Als filter gaat lekken -> eiwitten/ RBC kunnen ontsnappen
Glomerulus:
= Netwerk van haarvaten voor filtratie
- Onderdelen
o 1. Gomerulair capillair (C)
o 2. Endotheelcellen (E)
▪ = binnenbekleding
o 3. Glomerulair
basaalmembraan (GBM)
o 4. Podocyten (PO)
▪ = gespecialiseerde epitheelcellen: hebben voetjes
▪ Ziektes van de epitheelcel = podocytopathien
o 5. Bowman's ruimte (VS)
- Allerlei redenen voor verhoogde doorlaatbaarheid!
o Bv schade basaal membraan
- Normale glomerulus (lichtmicroscopie) (1,2)
o Dunne / delicate capillaire lussen
o Endotheel- en mesangiale cellen normaal in aantal → steun geven
6
Inleiding .............................................................................................................................................................. 4
Evaluatie examen ..................................................................................................................................................... 4
Klinische niersyndromen .......................................................................................................................................... 4
Leerdoelen .............................................................................................................................................................. 5
Klinische nefrologie ............................................................................................................................................. 6
Hematurie & proteïnurie ........................................................................................................................................... 6
Chronische nierziekte ............................................................................................................................................. 13
Acute nierinsufficiëntie ...................................................................................................................................... 21
AKI = acute kidney injury ......................................................................................................................................... 21
Prerenale AKI ......................................................................................................................................................... 22
Renale AKI – Acute interstitiële nefritis ..................................................................................................................... 27
Renale AKI – Glomerulonefritis ................................................................................................................................ 29
AKI - Postrenaal ..................................................................................................................................................... 30
AKI- Klinische evaluatie .......................................................................................................................................... 30
Arteriële hypertensie .......................................................................................................................................... 32
Inleiding ................................................................................................................................................................ 32
Gevolgen arteriële hypertensie................................................................................................................................ 33
Diagnose hypertensie ............................................................................................................................................. 35
De patiënt met hypertensie ..................................................................................................................................... 36
Behandeling .......................................................................................................................................................... 38
Follow-up van de patiënt met hypertensie ............................................................................................................... 40
Geneesmiddelen en de nier ................................................................................................................................ 41
Over de nierfunctie ................................................................................................................................................. 41
CREDENCE – studie ............................................................................................................................................... 41
Patiënten met chronische nierinsufficiëntie: Voorschrijfprincipes ............................................................................. 44
Conclusie .............................................................................................................................................................. 49
Diabetische nefropathie ..................................................................................................................................... 50
Inleiding ................................................................................................................................................................ 50
Epidemiologie ........................................................................................................................................................ 50
Pathofysiologie ...................................................................................................................................................... 50
Histologie .............................................................................................................................................................. 52
Hoe stel je de diagnose ? ........................................................................................................................................ 53
Preventie en behandeling ....................................................................................................................................... 54
Take home messages ............................................................................................................................................. 57
1
,Zwangerschap en de nier .................................................................................................................................... 58
Fysiologische adaptaties ........................................................................................................................................ 58
Nefrologische problemen zwangerschap ................................................................................................................. 61
Zwangerschap bij CKD / niertransplantatie .............................................................................................................. 61
Doelstellingen ........................................................................................................................................................ 62
Chronische nierinsufficiëntie en dialyse ............................................................................................................. 63
Inleiding: definitie, oorzaken, epidemiologie ............................................................................................................ 63
Classificatie & prognose ......................................................................................................................................... 64
Progressie ............................................................................................................................................................. 65
Screening .............................................................................................................................................................. 68
Klinische manifestaties .......................................................................................................................................... 69
Cardiovasculaire co-morbiditeit .............................................................................................................................. 71
Nierfunctievervangende therapie (dialyse) ............................................................................................................... 72
Zorgplanning .......................................................................................................................................................... 76
Doel van de les ...................................................................................................................................................... 76
Glomerulonephritis ............................................................................................................................................ 77
Inleiding ................................................................................................................................................................ 77
Ziektesyndromen/fysiopathologie ........................................................................................................................... 79
Enkele typische voorbeelden .................................................................................................................................. 82
Take home message ............................................................................................................................................... 85
Doel van de les ...................................................................................................................................................... 85
Vocht en elektrolytenstoornis ............................................................................................................................. 86
Water & natrium ..................................................................................................................................................... 86
Kalium ................................................................................................................................................................... 91
Calcium ................................................................................................................................................................ 94
Fosfaat .................................................................................................................................................................. 95
Magnesium ............................................................................................................................................................ 97
Vitamine D ............................................................................................................................................................. 98
Parathormoon (PTH) ............................................................................................................................................... 98
Calcitonine ............................................................................................................................................................ 98
Fosfatonine (FGF-23).............................................................................................................................................. 98
Regelingsmechanismen ......................................................................................................................................... 99
Pathologische toestanden .................................................................................................................................... 100
Niertransplantatie............................................................................................................................................ 103
Voordelen transplantatie ...................................................................................................................................... 103
2
, Complicaties ....................................................................................................................................................... 103
Immunosuppresieve middelen.............................................................................................................................. 104
Chronische disfunctie van niertransplantaten ........................................................................................................ 105
Sterfte na transplantatie van vaste organen ........................................................................................................... 107
De kloof tussen vraag en aanbod ........................................................................................................................... 109
Samenvatting ....................................................................................................................................................... 111
Doelstellingen ...................................................................................................................................................... 112
Autosomaal dominante polycystische nierziekten (ADPKD) ............................................................................... 113
Inleiding .............................................................................................................................................................. 113
Kliniek ................................................................................................................................................................. 113
Diagnose ............................................................................................................................................................. 115
Behandeling ........................................................................................................................................................ 115
Besluit ................................................................................................................................................................. 116
Casussen nier .................................................................................................................................................. 117
Elektrolytenstoornis ............................................................................................................................................. 117
Algehele casussen ............................................................................................................................................... 120
3
, Inleiding
EVALUATIE EXAMEN
- 1ste zittijd
o Maandag 20 mei 2025 (09:00, aula O6 & O8)
o Meerkeuzevragen (met verhoogde cesuur)
▪ Inzage examen kan na afspraak
- 2de zittijd
o Donderdag 28 augustus 2025 (namiddag; nog onder voorbehoud)
o Mondeling examen (schriftelijke voorbereiding) waarbij de implementatie van de nefrologische
kennis wordt getoetst. Daarnaast worden ook de antihypertensiva bevraagd.
o Puntenverdeling: 100% voor het mondeling examen.
KLINISCHE NIERSYNDROMEN
Nefritisch syndroom Hematurie (erythrocyturia: dysmorphic; cilinders)
- Asymptomatic, isolated (microscopic) hematuria
- Hematuria with proteinuria and/or hypertension and/or reduced GFR
Nefrotisch syndroom Proteïnuria (nephrotic range: ≥3 g/day)
- Hypalbuminemia, edema, hypercholesterolemia
- Inactive urinary sediment
Acute Kidney injury (AKI) Acute renal failure (GFR in hours-weeks)
- Non-glomerular: Ischemic, toxins, pigments, sepsis
- Glomerular: e.g. acute poststreptococcal GN
RPGN Rapidly progressive renal failure (wks-months)
= snelle progessieve - Crescentic GN: systemic vasculitis, autoimmune disease
nierinsufficientie - Nephritic sediment, proteinuria <3 g/day
- Hypertension, edema
Chronic Kidney Disease (CDK) CKD-staging I to V
Nefrologie
➔ Klinisch redeneren: symptomen/verschijnselen → syndromen → oorzakelijke ziekten (DD)
➔ Syndromen gekenmerkt door bepaalde dingen:
o Bv nefrotisch syndroom: proteinurie = teveel eiwitten in de urine
➔ Het dominante klinische beeld proberen in 1 van de 5 grote syndromen te plaatsen
➔ Er kunnen samengestelde beelden zijn!
4
,LEERDOELEN
1. De student kan de voornaamste instrumenten van de nefrologische diagnostiek toepassen en
interpreteren
2. De student kan de meest voorkomende nefrologische ziektebeelden beschrijven en aantonen dat hij/zij
de symptomatische behandeling hiervan kent door deze behandelingen uit te leggen.
3. De student beheerst de basiskennis betreffende de (patho)fysiologie van de nierfunctie, alsook de
regelingsmechanismen waarbij de nier een essentiële rol vervult, en kan de klinische gevolgen van
falende nierwerking hieruit afleiden.
4. De student kan de voornaamste nefrologische ziektebeelden en de symptomatische behandeling ervan
navertellen (zie 2). Dit veronderstelt dat de student de kennis van onderliggende oorzaken, van de
effecten op andere orgaansystemen, de diagnostische procedures, hun prognose en therapeutische
mogelijkheden kan reproduceren.
5. De student kan de epidemiologie van hypertensie in brede zin navertellen en kan de gevolgen,
diagnosestelling en behandeling van hypertensie in de diepte navertellen.
6. De student kan aantonen dat hij/zij stoornissen in de elektrolyten-, vocht- en zuurbase homeostase kan
herkennen en een etiologische benadering kan uitvoeren.
7. De student kan aantonen dat hij/zij praktische kennis heeft van het geneesmiddelenvoorschrift bij
patiënten met nierziekten
8. De student kan aantonen dat hij/zij de basisprincipes van de verschillende nierfunctievervangende
therapieën begrijpt.
9. De student kan aantonen dat hij/zij inzicht heeft in de klinische beoordelingscriteria van potentiële
donoren of acceptoren van een niertransplantatie
5
, Klinische nefrologie
HEMATURIE & PROTEÏNURIE
Prevalentie
- Geïsoleerde hematurie of proteïnurie komen regelmatig voor
- Screening > 100.000 personen
o Geïsoleerde proteïnurie (vnl eiwitten in de urine, weinig bloed)
▪ → altijd iets met nier, meestal glomerulair (filter)
o Geïsoleerde hematurie
▪ → urologische, nefrologische, gynaecologische oorzaken
▪ → kan voorkomen bij een ontsteking in de nierfilters, maar ook bij de afvoer van de urine of door
iets gynaecologisch
- Bij het toenemen van de leeftijd wordt dit vaker gevonden, vnl bij screening
Diagnostische parameters: casus
- 18-jarige patiënt heeft een route sportkeuring
- M.b.v. dipstick onderzoek wordt hematurie (2+) en proteïnurie (2+) vastgesteld
- Nadere evaluatie leert:
o Serum creatinine 1.6 mg/dl → eGFR 55 ml/min/1.73m² = verlaagd (normaal: tussen 80 en 100)
o Urine proteïne/creatinine-ratio = 2,102 g/g
Is een nierbiopsie noodzakelijk?
o Ja
Anatomie
Nefron:
- = functionele eenheid nier
- Nier is opgebouwd uit filtereenheden: nefronen
- ~106 glomeruli per nier
o Zit variatie in per persoon!
- Glomerular capillary
o = een kluwen
o Afferente & efferente arteriolen
o Daartussen wordt een druk opgebouwd -> filtratie mogelijk maken ->
reinigen van afvalstoffen
▪ Als filter gaat lekken -> eiwitten/ RBC kunnen ontsnappen
Glomerulus:
= Netwerk van haarvaten voor filtratie
- Onderdelen
o 1. Gomerulair capillair (C)
o 2. Endotheelcellen (E)
▪ = binnenbekleding
o 3. Glomerulair
basaalmembraan (GBM)
o 4. Podocyten (PO)
▪ = gespecialiseerde epitheelcellen: hebben voetjes
▪ Ziektes van de epitheelcel = podocytopathien
o 5. Bowman's ruimte (VS)
- Allerlei redenen voor verhoogde doorlaatbaarheid!
o Bv schade basaal membraan
- Normale glomerulus (lichtmicroscopie) (1,2)
o Dunne / delicate capillaire lussen
o Endotheel- en mesangiale cellen normaal in aantal → steun geven
6
